Keypəşin

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Tarixi Zəngəzur əraziləri
Gığı dərəsi
Qafan Keypeshin kendi.jpg


Xəritədə yeri
Keypəşin is located in Ermənistan
Keypəşin
Keypəşin
Məlumatlar
Ölkə Flag of Armenia.svg Ermənistan
Bölgə Mərz: Sünik mərzi
Rayon: Qafan rayonu (1930-1995)
İnzibati mərkəz Qafan
Ləğv edilib 1937
İndiki adı Kefaşen (erm. կեֆաշեն)
Astğaberd (erm. Աստղաբերդ)
Əhali 200[1] nəfər (1988)
57[2] (Pəyhanla birlikdə) nəfər (2011)

KeypəşinErmənistan Respublikasının cənubunda, keçmiş Qafan rayonu ərazisində, Gığı dərəsində yerləşən azərbaycanlılar yaşamış kənd.[3]

1930-1995-ci illər aralığında Qafan rayonuna daxil olan kənd Qafan şəhərindən 33 km şimal-qərbdə, Gığıçayın yuxarı axarında, Qazangöldən 15 km aralı, dəniz səviyyəsindən 2,111 m[4] yüksəklikdə yerləşir.[5]

Kənd hal-hazırda Ermənistan Respublikası Sünik mərzi inzibati ərazi vahidinin Nor Astğaberd kənd icması ərazisi daxilindədir. Bir neçə evi çıxmaq şərtilə kənd ərazisində yaşayış yoxdur, kənd dağıdılmışdır.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Keypəşin kəndi bir nəslin, yəni Məliklilər tayfasının məskunlaşdığı məkan olub. Tarixi mənbələrə görə, Məlikli tayfası Cənubi Azərbaycandan Qaradağ mahalından köç edib Bərgüşad ərazisində məskunlaşmış, sonradan isə yaylaq yerlərinə çıxmaq məqsədi ilə Keypəşini seçmişdir.[3]

1727-ci ildə Osmanlı Dövləti tərəfindən tərtib edilmiş «Gəncə-Qarabağ əyalətinin müfəssəl dəftəri»ndə Keypəşin kəndinin sakinlərinin Xocahandan olduqları qeyd edilmişdir.[6][qeyd 1] Hal-hazırda Qubadlı rayonu ərazisində yerləşən Xocahan kəndi SəfəviOsmanlılar dövründə Bərgüşad adlı mahal, liva kimi inzibati ərazi vahidləri tərkibində idi.

Azərbaycanlıların Qafan rayonu ərazisindən deportasiyasına kimi ermənilərin qadağalarına baxmayaraq Qubadlı, Cəbrayıl, Zəngilan rayonlarındakı bir çox kənd kimi Xocahan kəndinin də Gığı dərəsində öz adına yaylağı olub.[7]

Keypəşin camaatının QubadlıZəngilan rayonunun əhalisi ilə çox sıx əlaqələri olmuşdur. Kənd əhalisi mal-qoyunlarını qışda Qubadlı ərazisində saxlayardılar. Keypəşinin yaylaq yerləri çox olduğundan yay aylarında Qubadlı, Zəngilan, Cəbrayıl rayonlarının camaatı həm özləri istirahətə gələr, həm də təsərrüfatlarını dağlara gətirərdilər.[3][1]

Adı[redaktə | əsas redaktə]

Bəzi mənbələrdə Kepəşen şəklində işlənən toponim Azərbaycan dilində «pilləli qaya» mənasında işlənən «kəp» sözü ilə türk dilində yaşayış məntəqəsi, oba mənası bildirən şenlik sözünün fonetik forması olan «şen» topoformantı əsasında əmələ gəlmişdir. Orotoponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.[8][9]

«Şen» topoformantı erməni dilində də eyni mənada oba, kiçik yaşayış məntəqəsi mənasında işlənir.

Coğrafiyası[redaktə | əsas redaktə]

Keypəşin kəndi Qafan şəhərindən 33 km şimal-qərbdə, Qazangöldən 15 km aralı, dəniz səviyyəsindən 2,111 m yüksəklikdə,[4] Gığı dərəsində mənzərəli meşə ətəyində yerləşir. Bir tərəfdən Ordubadın, digər tərəfdən Sisiyanın azərbaycanlılar yaşamış əraziləri ilə sərhəddə idi.[3] Əriməz (3200 m) və Sarımsaxlı dağları kəndin ən uca yüksəklikləridir.[1]

Keypəşin kəndinə ən yaxın, qonşu kənd Pəyhan kəndidir. Keypəşin Gığıçay sahilində PəyhanMahmudlu (Çaykənd) kəndləri arasında yerləşir.

