Biblioqrafiya

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Qraz Universitet Kitabxanasında biblioqrafiya

Biblioqrafiya termini Qədim Yunanıstanda meydana gəlmiş və əvvəllər "kitab yazılması" mənasını vermişdir. Yunan alimi və şairi Kollimaxin (e.ə. 310-240) "Müxtəlif elmlərdə fərqlənənlərin hamısının və onların yazdıqları hər şeyin cədvəlləri" əsəri ilk biblioqrafik nümunə hesab olunur. Kitab çapından sonra bibloqrafiya çap əsərlərinin uçot və qeydini aparan, onları sistemləşdirən, təsvir, tövsiyə və təbliğ edən elm və əməli fəaliyyət sahəsi kimi formalaşmağa başladı. Azərbaycanda ilk biblioqrafik toplular kitabiyyat adlandırılırdı. Bir sıra təkzirələr, adlar lüğətləri biblioqrafik funksiya da daşıyır.

XX əsrin 10-cu illərindən başlayaraq Azərbaycanda biblioqrafiya elmi əsaslarla inkişaf edir.

Biblioqrafiyanın qolları[redaktə | əsas redaktə]

Karter və Barker (2010) biblioqrafiyanı kitabların sistematik siyahısı (sadə biblioqrafiya) və fiziki obyektlər kimi sistemli təsvirləri (təsviri biblioqrafiya) kimi ikitərəfli elm sahəsi kimi təsvir edir. Bu iki fərqli konsepsiya və praktikalar ayrı məzmuna malikdir və fərqli məqsədlərə xidmət edir. Biblioqrafiya sahəsində yenilikçilər və müəlliflərə V. V. Greg, Fredson Bovers, Filip Qaskell, Q. Tomas Tansell daxildir.

Bovers sadə biblioqrafiyaya müəllif, yazıçı tərəfindən və ya istehsal dövründə "xüsusi kolleksiyalar və ya kitabxanalarda" kitabları müəyyən edən bir prosedur kimi istinad edir. O, təsviri biblioqrafiyaya kitabın material və ya fiziki artefakt kimi sistemli təsviri kimi qeyd edir. Təsviri biblioqrafiyanın təməl daşı olan Analitik biblioqrafiya bir kitabın tarixini və ötürülməsini təmin edən dəlil gətirərək bir kitabın çapını və bütün fiziki xüsusiyyətlərini araşdırır. Bu biblioqrafik təsvirin ilkin mərhələsidir və təsviri biblioqrafların tətbiq etdiyi və onların təsviri təcrübəsinə əsaslanan təhlilin sözləri, prinsipləri və metodlarını təmin edir.

Sadə biblioqrafiya[redaktə | əsas redaktə]

Sadə biblioqrafiya jurnal məqalələri kimi kitabların və digər əsərlərin sistematik siyahısıdır. Biblioqrafiyalara kitab və məqalələrin sonunda “istinad edilmiş ədəbiyyat siyahısı” və tam və fərdi nəşrlər daxidlir.

İstinad siyahısı fərqlidir. Biblioqrafiyada kitabın girişi adətən aşağıdakı elemetləri zöündə cəmləşdirir:

  • müəlliflər
  • başlıq
  • nəşriyyatın və nəşr olunan yerin adı
  • nəşriyyatın tarixi

Jurnal və ya dövri mətbuat məqalələrinin girişi adətən aşağıdakıları özündə ehtiva edir:

  1. müəlliflər
  2. məqalənin adı
  3. jurnalın adı
  4. həcmi
  5. səhifələri
  6. nəşr tarixi

Təsviri biblioqrafiya[redaktə | əsas redaktə]

Fredson Bovers 1949-cu ildə nəşr etdirdiyi “Təsviri biblioqrafiyanın prinsipləri” əsərində təsviri biblioqrafiyanın standartlaşdırılmış quruluşunu müəyyənləşdirmiş və təsvir etmişdir. 

Tənqidi biblioqrafiya[redaktə | əsas redaktə]

Bu biblioqrafiyada əsərlərin adları və məzmunları tənqid olunur.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Bakı 2007 s.712