Gığı dərəsi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Gığı dərəsi (Ermənistan)
Green pog.svg
Gığı dərəsi
Gığı dərəsinin Ermənistan fiziki xəritəsindəki mövqeyi (39°13′37″ şm. e. 46°08′25″ ş. u.)

Gığı dərəsi (bəzən Qaravun dərəsi[1]; erm. Գեղվա ձորում Geğva dzorum) — Ermənistan Respublikasının cənubunda, Sünik mərzinin qərbində vaxtilə azərbaycanlıların kompakt məskunlaşdığı Qazangölçay boyunca uzanan vadi, dərə.[2]

Keçmiş Qafan rayonu ərazisində yerləşən dərəni Naxçıvan MR-ının Ordubad rayonundan Zəngəzur silsiləsi ayırır.[3]

Adı[redaktə | əsas redaktə]

Dərə adını eyniadlı Gığı kəndindən alır. Toponim türk mənşəli kiği - kiğili etnonimi əsasında əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir. Toponim erməni dilinə kalka edilərək Geği (erm. Գեղի) şəklində işlədilir.[4]

Zəngəzurun aran kəndlərindən Gığı dərəsiyaylağa gələn azərbaycanlılar dərəni Qaravun dərə adlandırsalar da, Gığı dərəsinin yerli camaatı eyni adla Gərd kəndi yaxınlığındakı yaylaqları adlandırıblar.[1]

Gığı dərəsindən mənzərə, Pəyhan kəndi

Kəndləri[redaktə | əsas redaktə]

Gığı dərəsi kəndləri
azərbaycanca adı ermənicə adı qeyd hal-hazırda yaşayış
1 Acıbac erm. Աջաբաջ
Acabac
var
2 Baharlı 1983-cü ildə su anbarı tikintisi ilə əlaqədar əhalisi Zeyvə kəndinə köçürülərək ləğv edilib yoxdur
3 Çiriş kənd əhalisi 1950-ci illərdə aqrar-iqtisadi səbəblərə görə qonşu KurudKirs kəndlərinə köçərək orada məskunlaşıb[2] yoxdur
4 Daşbaşı yoxdur
5 Dərməzür yoxdur
6 Gərd erm. Կարդ
Kard
yoxdur
7 Gığı erm. Գեղի
Geği
var
8 Həçəti erm. Ոչեթի
Voçeti
yoxdur
9 Hüçütü yoxdur
10 Keypəşin erm. կեֆաշեն
Kefaşen
erm. Աստղաբերդ
Astğaberd[qeyd 1]
yoxdur
11 Kurud erm. Քարուտ
Karut
yoxdur
12 Kirs erm. Կիցք
Kitsk
yoxdur
13 Qovşud erm. Կավճուտ
Kavçut
var
14 Qarabaş əhalisi 1939-cu ildə qonşu Baharlı kəndinə köçürülərək ləğv edilib[2][3] yoxdur
15 Mahmudlu erm. Գետիշեն
Getişen
var
16 Mollalı yoxdur
17 Pəyhan erm. Փայահան
Payahan
erm. Նոր Աստղաբերդ
Nor Astğaberd
var
18 Pürülü erm. Վերին Գեղավանք
Verin Geğavank
yoxdur
19 Pışan[qeyd 2] yoxdur
20 Səncərəli yoxdur
21 Yuxarı Gərd erm. Վերին Կարդ
Verin Kard
yoxdur
22 Zeyvə erm. Դավիթ Բեկ
Davıt Bek
var
  1. Keypəşin kəndi Ermənistan SSRErmənistan Respublikası dövründə "Kefaşen" şəklində adlansa da, hal-hazırda bəzi online xəritələrdə kənd ərazisi "Astğaberd" kimi göstərilir. Qonşu, bitişik Pəyhan kəndi isə rəsmi şəkildə Nor Astğaberd (azərb. Yeni Astğaberd‎) adı ilə adlandırılır və özündə bir neçə kəndi birləşdirən kənd icmasıdır. Nor Astğaberd kənd icması özündə Acabac  (erm.), Getişen  (erm.), Nor Astğaberd  (erm.), Voçeti  (erm.) kəndlərini birləşdirsə də, icmanı təşkil edən kəndlər arasında ən yaxın kəndin Astğaberdin adı görsənmir. Görünür Keypəşin kəndi uzun müddətdir mövcud deyil.
  2. Pışan (Pşan) kəndi bəzən Fişən adlandırılıb.

