Ərəfsə (Qarakilsə)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Tarixi Azərbaycan əraziləri
Ərəfsə


Xəritədə yeri
Ərəfsə (Ermənistan)
Red pog.png
Ərəfsə
Məlumatlar
Bölgə Zəngəzur mahalı
İndiki adı Arevis
Adının dəyişdirilmə tarixi 3.VII.1968-ci il
Əhali 476 nəfər (1979-cu il)
Ərəfsə kəndi. Ümumi görünüş

Ərəfsə — Zəngəzur qəzasında, indiki Sisian rayonunda kənd.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Ərəfsə kəndi müxtəlif vaxtlarda ətrafda mövcud olan dövlət qurumlarının tərkibinə daxil olub. Xanlıqlar dövründə Qarabağ xanlığının tərkibində olmuşdur. XIX əsrin əvvəllərində Rusiyanın Şimali Azərbaycanı işğal etməsindən sonra kənd əvvəlcə Tiflis, sonra isə Yelisavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında, mərkəzi Qarakilsə olan Sisian mahalının tərkibində olmuşdur. Çar Rusiyasının çökməsindən sonra Ərəfsə kəndi yuxarıda göstərilən quberniya və qəza tərkibində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin tərkibinə daxil olmuşdur. Şimali Azərbaycanın təkrar Rusiya tərəfindən - bu dəfə bolşeviklərin iştirakilə işğal oluunmasından sonra Zəngəzur qəzası Böyük Britaniyanın xarici işlər naziri lord Kerzonun layihəsinə uyğun olaraq, iki yerə bölünmüş, şərqi Azərbaycan SSR-ə, qərbi isə Ermənistan SSR-ə verilmişdir. Bununla da Türkiyənin Azərbaycan və Orta Asiya türkləri ilə birbaşa təmasda olmasının qarşısı alınmışdı. Bu layihə Qərbdə hazırlansa da, onun icrası Leninin yaratdığı hökumətin funksionerləri - Stalin və Orconikidze tərəfindən həyata keçirilmişdir. Haqqında bəhs olunan dövrdə başda Andranik Ozanyan olmaqla erməni silahlı bandit dəstələrinin Zəngəzurun müsəlman kəndlərinə basqınları təşkil edilir, əliyalın türk-müsəlman əhali qılıncdan keçirilirdi. Bölgənin digər türk-müsəlman kənlərinin sakinləri kimi, ərəfsəlilər də ev-eşiklərini atıb, Naxçıvana qaçmaqla canlarını ölümdən qurtarmışlar. Yalnız sovet hakimiyyəti bir qədər möhkəmləndikdən sonra 1924-cü ildə ərəfsəlilər kəndə qayıda bilmişlər. Ərəfsədən şərqdə yerləşən Hortuyüz kəndinin sakinlərinə isə dağıdılmış kəndlərində məskunlaşmağa icazə verilmədiyindən, hortuyüzlülər də 1924-cü ildə Ərəfsədə məskunlaşmaq məcburiyyətində qalmışlar.

1988-ci ilin noyabr ayında azərbaycanlılar Ermənistan dövləti tərəfindən tamamilə deportasiya edilmişlər. İndi burada ermənilər yaşayır.

Qədim mənbələrdə Ərəfsənin adı Aripsa kimi çəkilir və onun İpək yolu üstündə olduğu qeyd edilir. Ərəfsəlilər mənşə etibarı ilə kəngərli türk tayfasından sayılırlar. Bu da onların bilavasitə şumerlərlə (şumerlərdə "kanqar") bağlılığına dəlalət edir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 3 iyul 1968-ci il tarixli fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib, Ərəfsə sözünün əvəzinə ermənicə "Günəşli" mənasını verən Arevis qoyulmuşdur.

Ərəfsənin tarixi adlarından biri də Şəhərcikdir. 1903-cü ildə nəşr olunmuş "Qafqaz" xəritəsində kəndin adı məhz "Şəhərcik" kimi verilmişdir.

Ərəfsə kəndinin coğrafi quruluşu və sosial durumu[redaktə | əsas redaktə]

Ərəfsə kəndi rayon mərkəzindən 20 km cənub-qərbdə, Salvartı (Qarışıq) çayının sol sahilində, dağ ətəyində yerləşirdi. 1590-cı il tarixli «İrəvan əyalətinin müfəssəl dəftəri»ndə Ərəfsəcik formasında (s.183), Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Ərəvsə kimi qeyd edilmişdir.

Ərəfsə kəndi Qafqazətəyi Zəngəzur sıra dağlarının: Salvartı dağının (3161,8 m) cənub-şərqində, Qırxlar dağının (3089 m) simal hissəsində və Mərcanlı düzünün şərq hisəsində və həmin istiqamətdən gələn dərələrin birləşdiyi yerdə dəniz səviyyəsindən 1879 m hündürlükdə yerləşır. Kəndin yeri yaşayış ücün tam uygun yerdə yerləşmişdi. Demək olar ki, 3 böyük dağ çayının və bir neçə bulaq suyundan yaranan Xırdaçayın qovşağında yerləşır. Qırxlar dağı tərəfdən gələn Dəliçay, Mərcanlı düzü istiqamətdən gələn Taxtakörpü (Abuzər) çayı və Salvartı dağının ətəyindən gələn Salvartı çayının qovuşduğu və kəndi iki hissəyə bölən Xırdaçayın da qovuşduğu qarışıq Salvartı çayı rayon mərkəzindən bir qədər aşağıda Bazarçayla qovuşur.

Kəndi bir sıra hündür dağlar əhatə edir. Burada Salvartı və Qırxlardan əlavə Xaşxaşlı (2485,8 m), Təvərə (2623,9 m, bu ad Cənubi Azərbaycandakı Tavr silsiləsinin adı ilə üst-üstə düşür), Topurqulu (2269 m), Sarıyataq (2551,6), Hortüyüz yaylağı (2531 m), Gədik (2563 m), Camışölən (2951,5 m), Çitandaşı (2708,2) və b. ilə əhatə olunub.

Kənddə 100-ə yaxın yaşayış evi yerləşirdi. Kəndin 8 illik məktəbi, klubu, kitabxanası, qədim məscidi və mağazası, idarə orqanları var idi.

Əkin sahələri, otlaqları və maldarlıq, qoyunçuluq və quşçuluq fermaları var idi. Əhalisi tam türk kökənlı azərbaycanlılardan ibarət idi. Kəndin meydan hissəsndən keçən Xırdaçay onu iki yerə böldüyü üçün kənd Aşağı və Yuxarı məhəllələrə ayrılırdı. Kəndin mal-qarası da məhəllələr üzrə otarılardı.

Ərəfsəlilərin sosial vəziyyəti orta səviyyəli idi. Kənddə bütün evlər daşdan və sementdən istifadə edilməklə inşa olunmuş, dağlardan kəndə və həyətlərin bir çoxuna dəmir borularla bulaq suyu çəkilmişdir. Ümumiyyətlə Ərəfsədə çoxlu suyu içməli sərin bulaqlar vardır. Onlardan əlavə kənddə diqqəti cəlb edən və təxminən bir-birindən 100-200 metr məsafədə yerləşən daha iki bulaq var idi. Bunlardan biri Turşsu bulağı idi. Yerdən qazla birlikdə çıxan bu su iştahgətirən və gənclərin dincəlmə yeri idi. Bəzən qonşu kəndlərdən də həmin bulağın yanına qonaqlar gəlir, qoyun kəsib, kabab bişirirdilər. İkinci bulaq Qotursu adlanırdı. ondan içmək üçün istifadə olunmurdu. Amma deyildiyinə görə tibbi faydası var imiş.

Rayon mərkəzi ilə kənd arasında gündəlik avtobus marşrutu mövcud idi.

Ərəfsənin hava durumu yayda orta isti - 25-30, qışda nisbətən soyuq - 5-10 (bəzən də 20) dərəcə şaxta olurdu.

Ərəfsəlilər inanclarına görə müsəlman idilər. Kənddə şiə və sünni əhali mehriban dolanırdı, ümumiyyətlə məzhəb, təriqət məsələsi heç vaxt gündəmdə olmamışdır. Əksinə, şiə və sünnilər çox adi hal kimi bir-birləri ilə qohumlaşmışdılar.

Kənddə boz qranit, mərmər və tuf daşları mədənləri var idi. Kənddəki qırmızı tufdan V əsrdə inşa olunmuş Qızıl kilsənin daşı Meşəbaşı deyilən yerdən gətirilmişdi. Orada yonulmuş qırmızı tuf daşının qırıqları dövrümüzədək gəlib çatmışdır.

Faunası[redaktə | əsas redaktə]

Ərəfsənin heyvanlar aləmi bütövlükdə Zəngəzurun və Kiçik Qafqazın heyvanlar ‎aləminin bənzəridir, burada yalnız cüzi istisnalar vardır. Bu istisnalar bir qisim ‎məməlilərə, suda-quruda yaşayanlara və quşlara aiddir. Burada faunanın ‎zənginliyi barədə ilk məlumata şərq səyyahlarının Azərbaycanla bağlı yazılarında ‎rast gəlmək olur. Bəzi memarlıq abidələri, qədim qaya və daşlar, xüsusilə də baş ‎daşları üzərindəki müxtəlif heyvan təsvirləri (bu baxımdan dağlarda geniş ‎yayılmış qoç baş daşları diqqəti daha çox cəlb edir) dövrümüzə qədər gəlib ‎çatmışdır.‎

Ərəfsədə heyvanlar aləmi ilə bağlı fərdlərin sayı və onların növ tərkibi haqqında ‎ayrıca tədqiqat aparılmamışdır. Lakin hansı növlərin burada yaşaması konkret ‎olaraq hər bir ərəfsəliyə bəllidir. Bunlar, ev heyvanları və quşları nəzərə ‎alınmazsa, əsas etibarilə aşağıdakılardan ibarətdir:‎

Ev heyvanları və quşları

Məməlilər
  1. Dəvə (XIX əsrin sonu– XX əsrin əvvəllərində olmuşdur)‎
  2. İnək
  3. Camış (çox az sayda olmuşdur)‎
  4. Qoyun
  5. Keçi
  6. At ‎
  7. Eşşək
  8. Qatır (çox az sayda olmuşdur)‎
  9. Donuz ‎(sovet hakimiyyəti illərində bir-neçə il sınaq üçün saxlanılmış, lakin özünü ‎doğrultmamışdır)‎
  10. İt
  11. Pişik

Quşlar

  1. Toyuq
  2. Hinduşqa
  3. Qaz
  4. Ördək


Çöl heyvanları, çöl quşları, sürünənlər və suda-quruda yaşayanlar

Yırtıcılar və gəmiricilər
  1. Pələng (meşədə göründüyü söylənilir)‎
  2. Qonur ayı
  3. Canavar ‎
  4. Vaşaq
  5. Kaftar ‎
  6. Çöl donuzu
  7. Tülkü
  8. Çaqqal
  9. Porsuq
  10. Meşə pişiyi
  11. Kirpi
  12. Tısbağa
  13. Sincab
  14. Siçovul
  15. Mışovul
  16. köstəbək
  17. Sünbülqıran
  18. Kəsəyən
  19. Siçan
  20. Yarasa

Otyeyənlər

  1. Dağ keçisi
  2. Muflon
  3. Ceyran
  4. Vəhşi at
  5. Dovşan
  6. Dələ

Quşlar

  1. Qartal
  2. Berkut
  3. Quzğun
  4. Qaratoyuq
  5. Torağay
  6. Dovdaq
  7. Ağacdələn
  8. Göyərçin
  9. Bildirçin
  10. Kəklik
  11. Qarğa
  12. Qaranquş
  13. Sərçə və s. vardır

Sürünənlər, suda və quruda yaşayanlar

  1. İlan (çox növləri vardır)‎
  2. Kərtənkələ (çox növləri vardır)‎
  3. Balıq (2 əsas növü geniş yayılıb)‎
  4. Qurbağa ‎

Bunlardan əlavə çox sayda suda və quruda yaşayan müxtəlifnövlü həşəratlar da mövcuddur


