FİFA Dünya Kuboku

2026 dünya çempionu İspaniya milli futbol komandası

FİFA Dünya Kuboku — Futbol üzrə ən əhəmiyyətli turnir. 1930-cu ildən bəri hər dörd ildən bir təşkil olunur. (İkinci dünya müharibəsi ilə əlaqədar 1942 və 1946-cı illər istisna olmaqla.)

Tarixi

Dünyadakı ilk beynəlxalq futbol oyunu 20 noyabr 1872-ci ildə Qlazqo şəhərində Şotlandiya və İngiltərə arasında oynanıldı və 0–0 başa çatdı. İlk beynəlxalq turnir 1884-cü ildə başlayan British Home Championship-i idi. 20-ci əsrdə dünyada populyarlaşdıqdan sonra, futbol 1900 və 1904 Yay Olimpiya Oyunlarında medalsız şou idman növü kimi iştirak etdi (sonradan Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi rəsmi bir yarış olaraq qəbul etdi). Dünyanın birinci kuboku və ya o vaxt rəsmi olaraq adlandırıldığı kimi, "Jül Rime mükafatı" uğrunda yarışlar 1930-cu ilin iyulunda Montevideoda keçirilmişdir. Lakin dünya birinciliyi yarışlarının prinsipi daha əvvəl, 1920-ci ilin aprelində FİFA-nın Antverpendəki konqresində razılaşdırılmışdı. Bu yarışın təşkilatçısı, onun ideyalarının müəllifi Fransa Futbol Federasiyasının prezidenti, eləcə də o zaman Antverpendə FİFA prezidenti seçilmiş Jül Rime idi. Turnirə onun adı verilmişdi.

Futbol üzrə dünyanın birinci çempionatının keçirilməsi haqqında son qərar 1928-ci ildə FİFA-nın Amsterdamdakı konqresində qəbul edilmişdi. Olimpiya Oyunlarında, demək olar ki, bütün komandalar gizli peşəkarlıq nümayiş etdirdiyindən dünyanın bütün yığma komandalarının həvəskar statusu tam formal xarakter daşımağa başlamışdı. Peşəkarların və həvəskarların bərabər olduqları müntəzəm dünya çempionatlarının keçirilməsi bu problemi həll etdi. O vaxtdan milli assosiasiyalarının rəhbərləri daha yüksək yarışda – dünya çempionatında çıxış etməkdə maraqlı oldular və peşəkar oyunçuları yığma Olimpiya komandalarına "itələmədilər". Peşəkar və həvəskar futbolçular üçün açıq olan belə çempionatların təşkili o vaxtlar riskli iş idi. Həm də FİFA elə bir ölkə axtarırdı ki, bu işə tamahkarlıq məqsədilə girişməsin. Olimpiya turnirləri ona, demək olar ki, gəlir gətirmirdi. Dünya çempiontlarının keçirilməsinə rəhbərlik etməklə Beynəlxalq Futbol Federasiyası gəlirin bölüşdürülməsində iştirak edə bilərdi və borca düşməzdi.