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Keypəşin kəndində 1897-ci ildə 68 nəfər, 1922-ci ildə 45 nəfər, 1926-cı ildə 85 nəfər, 1931-ci ildə 136 nəfər, 1956-cı ildə 372 nəfər (?) yaşamışdır.[9][10]

1918-ci il hadisələri vaxtı kəndi tərk etməli olan azərbaycanlıların geri qayıdışı Ermənistanda sovet hökumətinin qurulmasından sonra - 1922-ci ildə baş tutur.

8 dekabr 1988-ci il tarixində Azərbaycanlıların Qafan rayonu ərazisindən deportasiyası zamanı bölgənin digər azərbaycanlı əhalisi kimi sonuncu 200 nəfər keypəşinli də kəndi tərk etməli olur.[1] Onlar əsasən Bakı, Sumqayıt şəhərlərində və Abşeron rayonu ərazisində məskunlaşırlar.[3]

Hal-hazırda Sünik mərzi inzibati ərazi vahidinin Nor Astğaberd kənd icması ərazisində yerləşən kənddə bir neçə evi çıxmaq şərtilə yaşayış yoxdur, kənd tamamilə dağıdılmışdır.

Siyahıyaalınma ili və müvafiq sayımların yekunlarına əsasən Keypəşin kəndində əhalinin sayı
illər 1897[10][9] 1922[10][9] 1926[10][9] 1931[10][9] 1959[5] 1988[1]
say 68 45 85 136 372 (?) 200

Qeydlər[redaktə | əsas redaktə]

  1. Cümləyə istinad göstərilən Çingiz Salmanovun "Qubadlının yer-yurd adları (Mononimləri)" adlı kitabında «Gəncə-Qarabağ əyalətinin müfəssəl dəftəri»nin 1772-ci ildə tərtib olunduğu yazılsa da, sözügedən "müfəssəl dəftər" Osmanlı Dövləti tərəfindən 1727-ci ildə tərtib olunub. Görünür "1772" yazılması texniki səhvdir, rəqəmlərin yeri dəyişik salınıb.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Musa Urud. «Zəngəzur», Bakı, Nurlar nəşriyyatı, 2005. səh. 503. «Düzəliş - Əlavə» hissəsi  (azərb.)
  2. Ermənistan Respublikası Milli Statistika Xidməti (ERMSTAT). "Report of the Results of the 2011 Armenian Census" (PDF) (erm.)
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Akif Muradverdiyev. «Zəngəzur. Tariximizin yaddaşı», Bakı, "Xəzər" nəşriyyatı, 2007. səh. 415-419.  (azərb.)
  4. 4,0 4,1 "Get a Map". "Asia/Armenia (Yerevan)/Syunik/K'efashen" (en). www.getamap.net. http://www.getamap.net/maps/armenia/syunik/_kefashen/. İstifadə tarixi: 30/10/2017. Arxivləşdirilib  (ing.)
  5. 5,0 5,1 Sabir Əsədov. «Ermənistan azərbaycanlılarının tarixi coğrafiyası» (kiril əlif. «Ермәнистан азәрбајҹанлыларынын тарихи ҹоғрафијасы»), Bakı, "Gənclik" nəşriyyatı, 1995. səh. 146. ISBN 5-8020-0852-0  (azərb.)
  6. Çingiz Salmanov. «Qubadlının yer-yurd adları (Mononimləri)» (PDF), Sumqayıt, "Azəri" nəşriyyatı, 2015. səh. 82. (azərb.)
  7. Səməd Qarayev. «Qazangöl həsrəti», Bakı, "Azərbaycan nəşriyyatı", 2002. səh. 17. (azərb.)
  8. Rəmzi Yüzbaşov. «Azərbaycan coğrafiya terminləri (tədqiqlər)», Bakı, "Elm" nəşriyyatı, 1966. səh. 19, 125.  (azərb.)
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 İbrahim Bayramov. «Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri», Bakı, "Elm" nəşriyyatı, 2002. səh. 186. ISBN 5-8066-1452-2  (azərb.) Arxivləşdirilib
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 Zaven Korkotyan (erm. Զավեն Կորկոտյան, rus. Завен Коркотян). «Son yüzildə Sovet Ermənistanının əhalisi (1831–1931)» (erm. «Խորհրդային Հայաստանի բնակչությունը վերջին հարյուրամյակում (1831-1931)», rus. «Население Советской Армении за последние сто лет (1831-1931)»), İrəvan, "Melkonyan Fond" nəşriyyatı (erm. "Մելքոնյան ֆոնդի" հրատ, rus. Издательство «Мелконян фонд»), 1932. səh. 62-63, 136-137.  (erm.)