Ərəfsənin ərazisinin, çaykənarı xırda düzənlər nəzərə alınmazsa, demək olar ki, ‎hamısı dağlıqdır. Yayı ortayağıntılı, bəzən isə quraq keçən sərin iqlimi var. Orta ‎temperatur yanvar ayında 5-15 dərəcəyədək şaxta, iyulda 20-30 dərəcəyədək isti ‎olur. Əsasən geniş alp çəmənləri, dağ-meşə, çimli, dağ-çəmən torpaqlar geniş ‎yayılmışdır. Burada, xüsusilə də güney dağlar qayalıqlardan ibarətdir. ‎

Heyvan növlərinin respublika ərazisində yayılma arealı müxtəlifdir. Bəzi ‎heyvanlar yalnız çox məhdud (meşə, dağın bir hissəsi), digərləri isə kəndin bütün ‎ərazisində yayılmışlar. Məsələn, sərçəkimilər dəstəsinə daxil olan quşlara kəndin ‎bütün ərazisində rast gəlmək olar.‎


Florası[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan Respublikasının ərazisi zəngin floraya malikdir. Burada 4500-dən ‎çox çiçəkli, ali sortlu bitki növü yayılmışdır. Növlərin ümumi sayına görə ‎Azərbaycanın florası Cənubi Qafqazın başqa respublikalarına nisbətən xeyli ‎zəngindir. Respublikada rast gələn bitki növləri Qafqazda bitən bitki növlərinin ‎ümumi miqdarının 66%-ini təşkil edir.‎

Ərəfsənin flora aləmi bütövlükdə Zəngəzurun və Kiçik Qafqazın flora ‎aləminin ‎bənzəridir, fərqlər o qədər də çox deyil. ‎

Hələ 1956-1959-cu illərdə Moskva Dövlət Pedaqoji İnstitutunun aspirantı ‎A.Q.Yelenevski burada nəbati və fiziki-coğrafi tədqiqatlar aparmış, “Zəngəzurun ‎florası və Cənubi Qafqaz florası tarixinin bəzi məsələləri” mövzusunda namizədlik ‎dissertasiyası yazmış, 1965-ci ildə isə onu müdafiə etmişdir. ‎ ‎ Onun topladığı herbari, təxminən 1500 növü əhatə etmişdir. Əvvəlki ‎tədqiqatların araşdırmaları ilə aparılan müqayisələr və tamamlamalar herbarinin ‎sayını 1707-yə çatdırmışdır.‎

Müəllif buradakı tədqiqatlarına əsasən Zəngəzuru, o cümlədən, həm də Ərəfsəni ‎Cənubi Qafqazın nəbati baxımdan ən zəngin ‎bölgəsi kimi dəyərləndirmişdir.‎

Burada əsasən enliyarpaq ağaclar və kollar - yabanı alma, armud, əzgil, alça, ‎gavalı, çaqqala, palıd, ağcaqayın, fıstıq, vələs, qovaq, söyüd, yemşan, böyürtkən, ‎topurqu, həmərsün (itburnu), qoyungözü, gərməşov, iynəyarpaq ardıc və sairə ‎bitir. Otların sayı isə son dərəcə çoxdur. ‎

Mədəni nəbati bitkilər sırasında meyvələrdən alma, armud, qoz, əzgil, alça, gavalı, ‎tərəvəz qrupundan isə kartof, balqabaq, lobya, xiyar, pomidor, kələm, turp, kök, ‎baş soğan, çuğundur, müxtəlif növ göyərti - tərxun, vəzəri, keşniş, mərzə, soğan, ‎cəfəri, şüyüd və sairə becərilirdi.‎


Toponimləri[redaktə | əsas redaktə]

  1. Abbasyüzbaşı düşən
  2. Abuzər piri
  3. Ağakişi qoruğu‎•‎
  4. Ağamalı yurdu
  5. Ağdaş•‎
  6. Alapaxta•‎
  7. Alapaxtanın yoxuşu
  8. Alçalıçuxur
  9. Almaağacı•‎
  10. Arıdamı
  11. Babanın yeri•‎
  12. Bablının qəbri
  13. Baş Qaraağaclı‎•‎
  14. Başyurd dağı
  15. Bədəlxan
  16. Bəzəkliyol•‎
  17. Böyüktala
  18. Camalqalası
  19. Camışölən
  20. Camışuçan
  21. Cəfi qayası
  22. Cilingər
  23. Cinni dərə
  24. Comartlı yaylağı•‎
  25. Hərsavandüzü•‎
  26. Comartlının söyüdlüyü
  27. Çadırdaş
  28. Çayarası
  29. Çayyurd
  30. Çitandaş
  31. Çınqıllı yoxuş
  32. Dağdağan aşırımı
  33. Daşkəsən
  34. Daşlıyoxuş
  35. Dərəqarnı•‎
  36. Dərətavla (Dərətövlə)
  37. Dəyirmanın boynu
  38. Dibəkli
  39. Ermənibinələri
  40. Erməniyurdu
  41. Ərəfsə
  42. Gab
  43. Gədik (Gəvik)‎
  44. Gölçimən
  45. Göllər
  46. Güney
  47. Hortuyüz xarabalığı
  48. Hortuyüz yaylağı
  49. Humaydüşən‎
  50. Fezinin dəyirmanı
  51. Fındınçiməni
  52. Xaşxaşlı
  53. Xırmanlıq
  54. İldırımdüşən
  55. İldırımvuran
  56. Qanqallıyurd•‎
  57. Qaracalı düzü
  58. Qaragüney
  59. Qaraçınqıl•‎
  60. Qazaxlar yurdu•‎
  61. Qəbiristanlıq
  62. Qırxlar dağı
  63. Qırxlar piri
  64. Qız damı
  65. Qızıl kilsə ‎
  66. Qumludərə•‎
  67. Qurban dərəsi
  68. Quzuçu dağı‎•‎
  69. Kahalıq
  70. Kalafalıq
  71. Kələkliyal
  72. Kiçiktala
  73. Kilsə çiməni
  74. Küllük
  75. Kürdyeri•‎
  76. Meşəbaşı
  77. Mərcanlı yurdu
  78. Məscidin yanı
  79. Məzməzək
  80. Mizdağ•‎
  81. Molla Məhərrəmli
  82. Mollu yaylağı
  83. Öküzyatağı•‎
  84. Pişpişən düzü
  85. Ramazanölən•‎
  86. Saldaş
  87. Salvartı dağı
  88. Salvartı piri
  89. Sarıgüney•‎
  90. Sarıyataq
  91. Səngər
  92. Sisian yurdu
  93. Söyüdlük
  94. Stoldaş‎•‎
  95. Suludərə
  96. Şəhərcik
  97. Şotlannı yurdu
  98. Tala
  99. Taxtakörpü•‎
  100. Teymur yurdu•‎
  101. Təvərə (Tavr) dağı
  102. Topurqulu
  103. Uz qəbri
  104. Xırda Qaraağac‎•‎
  105. Yaqubun bağı
  106. Yaylaq piri
  107. Yastan
  108. Zabazadır dərəsi
  109. Zenişərəf qayası

Hidronimləri[redaktə | əsas redaktə]

  1. Abuzər çayı (Taxtakörpü çayı)‎
  2. Alapaxta bulağı•‎
  3. Alapaxta suyu
  4. Bababulağı•‎
  5. Dambulaq‎•‎
  6. Daşkəsən çayı
  7. Daşlıbulaq•‎
  8. Dəhnə•‎
  9. Dəliçay
  10. Dəyirmanın arxı
  11. Göllər
  12. Göygöl
  13. Əhmədalılar çayı
  14. Hacınınbulağı•‎
  15. Xanəlibulağı•‎
  16. Xasaybulağı•‎
  17. Xırdaçay
  18. Kamalbulağı•‎
  19. Kilsəbulağı•‎
  20. Qarışıqçay
  21. Qəribinbulağı•‎
  22. Qotursu
  23. Məleykə bulağı‎•‎
  24. Məzməzək çayı
  25. Mustafa bulağı
  26. Ramazanbulağı•‎
  27. Salvartı çayı
  28. Soyuqbulaq•‎
  29. Süleyman bulağı‎•‎ (Füzuli rayonunun Əhmədalılar kəndindən olan Qaçaq Süleymanın adına qoyulub)
  30. Şırşır
  31. Taxtakörpü çayı (Abuzər çayı)‎
  32. Teyfa bulağı
  33. Turşsu
  34. Umudubulağı•‎
  35. Yaqubunbulağı•‎
  36. Yeddibulaq•‎
  37. Zabazadır suyu
‎•‎ Bu işarə ilə olan adları Xalid Zeynalov və Yadigar Mirzəliyev deyib

İqtisadiyyatı[redaktə | əsas redaktə]

Ərəfsənin iqtisadiyyatında əsas yeri maldarlıq və taxılçılıq tuturdu. Kənddə iribuynuzli malqaradan əsas etibarı ilə inək saxlanılırdı. Dövründən asılı olaraq 500-dək inək kənd sakinləri tərəfindən, 1000-ə qədər də kolxoz tərəfindən saxlanılırdı. Bunlardan əlavə 100-dək at və eşşək var idi. Xruşşovun hakimiyyəti illərində eşşək malqara siyahısına daxil edildiyindən, bir çoxları özləri üçün pulsuz nəqliyyat vasitəsi hesab etdikləri eşşəklərini meşəyə buraxmaq məcburiyyətində qaldılar.

Xırdabuynuzlu heyvanlardan qoyun və qismən də keçi saxlanılırdı. Alp çəmənlərinin mövcudluğu böyük qoyun sürülərinin saxlanılmasına imkan verirdi. Xırdabuynuzlu heyvanlar əvvəllər aran-yaylaq şəraitində saxlanılsa da, sonralar - 50-60-cı illərdə heyvanların qışda saxlanılması üçün dövrün tələblərinə uyğun böyük və texnika ilə təchiz olunmuş tövlələr inşa olunmuşdu. Sonralar bu tövlələr sökülərək, 1 km məsafəyədək kənddən kənara çıxarılmışdı. Cəfi qayası yaxınlığında beton bloklardan tikilən müasir tövlə isə ermənilərin dağıdıcı və ilhaqçı siyasəti nəticəsində yarımçıq qalmışdır.

Ev quşlarından toyuq, hinduşka, qaz və ördək saxlanılırdı. Kənddə, demək olar ki, hər bir ailə arı bəsləyir və bal hasilatı ilə məşğul olurdu. Hətta kolxozun da 100-dək arı pətəkləri var idi.

Müxtəlif dövrlərdə kənddə pendir sexi, süd zavodu, quşçuluq ferması və s. fəaliyyət göstərmişdir.

Hər ailənin kiçik həyətyanı torpaq sahəsi var idi və əsas ehtiyatlarını - kartof, lobya, kələm, göy-göyərti, çuğundur, xiyar və sair tərəvəzi, meyvə və giləmeyvəni həmin kiçik sahədən əldə edirdilər.

Taxıl istehsalında buğda, çovdar, arpa, qarğıdalı, habelə mərcimək, vələmir, günəbaxan və s. becərilirdi. Taxılçılıq demyə idi. Taxıl sahələri ilk vaxtlar öküz qoşulmuş cütlərlə, sonralar isə tırtıllı traktorlarla şumlanırdı. Əvvəllər dərz şəklində yığılıb kəndə daşınmış taxıl xırmanda öküzlərin qoşulduğu vəl ilə döyülərdi. XX əsrin 50-ci illərindən etibarən zamana uyğun olaraq dövrün müasir texnikasından istifadə olunurdu. Kənddə yük maşınları, tırtıllı və Belarus traktorlar, kombayn və dərzdöyən (molotilka), silos üçün otdoğrayan və s. texnikadan istifadə olunurdu.

Əhaliyə məxsus minik maşınları - əsasən jiquli və moskviç maşınları var idi.

Müharibə illərində kəndə telefon xətti, 1956-cı ildə isə elektrik xətti çəkilmişdi.