Nəticələr

№	İl	Ev sahibi	İştirakçı sayı	Final			Təsəlliverici final
				Çempion	Hesab	İkinci	Üçüncü	Hesab	Dördüncü
1	1930	Uruqvay	13	Uruqvay	4:2	Argentina	ABŞ	(1)	Yuqoslaviya
2	1934	İtaliya	16	İtaliya	2:1 əlavə vaxt	Çexoslovakiya	Almaniya	3:2	Avstriya
3	1938	Fransa	15	İtaliya	4:2	Macarıstan	Braziliya	4:2	İsveç
4	1950	Braziliya	13	Uruqvay	(2)	Braziliya	İsveç	(2)	İspaniya
5	1954	İsveçrə	16	Qərbi Almaniya	3:2	Macarıstan	Avstriya	3:1	Uruqvay
6	1958	İsveç	16	Braziliya	5:2	İsveç	Fransa	6:3	Qərbi Almaniya
7	1962	Çili	16	Braziliya	3:1	Çexoslovakiya	Çili	1:0	Yuqoslaviya
8	1966	İngiltərə	16	İngiltərə	4:2 əlavə vaxt	Qərbi Almaniya	Portuqaliya	2:1	SSRİ
9	1970	Meksika	16	Braziliya	4:1	İtaliya	Qərbi Almaniya	1:0	Uruqvay
10	1974	Qərbi Almaniya	16	Qərbi Almaniya	2:1	Niderland	Polşa	1:0	Braziliya
11	1978	Argentina	16	Argentina	3:1 əlavə vaxt	Niderland	Braziliya	2:1	İtaliya
12	1982	İspaniya	24	İtaliya	3:1	Qərbi Almaniya	Polşa	3:2	Fransa
13	1986	Meksika	24	Argentina	3:2	Qərbi Almaniya	Fransa	4:2 əlavə vaxt	Belçika
14	1990	İtaliya	24	Qərbi Almaniya	1:0	Argentina	İtaliya	2:1	İngiltərə
15	1994	ABŞ	24	Braziliya	0:0 (3:2) penaltilər	İtaliya	İsveç	4:0	Bolqarıstan
16	1998	Fransa	32	Fransa	3:0	Braziliya	Xorvatiya	2:1	Niderland
17	2002	Cənubi Koreya / Yaponiya	32	Braziliya	2:0	Almaniya	Türkiyə	3:2	Cənubi Koreya
18	2006	Almaniya	32	İtaliya	1:1 (5:3) penaltilər	Fransa	Almaniya	3:1	Portuqaliya
19	2010	CAR	32	İspaniya	1:0 əlavə vaxt	Hollandiya	Almaniya	3:2	Uruqvay
20	2014	Braziliya	32	Almaniya	1:0 əlavə vaxt	Argentina	Hollandiya	3:0	Braziliya
21	2018	Rusiya	32	Fransa	4:2	Xorvatiya	Belçika	2:0	İngiltərə
22	2022	Qətər	32	Argentina	3:3 (4:2) penaltilər	Fransa	Xorvatiya	2:1	Mərakeş
23	2026	ABŞ Meksika Kanada	48	İspaniya	1:0 əlavə vaxt	Argentina	İngiltərə	6:4	Fransa
24	2030(3)	İspaniya Portuqaliya Mərakeş	Elan ediləcək
25	2034	Səudiyyə Ərəbistanı	Elan ediləcək

Qeyd:

(1) 1930-cu ildə III yer uğrunda təsəlliverici final oyunu keçirilməyib. ABŞ və Yuqoslaviya yarımfinalda məğlub olub.

(2) 1950-ci ildə rəsmi final və təsəlliverici final oyunları keçirilməyib. Çempionluq uğrunda mübarizə 4 komandanın iştirakı ilə keçirilən qrup turnirindən ibarət olub. Lakin Uruqvayın Braziliyaya 2:1 hesabı ilə qalib gəldiyi oyunu de-fakto final oyunu adlandırmaq olar.

(3) Birinci Dünya Kubokunun yüzilliyini qeyd etmək üçün qrup mərhələsinin ilk oyunu Argentina, Uruqvay və Paraqvay da keçiriləcək.

Rekordları

Ən çox qol vurulan oyun - 12 qol

• 1954-cü il. Avstriya – İsveçrə – 7:5

Ən böyük hesablı qələbələr – 9 qol

• 1954-cü il. Macarıstan – Cənubi Koreya – 9:0
• 1974-cü il. Yuqoslaviya – Zair – 9:0
• 1982-ci il: Macarıstan – Salvador – 10:1

Ən erkən qolun müəllifi – 11-ci saniyə

• Hakan Şükür (Türkiyə): 2002-ci il. Türkiyə — Cənubi Koreya – 3:2

Finalda ən sürətli qol: 88-ci saniyə

• Yohan Neeskens (Niderland): 1974-ci il. Qərbi Almaniya — Niderland – 2:1

Son qol: 120+1 dəqiqə

• Alessandro Del Pyero (İtaliya): 2006-ci il. İtaliya — Almaniya — 2:0
• Abdelmoumene Cəbou (Əlcəzair): 2014-ci il. Almaniya — Əlcəzair — 2:1

Normal vaxtda vurulan son qol: 102 dəqiqə 30 saniyə

• Mehdi Taremi (İran): 2022-ci il. İngiltərə — İran — 6:2

Finalda vurulan indiyə qədərki ən gec qol: 120 dəqiqə

• Ceff Hərst (İngiltərə). 1966-cü il. İngiltərə – Qərbi Almaniya – 4:2

Finalda vurulan ən son qələbə qolu: 115 dəqiqə 36 saniyə

• Andres İnyesta (İspaniya). 2010-cü il. İspaniya – Niderland – 1:0

Ən çox Dünya Kubokunda iştirak – 6 dəfə

• Lionel Messi (Argentina, 2006-2026)
• Kriştiano Ronaldo (Portuqaliya, 2006-2026)
• Qiyermo Oçoa (Meksika, 2006-2026)

Ən azı bir qol vurduqları Dünya Kubokları: 6 dəfə

• Kriştiano Ronaldo (Portuqaliya, 2006-2026)

