Ay fırıldağı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
W21-1a.svg Bu səhifədə iş davam etməkdədir.

Müdaxilə etməyə tələsməyin!

  • Əgər məqalə yarımçıq qalıbsa, məqaləni yaradan istifadəçi ilə əlaqə qura bilərsiniz.
  • Səhifənin tarixçəsində məqalə üzərində işləmiş istifadəçilərin adlarını görə bilərsiniz.
  • Redaktələrinizi mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.
Bu şablon 7 gündən çox redaktə edilməyən məqalələrdən silinə bilər.

Bu məqalə sonuncu dəfə Vahid Məmmədov tərəfindən redaktə olundu. 0 saniyə əvvəl. (Yenilə)

Ay fırıldağı — Bir qrup insan tərəfindən irəli sürülmüş bir iddiadır. Apollon Layihəsi ilə insanlığın Aya ayaq basmadığını, əslində bütün layihənin bir yalandan ibarət olduğu iddiaları ictimaiyyətdə əhəmiyyətli dərəcədə tərəfdar toplamışdır. Bu iddialar tarixçilərkosmik araşdırmaçıları tərəfindən qəbul edilmir və bu əsilsiz iddianı təsdiq edən çoxlu sayda elmi dəlillər mövcud olduğu üçün bu fakt, elmi ictimaiyyətdə şübhə doğurmur.

Nil ArmstronqEdvin Aldrin, Ay modulu maketi ilə məşqdə. Aya enişlərin saxta olduğunu iddia edənlər, Ay səthindəki fotoşəkillərin buna bənzər studiyalarda çəkildiyini iddia etməkdədir.

Ay fırıldağı iddialarının ABŞ əleyhdarı olan ölkələr, toplumlar və şəxslər ilə yaxından əlaqəsi vardır. Çünki Apollon Layihəsi, Soyuq Müharibə illərində ABŞ ilə SSRİ-nin girişdiyi Kosmik yarışın bir parçası idi və ABŞ-ın qələbəsi ilə nəticələnmişdi. Xüsusilə siyasi olaraq müxalif və ABŞ xaricindəki milliyyətçi iqtidara meylli kəslər, Apollon Layihəsini ABŞ-ın qlobal təhkiminin bir simvolu olaraq görməkdədir. Bu kəslərin ABŞ əleyhdarı duyğuları, Aya insanın getməsi fikrinin gətirdiyi qeyri-mümkünlük hissiylə birləşincə Ay fırıldağı inancına səbəb olmuşdur. Ay enişlərinin saxtakarlıq olduğunu müdafiə edənlər, bu iddialarını müxtəlif konkret dəlillərlə dəstəkləməyə çalışır. Ancaq indiyə qədər iddiaların etibarlılığının qəti bir dəlili ortaya qoyulmamışdır.

2000-ci illərin sonlarından bu yana, Apollon proqramının Ay üzərindəki izləri LROC komsik gəmisi tərəfindən yüksək keyfiyyətli fotoşəkillərlə göstərilmişdir. Bu fotoşəkillərdə Ay modulları və kosmonavtların buraxdığı izlər görülə bilməkdədir. 2012-ci ildə Apollon vəzifələrində Aya tikilən və hələ ayaqda duran bayraqların fotoşəkilləri nəşr olunmuşdur.

İddialar[redaktə | əsas redaktə]

İnsanlığın Aya getmədiyini iddia edənlərin fikirləri aşağıdakı şəkildə ikiyə ayrıla bilər:

  1. Tam saxtakarlıq: Apollon uçuşlarının tamamilə saxta olduğunu iddia edənlərin fikri. Müxtəlif qaynaqlarda texnologiyanın 1970-ci illərdə hələ kifayət qədər inkişaf etmədiyi, Van Allen radiasiya qurşaqlarının bu səfərə icazə verməyəcəyi kimi iddialar irəli sürülür.
  2. Qismi saxtakarlıq / pilotsuz eniş: Bu iddia görə pilotlu bir kosmik gəmi Ayın orbitinə yerləşdirilmişdir, ancaq kosmonavtlar Ay səthinə enməmişlərdir. Bu iddianın əsası da Aya eniş və qalxışı həyata keçirəcək texnologiyanın çox mürəkkəb olmasıdır. Bu iddianın müxtəlifliyinə görə, Ay səthinə pilotsuz gəmilər enmiş ola bilər. Saxtakarlıq olduğunu müdafiə edənlər, Ay səthindəki lazer əks olunmaları müşahidə edilə bilər cisimləri bu şəkildə açıqlamaqdadır. Yenə bir başqa iddiaya görə, Apollon layihəsi kifayət qədər sürətli irəliləyə bilməyincə ABŞ Kosmik yarışını itirməkdən qorxdu və ilk Apollon uçuşlarını saxta olaraq təşkil etdi.