Kənddə geoloji-kəşfiyyat işləri aparılır, filiz çıxarılırdı. Əsasən molibden hasil edilirdi. Xırdaçayın üzərində, Dərə tövlə deyilən yerdə bu məqsədlə böyük tunel qazılmışdı. Kənddə şıxlarlı Novruz Mahmudovun rəhbərliyi ilə Geoloji-kəşfiyyat məntəqəsi fəaliyyət göstərirdi. Mədənlərdə ərəfsəlilərlə yanaşı, qonşu kəndlərdən də işləməyə gələnlər var idi.

Məzməzək, Qurban dərəsi, Meşəbaşı, Səngərin arxasında - Xırdaçayın sol sahilındə və digər yerlərdə müxtəlif növ filiz aşkar edilmişdi.

Mədəniyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Ərəfsə kəndi yerləşdiyi coğrafi mövqeyə görə rayonun ucqar kəndi olmasına baxmayaraq, burada dövrün tələblərinə cavab verən məktəb, klub, kitabxana, kolxoz idarəsi, sovet idarəsi, dükan var idi. Ara-sıra burada kinofilmlər nümayiş etdirilir, kəndin gəncləri və məktəb müəllimlərinin təşkilatçılığı ilə şagirdlərin ifasında xor dərnəyi, teatr tamaşaları fəaliyyət göstərirdi.

Müəllim Tapdıq Məhərrəmovun məccani olaraq şagirdlərdən təşkil etdiyi xor və rəqs dərnəyi dəfələrlə rayon mərkəzində çıxış etmiş, yarışlara qoşulmuş və erməni məktəblərini üstələyərək, qalib olmuşdu.

Bəzi hallarda Naxçıvandan və qeyri bölgələrdən gətirilmiş teatr tamaşaları, sirk ustalarının və kəndirbazların çıxışları təşkil olunurdu.

Kənddə əvvəllər 6 illik, sonralar isə 7 və 8 illik məktəb, habelə vaxtaşırı 11 siniflik fəhlə-kəndli gecə məktəbi fəaliyyət göstərmişdir.

Kənddən 30-dan artıq alim, 200-dən artıq müəllim, həkim, mühəndis, onlarla dövlət xadimləri, təsərrüfat rəhbərləri, hərbçi və digər ziyalı kateqoriyasından olanlar çıxmışdır.

Kənddə məscid var idi. Lakin sovet hakimiyyəti illərində məscid müsadirə edilmişdi. Kənd sakinləri onun tövləyə çevrilməsinə yol verməmək üçün buranı taxıl anbarı etmişdilər. Bir müddət anbarda pendir sexi fəaliyyət göstərmişdi.

Kənddən bir-iki kilometr aşağıda, təxminən V əsrdə Bizans stilində inşa olunmuş kilsə var idi və ona Qızıl kilsə deyirdilər. Bu kilsə Qərbi Azərbaycanın Zəngəzur mahalında Sisian rayonunun Ərəfsə, HortuyüzComartlu kəndləri arasında, yolun qarşı tərəfində, Hortuyüzdən bir qədər yuxarıda yastan üzərində inşa olunub. V əsrdə Bizans stilində inşa olunub.

Bu kilsənin erməni qriqorian dininə heç bir aidiyyəti yoxdur. Bizans pravoslav kilsəsini xarakterizə edir. El arasında "Qız damı" adlanan yeraltı saxlama kameraları vardır.

Deyilənə görə Comartlu kəndindən bir nəfər II Dünya müharibəsi illərində dörd il ərzində həmin Qız damında gizlənibmiş.

Qızıl kilsəyə aid şəkillər aşağıda təqdim olunur.

1988-1992-ci il hadisələrindən sonra ermənilər Qızıl kilsəninComartlu kəndinin adını dəyişib Tanahat qoymuşlar.

Ermənilər təkcə XX əsr ərzində indiki Ermənistan adlandırılan ərazidə qırx minədək türkmənşəli coğrafi adları dəyişib erməniləşdirmişlər. Ermənistan Respublikası Dövlət Kadastr Komitəsinin rəhbəri Manuk Vardanyan 2006-cı il yanvarın 23-də mətbuat nümayəndələrinə bildirmişdir ki, indiyədək dəyişdirilən coğrafi adlar qaneedici deyil və hələ ən azı 8000-10000 türkmənşəli yer adları da dəyişdirilməlidir.

Bu barədə daha ətraflı bax:

  1. Vandalizm: Tarixi adlara qarşı soyqırımı. Bakı, "Təhsil" nəşriyyatı, 2006, s. 3-- http://tarix.gov.az/kitablar/Vandalism%20-%20genocide%20against%20the%20historical%20names.pdf;
  2. http://www.newsarmenia.ru/arm1/20060123/41528686.html

Folkloru[redaktə | əsas redaktə]

Əşi qorxma, içi boş idi

Günlərin bir günü Süleymanov Məhəmməd (Məmli) müəllim öz əmisi qızı olan ‎arvadı Durna ilə mübahisə edir və sözünə cavab qaytarıldığından əsəbiləşib ‎əlindəki kibrit qutusunu zərblə ona tərəf atır. ‎

Məmlinin bu səhnəyə kənardan tamaşa edən atası Nəbi kişi zarafatla – “Ədə ‎yavaş ol, neyliyirsən, qızı vurub öldürərsən”, – deyir. ‎ Sözü həqiqət kimi qəbul edən Məmli müəllim təmkinini pozmadan – “Əşi qorxma ‎e, qutunun içi boş idi”, – deyə cavab verir. ‎


Əşi, bunu səhər deyəydin də

Müharibədən sonrakı illərdə, günlərin bir günü İslam dayı rayona gedib, raykom ‎katibinin qəbuluna düşür və bildirir ki, kəndin kolxozunda mühasib işləmək ‎istəyir. Raykom katibi – “Ay İslam kişi, axı sənin heç bir aqronom, ‎yaxud da heç olmasa bir zootexnik diplomun da yoxdur. Mən səni necə mühasib ‎təyin edim?” – deyir. ‎

İslam dayı “Yaxşı”, deyib “Kukuruznik” deyilən təyyarə ilə İrəvana uçur. İşin ‎sonuna yaxın əlində texnikumu qurtarması ilə bağlı bir zootexnik diplomu ilə ‎katibin qəbuluna gəlir və diplomu onun stolunun üstünə qoyur. ‎ Diploma diqqətlə baxan katib, – “Ay İslam, axı bu zootexnik diplomudur. Mən ‎səni bu diplomla necə mühasib təyin edim?” – deyə soruşur.‎ Raykomun səhərki sözü ilə fərqlənən indiki cavabına dözməyən İslam dayı “Əşşi, ‎bunu səhər deyəydin ki, mənə filan yerin diplomu lazımdır. Mən də onu alıb ‎gətirəydim də. Sən özün demədin ki, zootexnik, ya da aqronom diplomu al gətir. ‎Mən də aldım. Söz vermisən, sözünün üstündə dur”, – deyə cavab verir.‎


Kəndin ağsaqqalı

Kəndə bir qonaq gəlibmiş. Hamının işdə olması üzündən o istədiyi adamları tapa ‎bilmir və görür ki, qoca bir kişi klubun divarının dibində daş üstə oturub, dağlara ‎baxır. Ona yaxınlaşıb, soruşur ki, “Ay əmi bu kənddə bir ağsaqqal varmı ki, ‎mənə kömək edə, işim düzələ”.

Daş üzərində oturmuş Qostan kişi cavab verir ki, ‎‎“Bala, kəndin ağsaqqalı mənəm, amma sözümə qulaq asan yoxdur”.‎


Yazıq lobyalıq

Qostan kişinin oğlanları böyüyür və bunlara toy etmək lazım gəlir. Amma nəyi ‎necə etmək üçün ailə üzvləri evə toplaşırlar, bir sözlə “məsləhət müşavirəsi” ‎başlayır. Hərə bir təklif verir və hamı da yalnız öz dediyinin doğruluğunu sübut ‎etməyə çalışır. Başqalarının fikrini qəbul edə bilmirlər. Uzun mübahisədən sonra ‎qərara alırlar ki, artıq yarım metrəyədək boyu qalxmış və çiçək açmaqda olan ‎lobyalığın yerində ev tiksinlər. Bu sözə razılaşanlar ayağa qalxıb, vaxt itirmədən ‎tezdən evin bünövrəsinin qoyulması məqsədilə hazırlıq aparmaq üçün lobyalığa ‎getmək və lobyanı yolub atmağı təklif edirlər. Qostan kişi uşaqlarının ‎‎“qoçaqlığına” bələd olduğundan, – “A bala, qoyun sabaha qalsın. Sabah tezdən ‎durub yolarsınız”, – deyir. Qızları buna etiraz edib, – “Sabaha işimiz çoxdur. ‎Tezdən bünövrə qoyulmalıdır!” – qərarını verib, bağçaya yollanırlar. Qostan kişi ‎nə qədər deyirsə, sözünə qulaq asan olmur. Qısa müddət ərzində lobyalığı yolub, ‎yem kimi mal-heyvanın qabağına atırlar. Səhər tezdən isə yeni “ideyalar” ortaya ‎çıxır və lobyalıqda ev tikməkdən imtina olunur. Ara yerdə yazıq lobyalıq məhv ‎edilir.‎


Bacımın qardaşı uşaqları

Əlif kişinin uşaqları həyətdə oynayırmışlar. Arvadının dərman üçün Comartlıdan ‎gələn qohumu Şükür uşaqları həyətdə görüb soruşur: – “Əli, bu uşaqların hamısı ‎sənindir?” ‎

Həmişə hazırcavab olan Əlif kişi cavab verir ki, – “Yox, bu böyüklər mənimdir, ‎kiçiklər isə bacımın qardaşı uşaqlarıdır”. ‎ Şükür “Allah saxlasın, Allah saxlasın”, – deyə ‎cavab verir.‎


Ay badımcan, kaş heç sən bitmiyəydin

Günlərin bir günü Haqverdi müəllim evlərinə gəlir və yemək istəyir. Ona ‎badımcan dolması gətirilər. Haqverdi müəllimin də badımcandan heç xoşu ‎gəlməzmiş. Ona görə də heç kimə heç nə demədən sakitcə evdən çıxır və qərara ‎gəlir ki, naharı gedib qızı gildə yesin. Salam-əleykdən sonra yeməyə bir şeyləri ‎olub-olmadığını soruşur. Qızı deyir ki, yaxşıca badımcan qızardıb, indicə ‎gətirəcək. Qızı mətbəxdən qayıdana qədər müəllim xəlvətcə evdən çıxıb, o biri qızı ‎gilə gedir. Burada bişirilən yeməklə maraqlanır. Cavab alır ki, kartofla ‎badımcanın qarışığından ibarət dadlı xörək bişirib və qaçaraq xörəyi gətirib ‎masanın üstünə qoyur. Haqverdi müəllim badımcana bir qədər baxır və – “Ay ‎badımcan, kaş heç səni bitmiyəydin”, – deyir.‎


Atın Haqverdinin qapısına

Məhəmmədəli həm dükançı, həm də anbardar işləyirdi. Yaz ağzına heyvanları ‎üçün yığdıqları ot qurtarmışdı. Köməyə ehtiyacları var idi. Bu səbəbdən də ‎qohumlara müraciət etmişdilər. Arvadı Fatmanın qohumu olan Haqverdi müəllim ‎onlara bir neçə günlük ot göndərir. Bir-iki gün sonra isə Məhəmmədəlidən xahiş ‎edir ki, anbardan onlara heyvan üçün bir az qarışıq yem (kəpək) versin. Bu, ‎Məhəmmədəlinin çox xətrinə dəyir. ‎

Adətən kişilər kənddə idarənin, dükanın, yaxud da klubun qapısında bir yerə ‎toplaşıb ayaqüstü söhbət edər və zarafatlaşardılar. Bir sözlə kəndin kişilər üçün ‎informasiya mərkəzi buralar idi. Hamı burada öz dərd-sərlərini də danışardı. ‎Məhəmmədəli də Haqverdi müəllimə olan qəzəbini danışmaqla ürəyini boşaltmaq ‎istəyir. Amma bunu bir qədər üstüörtülü etmək istəyir və deyir: ‎

‎– Camaat, üz vurmayın, adını deməyəcəm, amma bizim bir qohum bizə ot ‎göndərmişdi. Adını deməyəcəm, heç soruşmayın. Üstündən iki gün keçəndən ‎sonra xəbər göndərib ki, bizə bir az “kombikorm” (qarışıq yem) ver. Üz ‎vurmayın, adını deməyəcəm. Mənim də cin vurdu başıma. Uşaqları çağırıb dedim, ‎o qalan 5-10 bağ otu yığın bir yerə, aparın atın Haqverdinin qapısına, qoy ‎məndən əl çəksin, – deyir. ‎


Yaqubov, eşşəyinizi tapdınız?‎

Günlərin bir günü Haqverdi müəllimin dərsində bizimlə oxuyan Zabitə çox israrla ‎xahiş etdi ki, müəllim dərsi ondan soruşsun. Haqverdi müəllim də bildirdi ki, - “Sən ‎dünən danışmısan. Ona görə də qoy bu gün başqa uşaqlar danışsınlar”.