Ən çox oyun keçirən futbolçu – 34 oyun

• Lionel Messi (Argentina, 2006-2026)

Ən çox qol vuran – 22 qol

• Kilian Mbappe (Fransa, 2018–2026)

Tək bir Dünya Kubokunda vurulan ən çox qol - 13 qol

• Caz Fontayn (Fransa, 1958)

Oyun başına ən yaxşı qol ortalaması - Hər oyunda 2,2 qol

• Sandor Kocsis (Macarıstan, 1954). 5 oyunda 11 qol vurulub

Bir oyunda ən çox qol vuran – 5 qol

• Oleq Salenko (Rusiya). 1994-cü il. Rusiya – Kamerun – 6:1

Dünya Kuboku finalında vurulan ən çox qol sayı - 3 qol

• Ceff Hərst (İngiltərə). 1966-cü il. İngiltərə – Qərbi Almaniya – 4:2
• Kilian Mbappe (Fransa). 2022-cü il. Argentina – Fransa – 3:3

Ən gənc futbolçu – 17 yaş 41 gün

• Norman Uaytsayd (Şimali İrlandiya). 1982-cü il.

Qol vuran ən gənc futbolçu – 17 yaş 239 gün

• Pele (Braziliya). 1994-cü il. Braziliya – Uels – 1:0

Ən yaşlı futbolçu – 45 yaş 161 gün

• Essam El-Hadary (Misir). 2018-cü il. Səudiyyə Ərəbistanı – Misir – 2:1

Ən yaşlı ən gənc futbolçu – 42 yaş 39 gün

• Rocer Milla (Kamerun). 1994-cü il. Rusiya – Kamerun – 6:1

Futbolçu kimi ən çox dünya çempionu – 3 qat

• Pele (Braziliya). 1958, 1962, 1970

Futbolçu və məşqçi kimi ən çox dünya çempionu – 4 qat

• Mario Zaqallo (Braziliya). 1958 və 1962-ci illərdə futbolçu, 1970-ci ildə baş, 1994-cü ildə ikinci məşqçi kimi

Tam medal komplektinə (qızıl, gümüş, bürünc) sahib olanlar

• Franko Barezi (İtaliya). 1982-ci ildə qızıl, 1990-cı ildə gümüş və 1994-cü ildə bürünc.
• Cüzeppe Berqomi (İtaliya). 1982-ci ildə qızıl, 1990-cı ildə gümüş və 1994-cü ildə bürünc.
• Frans Bekkenbauer (Almaniya). 1966-ci ildə qızıl, 1970-cı ildə gümüş və 1974-cü ildə bürünc.
• Xorst-Diter Xettqes (Almaniya). 1966-ci ildə qızıl, 1970-cı ildə gümüş və 1974-cü ildə bürünc.
• Volfqanq Overa (Almaniya). 1966-ci ildə qızıl, 1970-cı ildə gümüş və 1974-cü ildə bürünc.
• Miroslav Kloze (Almaniya). 2014-cü ildə qızıl, 2002-ci ildə gümüş və 2006 və 2010-cu illərdə bürünc.

Ən çox iştirak edən yığma – 23 dəfə

• Braziliya (bütün turnirlərdə iştirak edən yeganə yığmadır)

Ən çox uduzan yığma – 28 dəfə

• Meksika

Ən çox Dünya Kuboku finalı oynanılıb – 8 dəfə

• Almaniya. 1954, 1974, 1990 və 2014-cü illərdə qələbələr; 1966, 1982, 1986 və 2002-ci illərdə məğlubiyyətlər.

Ən çox oyun keçirən məşqçi – 27 oyun

• Didye Deşam (Fransa, 2014-2026).

Ən çox qələbəsi olan menecer – 20 oyun

• Didye Deşam (Fransa, 2014-2026).

Baş məşqçi kimi ən çox dünya çempionu olan – 2 dəfə

• Vittorio Pottso (İtaliya, 1934 və 1938).

Ən çox oyun idarə edən hakim – 11 dəfə

• Ravşan İrmatov (Özbəkistan, 2010–2022).

Ən sürətli sarı vərəqə – 13-cı saniyə

• Xesus Gallardo (Meksika). 2018-cü il. İsveç – Meksika – 3:0

Ən sürətli qırmızı vərəqə – 56-cı saniyə

• Xose Batista (Uruqvay). 1986-cü il. Şotlandiya – Uruqvay – 0:0

Xarici keçidlər

• DFÇ Rəsmi Saytı Arxivləşdirilib 2007-03-13 at the Wayback Machine