Yaylaqları[redaktə | əsas redaktə]

Dağlarında on min hektarlarla yaylaq olan Gığı dərəsi qədim vaxtlardan bəri otluluq və bol sululuğuna görə Zəngəzurun aran kəndlərinin əhalisini və Qarabağ ellərini özünə çəkib. Həmin yaylaqlarda bir çox elin, kəndin öz adına yaylağı olub, son vaxtlara kimi həmin adlarla adlandırılıb. Yaylaqların əksəriyyətində yaylaq vaxtı dünyadan köçənlərin dəfn edildiyi qəbiristanlıqlar da olub.[5]

Cəbrayıl, Füzuli elləri Acıbac kəndindən yuxarıda Sarıdərə çayının başında yerləşən Harami yaylaqlarına gələrdilər. Həmin ərazidə eyniadlı böyük Harami qəbiristanlığı da yerləşib. Azərbaycanlıların Qafan rayonu ərazisindən deportasiyasına kimi ermənilərin qadağalarına baxmayaraq Cəbrayıl rayonunun Hovuslu, Horovlu (Horavlı), Şahvəlli (Şahvəlili), Qovşud (Qovşudlu), Mahmudlu, Çərəkən fermaları Harami yaylaqlarına gəliblər.[5]

Dərədə Qubadlı rayonunun Xanlıq, Zilanlı, Mahrızlı (Marfuzlu), Xocahan, Məmər, Hal, Qazyan, Qaraağac, Çərəli, Göyyal, Fərcan kəndlərinin, Zəngilan rayonunun Məmmədbəyli, Ağalı, Zərnəli, Alıbəyli, Hüseynbəyli[qeyd 1], Hacallı, Yeməzli, Ağbiz (Ağbis), Qaraqoyunlu, Seyidlər və başqa kəndlərinin adı ilə adlanan yaylaqlar da olub.[5][qeyd 2]

Gığı dərəsi yaylaqlarının adları:

  • Ağməscid
  • Ağyurd
  • Aranyurd
  • Bələk
  • Böyük Qüzey
  • Cıdalı
  • Çayarası
  • Çəmən yurd
  • Çiçəkli
  • Çobanöldürən
  • Çola
  • Dəf
  • Dərəyurd
  • Dəvəboynu
  • Dibəkli
  • Eşşəkmeydan
  • Əbədərə
  • Əlibəy yurdu
  • Əriməz
  • Əvran oylağı
  • Gicitkanlı
  • Girəvəzür
  • Güneyyurd
  • Hacı Misirxan yaylağı
  • Haçaqaya
  • Harami
  • Xəngəlli
  • Kəkilli
  • Kiçik Əbədərə
  • Kilədərə
  • Kürddüşən
  • Qanqallı
  • Qaraarxac
  • Qaraçanqıl
  • Qaragab
  • Qarağatlı
  • Qaraqaya
  • Qatar yaylağı
  • Qazmaca
  • Qəyməs
  • Qırxbulaq
  • Qırxlar
  • Lalalı
  • Məçidli
  • Mistapılan
  • Novruz yurdu
  • Ocaqyurd
  • Piralata
  • Sarıdərə
  • Sarımsaqlı
  • Sarıyurd
  • Seyiddüşən
  • Siçanlı
  • Soyuqbulaq
  • Şəhərcik yaylağı
  • Şıppırlı
  • Şirinbaldırqanlıq
  • Yeməzli yurdu
  • Yiyəliqaya

Qeydlər[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1958-ci ildə Zəngilan rayonunun Hüseynbəyli və Qarakilsə kəndləri birləşdikdən sonra yeni yaşayış məntəqəsi Yenikənd adlandırılmağa başlanıb.
  2. Mötərizə içində verilən adlar həmin kəndlərin Gığı dərəsində adlandırma şəklidir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 Səməd Qarayev. «Qazangöl həsrəti», Bakı, "Azərbaycan Nəşriyyatı", 2002. səh. 18.
  2. 2,0 2,1 2,2 Akif Muradverdiyev. «Zəngəzur. Tariximizin yaddaşı», Bakı, "Xəzər" nəşriyyatı, 2007.
  3. 3,0 3,1 Səməd Qarayev. «Qazangöl həsrəti», Bakı, "Azərbaycan Nəşriyyatı", 2002.
  4. İ. M. Bayramov. «Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri», Bakı, "Elm" nəşriyyatı, 2002. səh. 318. ISBN 5-8066-1452-2
  5. 5,0 5,1 5,2 Səməd Qarayev. «Qazangöl həsrəti», Bakı, "Azərbaycan Nəşriyyatı", 2002. səh. 17-18.