Zabitə də ‎bundan sonra lap “həvəsə gəldi”, elə zənn etdi ki, daha müəllim ondan heç nə ‎soruşmayacaq. Özünü dərsə yaxşı hazırlaşmış kimi göstərərək daha da çox ‎yalvarmağa başladı.‎

‎– Yaqubov, səni Allah qoy mən gəlim danışım. Yaqubov səni Quran qoy mən ‎gəlim danışım ..., – deyə yalvarışını çoxaltdı. ‎

Bundan ürəyi yumşalan imanlı müəllim - “Yaxşı, and içmə, gəl”, - dedi. ‎

Zabitə lövhənin qarşısına çıxdı. Bir qədər sağa-sola döndü, amma heç nə danışa ‎bilmədi. Araya yorucu sükut çökdü. Təxminən iki-üç dəqiqə, bəlkə də çox, belə ‎keçdi. Birdən Zabitə üzünü müəllimə tutub, – “Yaqubov, dünən eşşəyinizi ‎tapdınız?” deyə soruşdu. Uşaqlar elə buna bənd idilər. Şaqqanaq çəkib doyunca ‎güldülər. Zabitə bunu çox da özünə aldırmayıb, yenə müəllimdən soruşdu: – ‎Haradan tapdınız?‎

Haqverdi müəllim doyunca güləndən sonra – “Fındın çimənindən”, – deyə cavab ‎verdi və Zabitə keçib yerində oturdu. ‎


Heç gör babam atdanıb-düşür?‎

Elxanın oğlu Elçinlə qızı Zivər babaları Haqverdi müəllimin evinə qonaq gedirlər.‎

Elçin özünü sakit aparmır, elə hey ərköyünlənib, şuluq edir. Sonda isə yükün ‎yığıldığı çarpayının üstünə çıxıb, atdanıb-düşməyə başlayır. Ona bir neçə dəfə ‎irad tutan bacısı Zivər axırda dözməyib:‎

‎– Elçin, elə eləmə, heç babam bizə gələndə yük üstündə atdanıb-düşür? Sən də ‎özünü onun kimi apar, atdanıb-düşmə, – deyir.‎


Papaq kimindir?‎

Günlərin birində Haqverdi müəllim səhər dərslərini deyib qurtardıqdan sonra ‎günorta saatlarında başlanacaq dərsə yubanmamaq üçün öz evlərinə getməkdən ‎imtina edir və qərara gəlir ki, bu ara saatını yolun o üzündə olan qızı ‎Sonaxanımgildə keçirsin. ‎

Çay içib, çörək yeyəndən sonra kürəkəni Elxanın papağını başına qoyub, ‎məktəbə qayıdır. Axşam isə öz papağını başına qoyub evlərinə gedir. İki gündən ‎sonra yenə qızıgilə gəlir və evdən çıxhaçıxda qızına deyir: ‎

‎– Ay Sona, kimsə papağını məktəbdə müəllimlər otağında qoyub, gedib. Mənə də ‎tanış gəlir, amma heç sahibi də gəlib çıxmır ki, bilək görək kimindir. Belə də ‎məsuliyyətsiz adamlar olar? Öz malları ilə də maraqlanmırlar, – deyə iradını ‎bildirir. ‎

Sona gülə-gülə, – Ay ata, o Elxanın papağıdır. İki gün əvvəl sən bizə papaqsız ‎gəlmişdin. O papağı da qoyub başına məktəbə getdin. Sonra da öz papağınla ‎evinizə getdin. Elxanın da papağı qaldı məktəbdə müəllimlər otağında, – deyir.‎

Haqverdi müəllim, – "Gör haa! Heç xəbərim olmayıb e", – deyə cavab verir.‎


Bacımın uşaqlarını saxlayır

Şəki kəndindən olan seyid Mirişi Ərəfsəyə kolxoz sədri təyin etmişdilər. ‎Ərəfsəlilər də hörmət əlaməti olaraq seyid Mirişi gündə bir evə qonaq aparırlar. ‎Seyid Mirişin şərəfinə belə qonaqlıqlardan birini də Haqverdi müəllim təşkil edir. ‎Qonaqlığın şirin məqamında hərə bir dəfə, – “Ay Haqverdi müəllim, səni var ol!” ‎‎– deyir. Tez-tez təkrarlanan “Haqverdi müəllim” sözlərini eşidən seyid Miriş ‎məclisdə tanıdığı yeganə adam olan Əlif kişiyə tərəf dönüb, – “Ay doktor, bu ‎Haqverdi müəllim kimdir axı? Hamı onu belə tərifləyir”, – deyə soruşur. ‎

Əlif kişi, – “Narahat olmayın, çörəyinizi yeyin. O, mənim bacımın uşaqlarını ‎saxlayır”, – deyə cavab verir.‎


Qurd Nəbi

II Dünya Müharibəsi illərində bölgənin kəndləri ətrafında canavarlar çoxalmışdı. ‎Onları ovlayıb öldürə bilən kişilər cəbhəyə getdiklərindən canavarlar bacalardan ‎tullanaraq tövlələrə və hətta bəzən evlərə də soxulurdular. ‎

Günlərin bir günü bu canavarlardan biri Dağar Nəbinin tövləsinə soxulur və bir ‎neçə qoyunu parçalayır. Bundan xəbər tutan balacaboy Nəbi kişi arvadı Mədinəni ‎köməyə çağırır və çırağı yandırıb, tövləyə işıq salmasını tapşırır. Özü isə peyin ‎yığılmaq üçün tövləyə qoyduğu səbəti sol qoluna keçirir, cibindəki balaca bıçağı ‎isə sağ əlinə alıb, canavarın üstünə cumur. Hər dəfə səbəti dişlərini qıcayan və ‎üstünə cuman canavarın ağzına tərəf tutaraq, sağ əlindəki balaca bıçaqla canavara ‎çoxsaylı yaralar vurur. Axır ki, canavarı öldürür. Bundan sonra onun adı “Qurd ‎Nəbi” qalır.‎


Əlif, sən de e!‎

Müslüm kişi ilə Vətən Məhəmməd (yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Ərəfsədə ‎Məhəmməd adı da çox idi və onları da bir-birindən fərqləndirmək üçün hər birinin ‎adının qabağına bir ləqəb qoşmuşdular) bacanaq idilər. Bir dəfə idarənin ‎qabağında kişilər yığışıb söhbət edirmişlər.

Vətən Məhəmməd bacanağına sataşır ‎və onun atının zay bir şey olduğunu deyir, onu cırnatmağından əl çəkmir. Bir ‎sözlə kişini yamanca pərt eləyir.

Bu arada Əlif kişi söhbətə qarışır və deyir:‎

‎– Əşi siz Müslümün qoçaqlığını harada görmüşünüz? Siz onu məndən soruşun. ‎Bir dəfə Naxçıvanda oxuduğumuz vaxtlar idi. Bir də gördük ki, boz atlı bir qoçaq ‎oğlan, çiynində də yapıncısı, atını dördəmə sürərək gəlir. Bütün görənlər onun ‎tamaşasına çıxmışdılar. Hamı deyirdi ki, görəsən bu bəxtəvər kimdir belə? ‎Çathaçatda bir də gördük ki, bu kim olsa yaxşıdı, bizim Müslüm. ‎

Təşərlənməyi çox xoşlayan balacaboy Müslüm çiyinlərini çəkib:‎

‎– Əlif sən de e! Əlif sən de e! Qoy bunlar da bilsinlər. Sən de e, sən de, Əlif sən de ‎e! – deyə çiyinlərini çəkməyə və forslanmağa başlayır.‎


Bir stəkan ərinmiş yağ

Bir toyda taybaşılıq edən Vətən Məhəmməd bacanağı Müslüm kişiyə sataşır və ‎deyir ki, – “Müslüm yağlı şey yeyə bilmir”. Müslüm kişi guya fikir vermir, amma ‎növbə ilə çiyinlərini dartır, qəzəbini boğur. ‎

Əlif kişi – “Siz Müslümün nəyini görmüşünüz, o, nəinki yağlı yeyə bilir, hətta ‎ərinmiş yağı stəkanla da içir” – deyir.‎

Bunu eşidən Vətən Məhəmməd qaçaraq bir stəkanı yağla doldurub gətirir. ‎Müslüm kişi şənini pozmadan stəkanı alır və yağı bir nəfəsə içir. ‎

Azacıq keçmiş xəbər gəlir ki, Müslüm kişi yağdan qarın ağrısına və partlamaya ‎düşüb, ölüm ayağındadır. Müslüm kişi klizmadan və bir müddət yatdıqdan sonra ‎özünə gəlir.‎


Quzu kababı

Bir dəfə Müslüm kişinin Naxçıvanda “Sisianbaza”da müdir işləyən qaynı Teymur ‎kəndə gəlir. Müslüm kişi də bir quzu kəsib, ətini kabab edir və Teymuru qonaq ‎çağırır. Məlum olur ki, Teymuru əvvəlcədən başqa evə qonaq çağırıblar və o, ‎həmin evə getdiyindən gələ bilməyəcək. Bundan qəzəblənən Müslüm kişi quzunun ‎kababını təkbaşına yeyir və mədə ağrısından partlamaya düşür. Axşamüstü xəbər ‎gəlir ki, – “Ay Əlif, gəl. Müslüm ölür”.

Müslüm kişiyə iynə vurulandan və klizma ‎ediləndən bir müddət sonra binəva özünə gəlir.‎


Şümal su

Yaşı yüzü çoxdan keçmiş Nənəş arvad qız nəvəsi Əslanın evində qalırdı. Kənddə yaz ‎vaxtı arı pətəklərini bayıra çıxaranda, onların zəif və ya güclü olmasından asılı olaraq ‎pətəklərə bir qədər şirə verərdilər. Bu məqsədlə kürəkən Həsən bir çaydanda şirə ‎hazırlayıb, eyvana qoyur.

Nənəş arvad da tualetə getmək istəyəndə eyvanda ‎qoyulan çaydandakı suyun onun üçün hazırlandığını zənn edərək, aftafaya tökür ‎və tualetə aparır.

Qayıtdıqdan sonra Həsənin çaydanı axtardığını görüb, onun nə ‎olduğunu soruşur, öyrənir ki, özünü adi su ilə yox, şirin su ilə yuyub, deyir: ‎

‎– Bala, başına dönüm, deyiyəm axı, bu su nə şümal su idi! ‎


Arvadlarımız nə biləcək

Günlərin bir günü qardaş olan Qaşqabaq Ramazanla Zeynalın arvadları Reyhanla ‎Rəqiyyə dalaşırlar. İş o yerə çatır ki, bunlar ailəlikcə küsülü qalırlar, hətta ‎qardaşlar da bir-biri ilə danışmırlar. ‎

Bir gün rayona gedən avtobusda bu iki qardaşdan başqa heç kim olmur. Hərəsi ‎avtobusun bir tərəfində əyləşir.