Saxtakarlıq üçün iddia edilən səbəblər[redaktə | əsas redaktə]

ABŞ-ın bu cür böyük bir saxtakarlıq etməsi üçün ortaya qoyulan səbəblər bunlardır:

1. Kosmik Yarış: ABŞ, SSRİ ilə böyük bir prestij yarışına girmişdi və bu yarışı itirməməsi lazım idi. Fırıldaqçılıq nəzəriyyəçilərinə görə ABŞ-ın Aya həqiqətən getməsi, bu fırıldağı təşkil etməkdən daha bahalı və riskli idi. Saxtakarlıq sayəsində ABŞ ucuz bir zəfər qazanmış olardı.

Buna cavab olaraq, yenə Kosmik Yarış səbəbi ilə ABŞ-ın bu cür bir saxtakarlıq etməsinin daha riskli olduğu, ABŞ-a rəqib olan SSRİ-nin əlindəki geniş imkanlarla bu fırıldağı ortaya çıxardaraq bir təbliğat zəfəri qazanması riskinin böyük olduğu, bütün dünya mediasını və SSRİ-nin gözü qarşısında inandırıcı saxtakarlıq etmənin xərcinin çox yüksək olduğu bildirilmişdir. SSRİ, ABŞ-ın Aya ayaq basdığının doğru olmadığını əsla önə sürməmişdir. Ancaq SSRİ-nin, Apollon Layihəsinin uğurla Aya insan göndərməsindən sonra öz Ay layihələrinin mövcudluğunu inkar etmiş, əsla Aya insan göndərməyi hədəfləmədiklərini önə sürmüşlər.

2. Gündəm: Belə bir səbəbin mövcudluğunu iddia edənlərə görə, o günlərdə ABŞ gündəmdə olan Vyetnam müharibəsini gündəmdən salmaq istəyirdi. Döyüşü bir müddətə unutdurmaq üçün ABŞ-ın qarşısındakı digər super güc olan SSRİ-nin kosmik müvəffəqiyyətlərini geridə buraxaraq dünya gündəmini dəyişdirməyi bacardılar.

Ancaq bu hal, yalnız iddia edilən saxtakarlıq üçün deyil, tarixi olaraq gerçək olan Apollon Layihəsi üçün də bir səbəbdir. Apollon Layihəsinin müvəffəqiyyəti, yalnız Vyetnam müharibəsi deyil, o dövrdə ABŞ hökuməti əleyhinə meydana gələ biləcək bütün xüsusları gündəmdə geri plana çəkmək üçün Soyuq Müharibə şərtləri altında bir təbliğat vasitəsi olaraq istifadə edilmişdir.

3. Pul: Apollon layihəsinə köçürülən pul, layihənin başındakılar tərəfindən əl qoyulmuş, artan kiçik miqdarla saxtakarlıq edilmiş ola bilər.

Bu cür geniş miqyaslı olduğu iddia edilən bir saxtakarlığın kiçik bir bədəl ilə edilməsi mümkün deyildir

4. Risk: Apollon layihəsi o qədər riskli idi ki, həqiqətən sınağ edilsəydi o dövrün texnologiyası müvəffəqiyyətsiz olma ehtimalı yüksək idi. Bu səbəblə layihənin başındakılar saxtakarlıq etmə gərəyi duydular.