Avtobus kənddən aralanandan sonra Zeynal gəlib ‎Ramazanın yanında əyləşir və yavaşca çiyni ilə ona toxunur, bir növü ‎dümsükləyib – “Ə gəl danışaq ee, arvadlarımız nə biləcək ki, biz danışmışıq”, – ‎deyir və qardaşlar lüzumsuz yerə küsdüklərini başa düşüb, barışırlar. ‎


İçində var?‎

Bir dəfə Ağahüseyngilin qoyunu itir, camaat arasında “Lülü” adlandırılan və onun ‎himayəsində yaşayan və bir az da pəltək olan qardaşı oğlu Şöhlət qoyunu axtarıb ‎tapmaq üçün kəndin bütün evlərinə baş çəkib, gəzir. Bu minvalla yuxarı ‎məhəllədə yaşayan Humay arvadın qapısına gəlib çıxır. Burada Humay arvadı ‎görən Şöhlət onun zabitəsindən özünü itirir, nə axtardığını anlada bilməyib, ‎çətinliklə – “Humay xala, içində var?” – deyə soruşur.‎

Özünü hər yerdə kişilər kimi aparan Humay arvad da – “Bala içində var idi, ‎çıxartdılar”, – deyə cavab verir.‎


Ay Lülü, mən buldan necə düsüm?‎

Bir dəfə Ağahüsengilin qoyunu itir. Yazıq Lülü (Şöhlət) ‎qoyun axtarışına çıxır və aşağı məhəlləyə gəlir. Əlif kişi təzə ‎ikimərtəbəli ev tikdirmişdi, amma əməlli-başlı bir pilləkən ‎düzəltdirməmişdi. Lülü də qoyun axtara-axtara Əlifgilin qapısına ‎gəlir, həyətdə heç kimi görmədiyindən ikinci mərtəbəyə qalxır, amma ikinci mərtəbəyə qoyunun çıxa bilməyəcəyini başa düşdüyündən həyətə düşmək istəyir. Amma pilləkanın çox dik olmağı onu qorxudur. Elə bu dəmdə ‎Əlifin eyvana çıxan qızı Gülü Şöhləti qörən kimi – “Şöhlət, xeyir ola, nə ‎lazımdır?” – deyə soruşur.‎

Şöhlət isə Gülüyə, – “Ay Lülü, mən buldan necə düsüm?” ‎‎– deyə yardım istəyir.‎


Rəhim, sənin sağlığına

Yay tətilində kəndə gələn uşaqlar günlərini bir yerdə keçirməyə çalışır, çay ‎kənarında, bulaq başında yeyib-içir, zarafat edirdilər. ‎

Günlərin bir günü Fazil, Sirac və başqaları Turşsuya gedirlər və qərara gəlirlər ki, ‎bugünkü yemək xərclərini bir yolla Rəhimin boynuna qoysunlar. Ona görə də şərt ‎kəsirlər ki, püşk atsınlar, kimə düşsə, o da bazarlığı etsin. Bunun üçün də guya ki, ‎hamının adını kağıza yazıb, bükürlər. Əslində isə bütün kağızlara Fazilin ‎təşəbbüsü ilə Rəhimin adını yazırlar və deyirlər – “Rəhim, kağızın birini götür”.‎ Rəhim kağızı götürüb açır və təbii ki, öz adını oxuyur. ‎

Fürsəti fövtə verməyən Fazil qalan kağızları bükülü halda Dəliçaya atır.‎

Rəhim püşkün nəticəsinə əməl etmək üçün kəndə yollanır. Küçədə bir uşaq tapıb ‎Fazilgilə göndərir və nə deməli olduğunu ona başa salır: ‎ ‎– Gedib Fazilin anası Əsli xalaya deyərsən ki, Fazil deyir ki, soyuducudakı ‎araqları, konyakı, 20 dənə lavaşı və bir torba da yağ-pendiri və göy-göyərtini, ‎stəkan və s.-ni bir yerə yığıb versin. Bunları alıb gətirərsən.‎

Bir az sonra Əsli xalagilə gedən uşaq deyilənləri artıqlaması ilə alıb gətirir və ‎Rəhimə verir. ‎

Rəhim də bu böyük bağlama ilə Turşsuya gəlir və bağlamanı onların qabağına ‎qoyub, – “Halal-xoşunuz olsun!” – deyir.‎

Cavanlar hər dəfə stəkanları araqla doldurub başlarına çəkmək istəyəndə Fazil, – ‎‎“Rəhim, sənin sağlığına!”, – deyir.‎

Rəhim də hər dəfə – “Halal-xoşun olsun, öz malın kimi ye-iç”, – deyə cavab verir.‎

Ziyafət başa çatdıqdan sonra hamı çox məmnun halda, deyə-gülə kəndə qayıdır. ‎Fazil evlərinə çatanda, Əsli xala – “Ay Fazil, bunu əvvəldən deyəydin, sizə xörək ‎də bişirərdim də”, – deyir.‎

Yalnız bundan sonra Fazil Rəhimin hər dəfə ona “Halal-xoşun olsun, öz malın ‎kimi ye-iç” deməsinin mənasını anlayır.‎ ‎ ‎


Nişanlı oğlan

Günlərin bir günü bir dəstə adam atla yol gedirmiş. Birdən leysan yağış yağmağa ‎başlayır. Hamı yağıncısını çıxarıb, çiyninə salır, başını örtür. Camalxan isə təzə ‎nişanlandığından bir az fors edirmiş. ‎ Onun başdan ayağa islandığını görən Məhərrəm kişi – “Camalxan, yağış bilmir ey ‎sən nişanlanıbsan, yapıncını çiyninə sal”, – deyir.‎


Nurudur, yoxsa Tutu?‎

Qonşunun məndən bir neçə yaş böyük qızı məktəbin birinci sinfinə gedirdi. ‎Görünür, yaxşı oxuya bilmədiyindən onun atasını məktəbə çağırmışdılar və o da ‎məktəbdən evlərinə çox narazı qayıtmışdı. Yadımda qalan odur ki, mən tövlənin ‎damına çıxıb oynayırdım. Qonşu da əlindəki kitabın (sonralar bildim ki, bu ‎‎“Əlifba” imiş) səhifəsini qızına tərəf tutub oxudurdu. O da çox çətinliklə “N-u-r-‎u” deyə oxudu. Bundan sonra atası soruşdu ki, orada nə yazılıb? Yazıq qızcığaz ‎qorxudan heç nə deyə bilmirdi. Elə bu zaman atası onun başına bir qapaz vurub, ‎təkrar soruşdu: “Nə yazılıb?!”‎

Qızcığaz boynunu qısıb – “Ay Allah, görəsən Nurudur, yoxsa Tutu?” – deyə ‎dilləndi. Elə bu zaman qonşunun növbəti qapazı yazıq qızın başına dəydi. ‎


Allahverdinin gətirdiyi qənimət

II Dünya Müharibəsinin iştirakçısı Keçəloğlu Allahverdi müharibədə ‎yaralandıqdan sonra ordudan tərxis olunur və Vətənə qayıdan zaman qərara gəlir ‎ki, başqaları kimi o da qənimət gətirsin. O, yoldaşlarının hansı qənimətlərə ‎üstünlük verdiyi ilə maraqlanır. Yəhudilər tikiş iynəsi, ruslar müxtəlif muzey ‎eksponatları, rəsm əsərləri və s. gətirməyə üstünlük verirmişlər. Bir sözlə hamı ‎çəkidə yüngül, qiymətdə ağır şeyə üstünlük verirmiş. Bunu köhnəliyin qalığı ‎sayan Allahverdi isə onlardan fərqli olaraq çəkidə ağır, vəzndə yüngül olan ‎qənimət gətirməyi qərara alır. Bunun üçün bir ədəd ağır gupbun (gürz), bir ədəd ‎də külüng tapır, onları bir-birinə yaxşı-yaxşı sarıyır və çiyninə alıb kəndə gətirir. ‎Deyilənə görə bu alətləri ömrünün sonuna qədər işlədibmiş. ‎


Ərəfsəli müharibə qəhrəmanı

II Dünya Müharibəsinin iştirakçısı Keçəloğlu Allahverdi müharibənin qızğın ‎çağında necə olursa çox mühüm hərbi əhəmiyyət kəsb edən bir alman zabitini əsir ‎tutur. Bunun müqabilində onun adını Sovet İttifaqı qəhrəmanı alanların ‎siyahısına daxil edib, təqdimatını Moskvaya göndərirlər. Allahverdi isə ‎vuruşduğu bölgədə istirahət zamanı vaxtını boş keçirməmək üçün bir avtomat ‎patronu götürüb, arxasındakı pistonu iri mıxla çıxarmağa çalışır. Bu zaman ‎piston partlayır və əlindəki patronu da partladır. Allahverdinin bir neçə barmağı ‎dibindən qırılıb düşür, patrondan çıxan güllə isə qarşıda oturmuş əsgərə dəyib, ‎onu öldürür. Ondan soruşurlar ki, sən nə edirdin?‎ O da cavab verir ki, “Özümə müştük düzəldirdim”. ‎ Bununla da Allahverdinin qəhrəmanlığı ləğv edilir və o, ordudan tərxis olunur.‎


Knopkalı sözlər

Bir gün Korca xala bizə gəlmişdi. Mənim yanımda bir qədər astadan danışırdı. ‎Onu anladım ki, anamdan “knopka”nın nə demək olduğunu bilmək istəyir. Anam ‎da bunun nə ilə bağlı olduğunu soruşdu və Korca xala dedi ki, gəlin – Zöhrə mənə ‎cavab qaytarıb, mənə deyir ki, “Sənə elə sözlər deyərəm ki, knopkalı, knopkalı”. ‎


Hərçi-pərçi

Qonşumuz Mahmudun arvadı Zöhrə balacaboy bir qadın idi, amma çox qoçaq ‎idi. Kolxozun mal-heyvanına baxar, ot biçininə gedər, odun yığar, sonra da gəlib ‎ev işləri ilə məşğul olardı. Təbii ki, bu qədər işdən sonra çox yorulardı. ‎

Bir dəfə də çöl işlərindən yorğun gəlib həyətlərinə çatdı, arxası üstə yerə uzanıb, – ‎‎“Elə yorulmuşam ki, lap hərçi-pərçiyəm” – dedi.‎


Dığalar ermənicə danışırdı

Günlərin bir günü bibim qızı Məmləkəti (Darçını) uşaq vaxtı nə üçünsə rayon mərkəzinə - Qarakilsəyə (indiki Sisian) aparırlar.

Orada gördükləri balaca erməni uşaqlarının ermənicə danışmaları Darçına çox qəribə gəlir və elə bilir ki, yalnız böyüklər ermənicə danışa bilər. O səbəbdən də kəndə qayıdanda anasına - "Oy, Nəxam, Qarakilsədə bu boyda (əli ilə alçaq hündürlük göstərir) erməni dığaları ermənicə elə danışırdılar ki", - deyir.


Marksın səhvləri

Günlərin bir günü Məmləkət (Darçın) Dəliçayın yanındakı bağçalarını suvarmağa ‎gedirmiş. Görür ki, əminəvəsi Seyfəddin çayın kənarında oturub əlindəki qalın bir ‎kitaba nəsə yazır. Hal-əhval tutduqədan sonra ondan nə oxuduğunu soruşur. ‎Seyfəddin:‎

‎– Marksın “Kapital” əsərində buraxdığı səhvləri düzəldirəm, – deyir.‎

Sən demə Seyfəddin kitabda ona məlum olmayan qərbmənşəli sözləri pozub, ‎əvəzində öz bildiyi sözləri yazırmış.‎


Hələ istidir ‎

Günlərin bir günü Seyfəddin əmisigilə qonq gedir. Buna çay gətirirlər. O isə ‎söhbət edir. Bir neçə dəfə ona – “Seyfəddin, çayını iş”, – deyirlər. Seyfəddin isə ‎hər dəfə şəhadət barmağını stəkana batırıb, – “Hələ istidir, soyumayıb”, – deyə ‎cavab verir. ‎


Ərəfsədə yel əsib, qoz tökülüb, yığan yoxdur

Hacı Dəstəyirddə mədəndə işləyirdi. Hər dəfə bir bəhanə ilə işdən icazə alıb, evə ‎gedərmiş. Bu hal xüsusilə də ot biçini zamanı tez-tez təkrarlanarmış. Bu minvalla, ‎atasının, anasının, babasının, nənəsinin ölümü ilə bağlı xeyli ərizələr yazıb, ‎icazələr almışdı. Artıq “öldürülməli” bir adam qalmamışdı. Amma kəndə getmək, ‎oradakı təxirəsalınmaz işləri görmək lazım idi. Hacı xeyli fikirləşir, axırda ‎Azərbaycan dilini pis bilən erməni rəisə icazə üçün belə bir ərizə yazır:‎

‎“Dəstəyird ... mədəninin rəisi yoldaş ...‎

Mən kənddə olmadığım dövrdə Ərəfsədə yel əsib, qoz tökülüb, yığan yoxdur. ‎Ona görə də təcili kəndə getmək üçün mənə icazə vermənizi xahiş edirəm.‎

İmza Cümşüdov Hacı”. ‎

Beləliklə, növbəti dəfə icazə alan Hacı bir həftəyədək kənddə qalıb və bütün ‎yarımçıq işlərini başa çatdırıb.‎


Məlumat balam

Haqverdi müəllimin qızı Minurə evdə nə olurdusa axşamüstü hamısını atasına ‎danışırdı. Atası da onun adını “Məlumat balam” qoymuşdu. Bacı-qardaş ‎Minurədən çox xahiş edirlər, yalvarırlar, tələb edirlər ki, daha xəbərçilik etməsin. ‎Amma Minurə heç kimin sözünə baxmır, Haqverdi müəllim evə gələn kimi ‎qabağına qaçıb baş verənləri ona danışır. Axırda qardaş-bacılar qərara gəlirlər ki, ‎Minurəni cəzalandırsınlar. Bunu üçün də xəlvətə salıb onu döyürlər. Axşam ‎Haqverdi müəllim evə gələndə – Ay mənim Məlumat balam, gəl görüm nə hadisə ‎baş verib? – deyə Minurəni yanına çağırır. Minurə də – Eee, ay dədə, sənin ‎Məlumat balana çırpdılar haa! – deyə cavab verir.

İndi Minurənin özü nənədir və yəqin ki, nəvələri də ona gündəlik məlumat ‎gətirir. ‎


Göyərti toxumu

Günlərin bir günü Vəzir Məhəmmədin arvadı Qəmər qonşusu Haqverdi ‎müəllimdən göyərti toxumu istəyir. Aradan beş-altı gün keçəndən sonra Haqverdi ‎müəllimlə Qəmər arvad küçədə rastlaşırlar. Qəmər arvad ona:‎

‎– Haqverdi, heç boynuma minnət-zad qoyma, sən verdiyin toxumları toyuqlar ‎bağçada eşələyib, yeyiblər, – deyir.‎

Haqverdi müəllim özünəməxsus tərzdə, – Ə bəs bunu mənə niyə vaxtında ‎demədin? – deyə soruşur. ‎

Qəmər arvad bir qədər duruxub, – Desəm nə olacaqdı ki? – deyə soruşur.‎

Haqverdi müəllim təmkinini pozmadan, – Gəlib bağçanızda əkinlərinizə qarovul ‎çəkəcəkdim, – deyə cavab verir. ‎


Məftili də?!‎

Günlərin bir günü Vəzir Məhəmmədin arvadı Qəmər qonşusu Haqverdi ‎müəllimdən xahiş edir ki, otları qurtardığı üçün onlara bir az ot versin, yoxsa ‎heyvanları acından qırılacaq. ‎

Haqverdi müəllim bir neçə bağ ot verir və Qəmər arvaddan xahiş edir ki, otu ‎bağladığı məftilləri növbəti ildə işlətmək üçün onun özünə qaytarsın.‎

Aradan bir-iki gün keçdikdən sonra Qəmər arvad ona:‎

‎– Haqverdi, heç boynuma minnət qoyma, sən verdiyin otu eşşək yedi, – deyir.‎

Haqverdi müəllim yenə də özünəməxsus tərzdə, – Məftili də? – deyə ‎soruşur. ‎


Sisiandan Ərəfsəyə

Məhəmmədəli müharibədən sonra Stalinqradda (Volqoqrad) ordudan tərxis ‎olunur. Evə getmək planlarını cızır və deyir: – Yaxşı, tutalım ki, burada mindim ‎qatara və getdim Bakıya, Bakıda mindim qatara getdim Naxçıvana, Naxçıvanda ‎mindim bir yük maşınına getdim Sisiana. Bəs Sisiandan Ərəfsəyə nə ilə gedəcəm?‎

‎Sisiandan Ərəfsəyə təxminən 20 km-lik yol olsa da, oraya getməyə nəqliyyat ‎vasitəsi yox idi.‎


Zaboyun dibində

Qaşqabaq Ramazan Ərəfsədə fəaliyyət göstərən mədən işlərində işləyirdi. Necə ‎olursa bir dəfə onunla geoloji ekspedisiyanın rəisi Novruz Mahmudov arasında ‎münaqişə yaranır və Mahmudov onun üstünə qışqırır. Bunu fəhlə yoldaşlarına danışan ‎Ramazan: – Mahmudovu söydüm haa. Nə dədəsi qaldı, nə nənəsi. Dişimin ‎dibindən çıxanı ona dedim, – deyir.‎

Fəhlələr buna çox təəccüblənib, – Elə üzünə dedin hamısını? – deyə soruşurlar.‎

Ramazan – Ə yox e, zaboyun (filiz çıxarılması üçün qazılan tunel nəzərdə tutulur) dibində tək olanda söydüm, – deyə cavab verir. ‎


Ə sən Lenini söydün?!‎

Şıxlarlı Bəhram adlı birisi Ərəfsədə kolxoz sədri işləyirdi. Qılıncının dalı da ‎kəsirdi qabağı da. Camaata sözün əsl mənasında qan uddurub, divan tuturdu. ‎Çoxları onun günahı üzündən nahaq təqiblərə məruz qalmışdı. ‎

Onun gözümçıxdıya saldıqlarından biri də Molla Abbas idi. Harada onu ‎görürdüsə, yazıq kişini tutduracağı və sürgün etdirəcəyi ilə hədələyirdi. Yazıq ‎Molla Abbas cana doymuşdu. Nə edəcəyini bilmirdi. Sürgündən və həbsdən də ‎bərk qorxurdu. Hər halda onun gözləri qarşısında nə qədər adam güdaza ‎getmişdi. ‎

Günlərin bir günü yenə Bəhram kəndin içində camaatın arasında Molla Abbası ‎hədələməyə başlayır.‎

Birdən Molla Abbas necə olursa çıxış yolu tapır və elə oradaca:‎

‎– Ə nə dedin? Ə sən Lenini söydün? – deyə Bəhramı alhaylayır. – Ə köpək oğlu, ‎sən Lenini söydün?! – deyir.‎

Bu, Bəhram üçün ölümə bərabər idi.‎

Camatın diqqəti Bəhrama yönələndə, dünənə kimi əjdahalıq edən Bəhram tülküyə ‎dönür. Gözləmədiyi yerdən zərbə almışdı və indi onun tutdurmaq yox, tutulmaq ‎təhlükəsi yaranmışdı. Molla Abbas bir neçə dəfə dediyi sözləri təkrar edir.‎

Artıq Bəhramın “beli qırılmışdı”. O, Molla Abbasa yalvarmağa başlayır ki, – ‎‎“Bağışla, qələt eləmişəm. Bir də səninlə işim olmayacaq” – deyir. ‎

Beləliklə, Molla Abbas bununla özünün və çoxlarının canını Bəhramın əlindən ‎qurtarır. Bununla belə, ərəfsəlilər Bəhramı cəzalandırılması üçün ermənilərin əlinə ‎vermirlər. ‎

Az sonra onu Ərəfsədən uzaqlaşdırırlar.‎


Stalinlə Hitler güləşsinlər, kim yıxsa müharibədə qalib gəlmiş sayılsın

Şıxlarlı Bəhram adlı birisi Ərəfsədə kolxoz sədri işləyirdi. Onun baldızı qızı 16 ‎yaşlı Zərqələm də Ərəfsəyə ərə gəlmişdi. Zərqələmin əri Əli (Əlif) müharibədə idi. ‎Zərqələm də qaynanası Gözəllə qalırdı. Bəhram dostu olan bir arvadın (onun adı ‎bəllidir, amma övladının utanmaması üçün adını burada bilərəkdən yazmıram) ‎yanında müharibənin lüzumsuz olduğundan, qalibin müəyyənləşdirilməsi üçün isə ‎Stalinlə Hitlerin güləşdirilməsinin və qalib gələnin müharibənin qalibi elan ‎olunmasının daha ədalətli variant olmasından danışır. Həmin arvad da bu sözü ‎bulaq başında qadınlara danışır. Sözü eşidən Zərqələm evə gələndə qaynanası ‎Gözələ belə bir söz eşitdiyini deyir. ‎

Hər şeyə çox ehtiyatla yanaşan Gözəl gəlini Zərqələmə deyir ki, – “Sən belə bir ‎söz eşitməmisən. Kim səndən soruşsa, de ki, xəbərim yoxdur. Birinci dəfədir ki, ‎sizdən eşidirəm”.‎

Amma Zərqələm bildirir ki, o da bulaq başında adını bilmədiyi başqa bir qıza ‎eşitdiklərini deyib.‎

Əlqərəz, söz Bəhrama çatır və o da bu məlumatı Qarakilsədəki silisçilərə, ‎müstəntiqlərə çatdırır. Öz balalarına baxmayan, günlərini kef yığıncaqlarında ‎keçirən Bəhram üçün baldız qızı nə idi ki. Onun tutulması Bəhramın Ərəfsədəki ‎macəralarının Şıxlara çatdırılmasının qarşısını da ala bilərdi.‎

Beləliklə, Zərqələmi Qarakilsəyə sorğuya çağırırlar. Artıq onu ən yaxşı halda ‎sürgünolunma taleyi gözləyir. ‎

Milisin müşayiəti ilə prokurorun yanına aparılan Zərqələmi yolda Comartlıdan ‎olan qohumu İman görür və nə baş verdiyini soruşur. İman rayonda nüfuzlu ‎vəzifə sahiblərindən imiş. Onun hadisəyə müdaxiləsi sayəsində məsələ sakitcə həll ‎olunur və Zərqələm sürgündən xilas edilir. ‎

Bunula da “Stalinlə Hitlerin güləşi” baş tutmur.‎


Buram, buram, buram olmasaydı, gözüm çıxmışdı

Günlərin bir günü dükançı Məhəmmədəli həyətdə odun doğrayanda, bir taxta parçası baltanın ağzından çıxıb, onun üzünə dəyir. Məhəmmədəli də idarənin qapısında kişilərlə söhbət edəndə əlini alnına, burnunun üstünə və sağ yanağına toxundurub, deyir ki, - "Camaat, siz öləsiniz, odun doğrayanda taxta baltanın ağzından tullanıb dəydi üzümə. Bax buram, buram, bir də buram olmasaydı, gözüm çıxmışdı".


Hooqquş, hooqquş

XX əsrin 60-cı illərinin ortalarına yaxın rayon partiya ‎komitəsinin katibi öz səhabələri ilə kəndə gəlir. Bu gəlişin yaxşı ‎şey olmadığını ağsaqqallar əvvəlcədən hiss etmişdilər. Katibin ‎tapşırığına uyğun olaraq kəndin ağsaqqallarını kolxoz sədrinin ‎kabinetinə toplayırlar. Məlum olur ki, bunlar xalqımızın qatili, ‎başkəsən tayqulaq Andranikə heykəl qoymaq və onu “milli ‎qəhrəman” kimi tanıtmaq istəyirlər. Onun fəaliyyətindən ‎xəbərdar olan ağsaqqalları sovet hakimiyyəti yanında ‎neytrallaşdırmaq üçün əvvəlcədən bunun üçün razılıqlarını ‎almağa gəlibmişlər. ‎

Katib:‎

‎– Vallah elə o da bizim kimi adi bir adam idi. Heç elə pis ‎adam da deyildi, - deyir. ‎

Bu sözləri eşidən nüfuzlu ağsaqqallardan olan Uzun ‎Məhəmməd özünü saxlaya bilməyib elə camaatın içindəcə – ‎Hooqquş, hooqquş, hooqquş, – deyə ona tərəf qışqırır. Camaat ‎məsələnin nə yerdə olduğunu tam başa düşdüyündən, etiraz ‎əlaməti olaraq ayağa qalxıb idarədən çıxırlar. ‎ Bu məqamda Uzun Məhəmməd yenə arxaya çönüb, – Biz ‎etiraz eləmirik. Onun heykəlini dağıtdığı, yandırdığı və əhalisini ‎qırdığı bizim Hortüyüz kəndində qoyun ki, hansı xidmətlərinə ‎görə heykəl qoyduğunuzu hamı bilsin, – deyə katibin və onunla ‎gələnlərin üstünə qışqırır. ‎ Bununla da Andranikə heykəl qoyulması məsələsi aradan ‎qalxır.‎


Papamın qaynanası

Günlərin bir günü Oqtay müəllimin qaynanası Zərqələm ‎onlara qonaq gedir. Həyətdə oynayan balaca oğlu Emin nənəsini ‎görəndə dostlarına tərəf çönüb, – Gəlin, gəlin, papamın ‎qaynanası gəlib, – deyə uşaqları evlərinə qonaq çağırır.‎


Üç-dörd gündür haradasan?