Halbuki Apollon Layihəsinin müxtəlif mərhələlərindəki texnologiyalar, yəni kosmosa insan göndərmək, astronavt paltarı ilə gediş, iki kosmik vasitəsinin bağlanması, Ay orbitinə kosmik gəmini yerləşdirmək, Aya həssas eniş (pilotsuz) və b. Apollon 11-dən əvvəl başqa uçuşlarda uğurla reallaşdırılmışdı. Aya insan göndərmənin o dövrün texnoloji imkanlarının kənarında olmadığı, SSRİ-nin də bənzəri bir layihəni ABŞ ilə eyni anda icra etməsindən də aydın ola bilər. (Sovet layihəsi gec qaldığı üçün ləğv edilmiş, varlığı illərcə inkar edilmiş, ancaq SSRİ-nin süqutundan sonra ortaya çıxarılmışdır.)

İddiaların əsasları və cavablar[redaktə | əsas redaktə]

İDDİA 1. Aya eniş şəkillərində ki işıqlandırmanın süni olduğu iddiası. NASA-nın Ay səthində istifadə etdikləri tək işıq qaynağını Günəş olaraq açıqlamasına qarşı fotoşəkillərdə bu iddianı çürüdən kölgələr olduğu iddiası.

CAVAB 1. Ay səthindəki tək işıq qaynağı Günəş deyildir. Günəş işığı, Ay səthindən əks olunaraq fərqli bucaqlardan gələn bir işıq qaynağı meydana gətirər. Bütün Apollon enişlərində səmada olan Dünya da Ay səthini işıqlandıran qüvvətli bir işıq qaynağıdır. Dünya, Ay səthini Ayın Dünyada görünən işığından daha qüvvətli işıqlandırır.

İDDİA 2. Ay səthində istiliyin -170 ° ilə +150 ° C arasında olması səbəbi ilə Aya həqiqətən enmiş olmaları təqdirdə Nil ArmstronqBuzz Aldrinin fotoaparatlarının ərimiş və ya donmuş olmaları iddiası.

CAVAB 2. "Donma" su ilə bağlı bir hadisəni nəzərdə tutursa, Ay səthində rütubət yaradacaq su olmadığı üçün mümkün deyildir. Texniki aparatları nəzərdə tutursa, onsuz da qatı halda, yəni "dondurulmuş" vəziyyətdə olan metal, lif və şüşənin təkrar donması riskindən bəhs etmənin mənası qalmır. Ay səthindəki istilik yüksək olmaqla birlikdə, fotoaparatları əridəcək qədər yüksək deyildir. İstiliyin fotoşəkil filmlərinə çatması, istilik önləyici optik örtmə və boyalarla təmin edilmişdir.

Kosmosda, uçarkən və ya Ay və digər kosmik cisimlərinin səthində şəkil çəkən pilotlu və pilotsuz çox sayda başqa kosmik gəmi vardır. Bunların bir qisimi Kosmik Yarışında ABŞ-ın rəqibi olan SSRİ-nin və ya başqa xalqların kosmik aparatları tərəfindən çəkilmişdir. Məsələn Sovet İttifaqının Veneraya göndərdiyi kosmik aparatlar Aydan çox daha isti (457 ° C) olan Venera səthində fotoaparatlarla şəkil çəkmişdir. Yenə SSRİ-ə aid Luna seriyası gəmilər, Ay səthində fotoaparat istifadə etmiş, görüntüləri dünyaya çatdırmışlar.

İDDİA 3. Bəzi video görüntüləri: Məsələn A-15 filmində bir kosmonavtın çiyin xəttindən cisimləri buraxış səhnəsində cisimlərin sürəti və qətetdikləri məsafə analiz edildiyində bu görüntünün ya Dünyada çəkilib yarı sürətdə oynadıldığı ya da Ayda olduğu iddia edilən astronavtın yalnız 115 santimetr boyunda olması lazım olduğu iddia edilmişdir. Atmosfersiz və bu səbəbdən küləksizoksigensiz Ay səthində Amerikan bayrağının dalğalanması və LEM modulların Ay səthindən qalxarkən atəş və duman çıxarmalarının qeyri-mümkünlüyü qarşıya qoyulmuşdur.

CAVAB 3. Bayraqlar astronavtların bayrağı tikməsi əsnasında titrəşmələr və yanından keçərkən statik elektriklənmə səbəbi ilə hərəkətlənmişdir. Bunun xaricindəki "dalğalanma" hissi, bayraqların buruq görünməsindən qaynaqlanmaqdadır. Filmlərdə bayrağın (tikilmə sırasındakı titrəşmə bitdikdən sonra) hərəkət etmədiyi görülməkdədir.