Əliyev Mehdi əsgərliyə gedir və üç il hərbi xidmətdən ‎sonra kəndə qayıdır.

Günlərin birində onunla rastlaşan Baləhməd ‎‎– “A Mehdi, üç-dörd gündür görünmürsən. Haralardasan?” – ‎deyə soruşur.‎


Uzun Məhəmməd dayı

Gülü itmiş qoyunlarını axtarır və gedib Uzun Məhəmmədin ‎qapısına çıxır. Görür ki, Məhəmməd kişi qoyunlara duz verir. Bu ‎zaman ondan, – “Uzun Məhəmməd dayı, qoyunlarınızın arasında ‎yad qoyun yoxdur?” – deyə soruşur.‎

Bunu eşidən Məhəmməd kişi əsəbiləşir və – “Uzun sənin ‎dədəndi. Bunun özünə bax, mənə uzun deməyinə bax. Get ‎burdan”, – deyə onun üstünə qışqırır.‎


Qardaş-bacının evlənməsi qadağandır

Əliyev Tanrıverdi Məhəmməd oğlu və Əliyeva Gülzar ‎Məhəmməd qızı rayon mərkəzi Qarakilsəyə gedib, evlənmək ‎istədikləri barədə VVAQ idarəsinə kəbin kəsilməsi üçün ərizə ‎verirlər. VVAQ-ın işçiləri bu cavanlara əyri-əyri baxıb bir-birləri ‎ilə öz aralarında nəsə müzakirə edir və uzun-uzadı danışırlar.

‎Axır ki, bunlardan biri cəsarətlənib, Tanrıverdi müəllimin yanına ‎gəlir, SSRİ Nazirlər Sovetinin qardaşın bacı ilə evlənməsinin ‎qadağan edilməsi haqqında qərarını ona göstərir və – “Biz sizə ‎kəbin kəsə bilmərik”, – deyir.

Bunu eşidən Tanrıverdi müəllim, – ‎‎“Siz məsələni düz başa düşməyibsiniz. Mən Güney ‎Məhəmmədin oğluyam, Gülzar isə Buğdan Məhəmmədin qızıdır. ‎Biz bacı-qardaş deyilik”, – deyə onları başa salır. Yalnız bu ‎izahdan və şahidlərin təsdiqindən sonra onların kəbinləri kəsilir.‎


Şükürgilin qazanı ‎

Günlərin birində Şükürgilə qonaq gəlir. Görür ki, otağa hər ‎girib-çıxan sobanın üstündəki qazanı qarışdırır və bir qaşıq da ‎duz atıb gedir. Eləmə tənbəllik, qonaq da qazana bir qaşıq duz ‎atır. Xörək bişib süfrəyə gətiriləndə bəlli olur ki, duzluluqdan ‎yeməli deyil. Hamı bir-birinə baxıb səbəbini soruşur. Qonaq da ‎deyir ki, Vallah gördüm ki, hərə bir qaşıq duz atıb qarışdırır, mən ‎də bir qaşıq duz atıb qarışdırdım. ‎


Dədəngildə idim ‎

Günlərin birində Zeynalla arvadı Rəqiyyənin arasında ‎mübahisə düşür. ‎

Mübahisənin qızğın yerində Rəqiyə Zeynala – “Allah ağıl ‎paylayanda sən harada qalmışdın?” – deyir.‎

Həmişə hazırcavab olan Zeynal – “Getmişdim dədən gilə ‎elçiliyə, səni almağa”, deyə cavab verir.‎


A köpək oğlu qoyursan ki, gedim

Əlvənd kişi (adlar şərtidir) Naxçıvana getmək istəyir. Qərara gəlir ki, ‎meşə ilə gedib Gədikdən aşsın və dağın o üzündəki Ərəfsədən ‎Əbrəqunusa, oradan da Naxçıvana getsin. ‎

Sübh tezdən atlanıb yola düşür. Kənddən bir-iki kilometr ‎aralıda, Daşlıyoxuş deyən yerdə hava təzəcə işıqlananda ‎meşədən gələn Bəşir qabağına çıxır və – “Əlvənd əmi, hara Allah ‎qoysa?” – deyə soruşur.‎

Əlvənd kişi, – “Bala, daha heç hara”, – deyib atının başını ‎kəndə doğru çevirir.‎

Bunun səbəbi onun Bəşirdən qorxması idi. Ümumiyyətlə, ‎kənd camaatı Bəşirdən qorxurdu, elə bilirdilər ki, o, kimin ‎qabağına çıxsa, işi tərsinə gələcək, onun uğurundan xeyir ‎görməyəcəklər. Ona görə də Əlvənd kişi səfərini sabahı günə ‎saxlayır.‎

Ertəsi günü Əlvənd kişi kəndin yuxarısından keçib Gömür ‎və Şahbuz vasitəsilə Naxçıvana getməyi qərara alır. Sübh tezdən ‎atlanıb yola düşür. Hava təzəcə işıqlananda Suludərəyə çatır və ‎görür ki, Bəşir Qaracalıdüzü tərəfdən gəlir. ‎

Bəşir – “Əlvənd əmi, hara Allah qoysa?” – deyə soruşur.‎

Əlvənd kişi atının başını kəndə tərəf çevirib, – “A köpək ‎oğlu, qoyursan ki, haraya da gedim”, – deyə cavab verir.‎


Açıq qapı

Qışın qarlı-çovğunlu soyuq bir günündə Musayev ‎Məhəmməd müəllimin evində bayıra çıxıb evə qayıdan hər kəs ‎qapını yarımçıq örtür. Hər dəfə Məhəmməd müəllim – “A bala, ‎qapını örtün”, – deyir. Amma buna əməl edən olmur.‎

Bu söz çox təkrarlandığından Məhəmməd müəllim ‎əsəbiləşir və eləmə tənbəllik, qapını rəzəsindən çıxarıb, divara ‎söykəyir. ‎

Bunu görən arvadı Siyatel – “A kişi, görmürsən necə ‎çovğundur, qapını niyə yerli-dibli çıxarıb atıbsan qırağa?” – ‎deyə soruşur.‎

Məhəmməd müəllim cavab verir ki, – “Onsuz da heç kim ‎qapını örtmür. Sənin üçün nə fərqi var, qapı divara söykədilib, ya ‎da rəzəsindədir”.‎


Küsülü xalaoğluların Naxçıvan səfəri

Günlərin birində xalaoğlu olan Rəfaillə Vahidi valideynləri ‎bir ata mindirib dayıları Süleyman müəllimgilə göndərirlər.

‎Məsələ burasında idi ki, bu xalaoğlular bir-biri ilə küsülü idilər və ‎atı hansısa bir səmtə döndərmək istəyəndə, xalaoğlulardan biri ‎yazıq ata bir qamçı vurub, – “Ay at, arxadakına denən sağa və ya ‎sola dönmək lazımdır”, – deyirmiş.

Bir azdan sonra o biri ‎xalaoğlu yazıq ata bir qamçı vurub, – “Ay at, qabaqdakına denən ‎mən acmışam. Burada bulaq başında düşüb çörək yemək ‎lazımdır”, – deyirmiş. ‎

Bu minvalla xalaoğlular atın tərcüməçiliyi vasitəsilə ‎Naxçıvana gedib və qayıdıblar, amma o vaxt bir-biri ilə ‎barışmayıblar. İndi onların ikisi də babadır. Amma atın ‎tərcüməçiliyini xatırlayıb-xatırlamadıqlarını bilmirəm.‎


Bərəkallah olmayım

Murdar Andranikin qoşunu ilə Hortüyüzə hücum etdiyi ‎zaman qeyri-bərabər döyüşdə həlak olmuş atasının üzünü ‎görməyən və anası Gözəlin himayəsində böyüyən balaca Əli ‎‎(Əlif) kənddə buzov otarırmış. Bir gün heyvanları örüşdən ‎qaytaran Əli anasına – “Qoyun-quzu otaran o biri uşaqlar axşam ‎kəndə qayıdanda ataları onları qarşılayır, onlara “Bərəkallah ‎oğlum” deyirlər. Mənimsə deyənim yoxdur”, – deyir.‎

Ertəsi günü – XX əsrin 20-ci illərinin ortalarında mal-‎heyvanın örüşdən qayıtdığı vaxt anası Gözəl Taxtakörpü çayının ‎Salvartıya qarışdığı yerdən azacıq yuxarıda, yaz yağışından sonra ‎aşıb-daşan çayın kənarında balaca Əlini qarşılayır və – ‎‎“Bərəkallah oğlum. Bərəkallah oğlum”, – deyərək onu ‎sevindirməyə çalışır. ‎

Anasının tərifindən sevinmək əvəzinə başını bir az da aşağı ‎salan Əli – “Heç məni bərəkallah olmayım”, – deyir.‎ Anası nə baş verdiyini soruşduqda, – “Çarığımın tayını sel ‎aparıb”, – deyir.‎

Amma anası onu danlamır, başını sığallayıb, üzündən öpür. ‎

Qeyd etmək lazımdır ki, o vaxtlar çarıq üçün gön tapmaq ‎da problem imiş.‎


Ətdi – niyə bərkdi, damardı – niyə hamardı?‎

‎60-ci illərin əvvəllərində kənddə işıq tez-tez sönərdi. Bir ‎dəfə Bəhmən kişi (ad şərtidir) axşam xörək yediyi yerdə işıq sönür. O da əlinə ‎götürdüyü bir tikəni dişləmək istəyir, amma dişləyə bilmir. Əlləri ‎ilə ha o yan-bu yana dartışdırır, bir şey alınmır. Bundan lap ‎əsəbiləşib – “Ətdi – niyə bərkdi, damardı – niyə hamardı?” – ‎deyir. İşıq yananda isə məlum olur ki, götürdüyü tikə sümük ‎imiş.‎


İfallı, utancaq gəlin

Günlərin bir günü Qaragilə (ad şərtidir) doğuş üçün zahı yatır. Kəndin ‎həkimi Əlif kişini ona baxmağa çağırırlar. Təbii ki, Qaragilənin bu ‎vəziyyətində evi yığışdırmağa imkanı olmayıb. Həkim də evdə ‎hər şeyin qarma-qarışıq olduğunu görür və vəziyyətdən mülayim ‎çıxış yolu axtarmağı düşünür, birdən – “Vallah bu gəlin çox ‎ifallı, utancaq bir gəlindir. Heç o qoyacaq ki, mən ona baxam?” – ‎deyir. ‎

Bunu eşidən Qaragilə, – “Ay toba qoymaram baxsın, ay ‎toba qoymaram baxsın”, – deyir. ‎ Həkimin utancaq gəlinə baxışı kənardan məsləhət verməklə ‎başa çatır. ‎


Buzov axtarıram

Günlərin bir günü Əlif kişi İrəvana oxumağa gedir, evini, ‎uşaqlarını qonşusu və dayısı oğlu Yusifə tapşırır. Ala-toranlıq ‎düşəndə bağçadan səs gəlir. Arvadı Zərqələm bayıra çıxanda ‎görür ki, İftixar (ad şərtidir) xiyar tağlarının arasında “yığıcılıqla” ‎məşğuldur. Əlifin arvadı Zərqələm soruşur ki, – “İftixar, sən ‎orada nə gəzirsən?” ‎

İftixar cavab verir ki, – “Buzov axtarıram”. ‎

Zərqələm Əlifin qonşuluqda yaşayan dayısı oğlu Yusifi ‎çağırana qədər İftixar çəpərdən bayıra tullanır və deyir ki, – ‎‎“Mən heç vaxt sizin bağçaya girməmişəm. Sübut edin ki, mən ‎orada idim”, deyə özünü doğrultmağa çalışır. ‎


Qara şalvar

Qaragilə doğuş üçün zahı yatanda qonşu arvadlar ona baş ‎çəkməyə gəlirlər. Doğuş ağrılarının acılığından sızlayan Qaragilə ‎ərinin çarpayının başı üstündən asılmış şalvarını arvadlara ‎göstərib, – “O qara şalvarı gözümün qabağından götürün. Mənə ‎nə eləyibsə, o qara şalvar eləyib. Yox eləyin o şalvarı gözümün ‎qabağından”, – deyir. ‎

Ərəfsədə belə sözlər, bir qayda olaraq, həmin andaca ‎folklor yaradıcılığı kimi özünə yer tapırdı.‎


Quş Əli

Repressiyaların qızğın vaxtında Qarabağdan Əli adlı bir ‎bəy təqibdən gizlənmək üçün gəlib Ərəfsəyə çıxır. Kənddə Əli ‎adı çox olduğundan camaat onları bir-birindən fərqləndirmək ‎üçün hərəsinə bir ləqəb, ya da ayama qoyarmış. Ümumiyyətlə, ‎Ərəfsədə bu geniş yayılmış dəb idi və qoşa adlılar ləqəblərinin ‎olduğunu çox yaxşı bilirdilər. Heç kim də bundan küsməzdi.

Əlqərəz Ərəfsədə Quş Əli kimi tanınan bu kişi Qurd Nəbi ‎ilə birlikdə yaylağa, kolxoz qoyununu otarmağa gedirlər. Gecə ‎qoyunları arxaca yığırlar və növbə ilə keşik çəkirlər. Gecənin bir ‎yarısı canavar sürüyə hücum edir. Balacaboy Nəbi cib bıçağını ‎çıxarıb canavarın üzərinə cumur, əlindəki çubuqla özünü ‎canavarın dişlərindən qoruyur və haradan gəldi, onu bıçaqlayır. ‎Son dərəcə aciz olan Quş Əli isə qorxudan o yan-bu yana qaçan ‎qoyunların arasında gizlənir. Dan yeri söküləndə canavarın leşini ‎sürüyüb kəndə gətirirlər və gedib yatırlar. Gün çıxandan sonra ‎Nəbi kişi klubun qabağına gəlir və mərəkəyə yığılmış camaatın ‎arasında əllərini bir-birinə vuraraq, canavarı öldürməyinə görə ‎fəxr edir, bıçağı vurmasından danışır, özünü tərifləyir. ‎

Arxada durub buna tamaşa edən həmkarı Quş Əli ‎dözməyib, – “Ay Nəbi, nə olar, heç olmasa de ki, Quş Əli də ‎orada idi də”, – deyir.‎


Qurd Nəbi

II Dünya Müharibəsi illərində bölgənin kəndləri ətrafında ‎canavarlar çoxalmışdı. Onları ovlayıb öldürə bilən kişilər cəbhəyə ‎getdiklərindən canavarlar bacalardan tullanaraq tövlələrə və hətta ‎bəzən evlərə də soxulurdular. ‎

Günlərin bir günü bu canavarlardan biri Dağar Nəbinin ‎tövləsinə soxulur və bir neçə qoyunu parçalayır. Bundan xəbər ‎tutan balacaboy Nəbi kişi arvadı Mədinəni köməyə çağırır və ‎çırağı yandırıb, tövləyə işıq salmasını tapşırır. Özü isə peyin ‎yığılmaq üçün tövləyə qoyduğu səbəti sol qoluna keçirir, ‎cibindəki balaca bıçağı isə sağ əlinə alıb, canavarın üstünə cumur. ‎Hər dəfə səbəti dişlərini qıcayan və üstünə cuman canavarın ‎ağzına tərəf tutaraq, sağ əlindəki balaca bıçaqla canavara ‎çoxsaylı yaralar vurur. Axır ki, canavarı öldürür. Bundan sonra ‎onun adı “Qurd Nəbi” qalır.‎


Bəxtiyara-İxtiyara

Ərəfsədə yaşı yüzü keçmiş bir Nənəş xala var idi. Bəzi ‎səsləri çox qəribə və şirin tələffüzlə deyərdi. Odur ki, onun ‎danışıqları həmişə xoş təəssürat bağışlayardı. Bu Nənəş xalanın ‎Əslan adlı bir nəvəsi varmış. Günlərin bir günü nənə eşidir ki, ‎nəvəsi Bəxtiyara ərə getmək istəyir. Qızı bu sevdadan ‎çəkindirmək üçün kənddəki başqa cavanların adlarını çəkir, ‎onlardan birini seçməsini təklif edir. ‎

Nəvəsinə deyir ki, gəl səni verim İristama (Rüstəmə), ‎Sədirxana. ‎

Nəvə də cavab verir ki, yox, mən gedəcəm Bəxtiyara-‎İxtiyara.‎

Amma sonralar bu kəbin pozulur və Əslan başqasına ərə ‎gedir. ‎

Nənəş xala da küçədə elə hey öz-özünə danışa-danışa ‎deyirdi: “Dedim gəl səni verim İristama, Sədirxana. Dedi yox, ‎mən gedəcəm Bəxtiyara-İxtiyara”.‎


Bala nə qəşəng yaddaşın var

Bir dəfə Nənəş arvad əlindəki yarasını yoxlatmaq üçün ‎bizə gəlmişdi. Atam onun yarasını təmizləyəndə, hiss olunurdu ‎ki, arvad ağrıdan əziyyət çəkir. Bunu unutdurmaq üçün başını ‎qatmağa çalışan atam Nənəş arvada atamın anadan olmasından ‎əvvəlki cavanlığından danışmağa başladı. Dedi ki, sən qoçaq bir ‎qız idin, at minib sürməkdə oğlanları yarışda ötürdün, onlardan ‎qoçaq idin, heç kimin sənə gücü çatmırdı. ‎

Bunu eşidən Nənəş arvad - “Bala, başaa dönüm, sənin nə ‎yaxşı yaddaşın var! Bu bildikləriyin hamısını danış, qoy camaat ‎da bilsin”, - dedi. ‎


Fındıq

Bir gün Sultan müəllim (ad şərtidir) səfərdən qayıdırmış. Evdə ‎uşaqların yanına əliboş getmək istəmədiyindən, bazardan bir kilo ‎fındıq alır. Təzəkəndə qədər avtobusla gəlir, buradan sonrakı ‎yolu piyada getməli olur. Fikirləşir ki, bu uzaq yolda fındıqdan ‎bir dənə özü yesə, dünya dağılmaz. Fındığın birini yeyir, bir ‎qədər sonra yenə birini yemək istəyir. Amma özünə söz verir ki, ‎‎– “bundan sonra yesəm, ...”.

Bu minvalla hər dəfə şərtini ‎təzələyir, amma nəfsinə üstün gələ bilmir, kəndə çathaçatda ‎torbaya baxıb görür ki, cəmi bircə fındıq qalıb. Fikirləşir ki, bir ‎fındığı kimə verəcək. Deyir ki, qoy elə bunu da yeyim, lap elə ‎ondan olsun.‎


Vot qara pişik

Qurban kişi müharibə qurtarandan sonra kəndə gələndə ‎özü ilə bir rus qızı gətirmişdi. O da təbii ki, Azərbaycan dilini ‎bilmirdi. Amma qaynanası Güllücəyə diliuzunluq edirmiş. Evdən ‎bir şey itəndə qaynanasının üstünə cumub – “Vot qara pişik, ‎otday moi veşşi” – deyirmiş. Güllücə də onun qorxusundan oğlu ‎evə gələnədək vaxtını qonşularda keçirərmiş. Elə həmin ‎vaxtlarda da qonşulara deyirmiş ki, “mən rusca öyrənmişəm, bu ‎dili bilirəm. Ruslar oğruya “vot qara pişik” deyirlər”. ‎


Gülüstan küsülü gedir

Qasımın arvadı Gülüstan atası evinə küsülü gedir. Qohum-‎əqrəba nə qədər minnətçi düşürsə, xeyri olmur. Gülüstan deyir ‎ki, öldürsəniz də geri qayıdan deyiləm. Bir müddət sonra onun ‎güzəştə getmədiyini görən atası Allahverdi kişi qonşusu Heydər ‎kişi ilə məsləhətləşib, plan cızırlar. Səhərisi günü tezdən Gülüstan ‎ata evinin həyətini süpürəndə Heydər kişi geyinib-kecinib təzə ‎paltarla həyətə çıxır. Onu görən Allahverdi kişi, heç nədən xəbəri ‎yoxmuş kimi – “Ay Heydər, xeyir ola, hara belə bəzənmisən? ‎Səfərin xeyirdimi?” – deyə soruşur.‎

Heydər kişi – “Gedirəm Sofuluya, Qasıma bir təzə arvad ‎alırıq. Danışmışıq, razılığını almışıq. İndi gedirəm onu gətirəm”, ‎‎– deyə cavab verir. ‎

Bunu eşidən Gülüstan süpürgəni yerə atıb, birbaşa əri evinə ‎qaçır. Bir də küsülü getmir. ‎


Babası kimi şirin

Bir dəfə Gülüstan nəvəsini qucağına alır, əzizləyib, oxşayır, ‎atıb-tutur. Ona şirin sözlər deyir və ətrafında olanları unudub, – ‎‎“Mənim balam şip-şirindir, lap babasına oxşuyur, babası kimi ‎yeməlidir”, – deyir. ‎


Tək səbir

Əmim qızı Gözəl uşaq vaxtı yaşdaşları ilə bir yerdə ‎oynayırmış. Qasımın qızı Banu ondan xahiş edir ki, qulağında ‎sırğa taxmaq üçün deşik açsın. Qulağın birini deşir, ikincisini ‎deşən zaman Banu bir dəfə asqırır. Gözəl qulaqdeşmə ‎əməliyyatını yarımçıq saxlayıb, iynənin bir ucu qulağa batırılmış ‎halda Banuya deyir ki, get anangildən soruş, gör sizə tək səbir ‎düşürmü? Düşürsə, gəl qalanını davam edim. Tək səbirin uğurlu ‎olduğu xəbəri ilə geri qayıdan Banu qulağını arxayınlıqla ‎deşdirir.

Aradan illər ötür. İş elə gətirir ki, Gözəlin qardaşı və ‎mənim əmim oğlum Nazim Banu ilə evlənir. İndi onların gözəl ‎övladları və onlardan da gözəl nəvələri var.‎


Komet dayımın qabı mənim

İsmixanı (ad şərtidir) çobanlıqdan kolxozda ferma müdiri vəzifəsinə ‎yüksəltmişdilər. O da öz uşaqlarını lazımınca doyuzdura bilməsə ‎də, bunun şərəfinə ara-sıra sovxozun direktoru erməni Kometə ‎əshabələri ilə birlikdə qonaqlıq verirdi. Belə qonaqlıqların biri ‎başa çatdıqdan sonra qonaqlar qapıdan çıxan kimi İsmixanın ‎uşaqları pəncərədən içəri doluşub, qabaqdan qalan qablara ‎hücum çəkdilər. Yaşca o birilərindən böyük olan və uşaqlar ‎arasında “Quş” adlandırılan oğlan yaxşı tikələrin direktora ‎verildiyi ümidi ilə “Komet dayımın qabı mənim. Komet dayımın ‎qabı mənim”, deyə qışqırmağa başlayır. Sonra uşaqların hərəsi bir ‎boşqaba sahib çıxıb, onu çörəklə sivirib yeməyə və yalamağa ‎başlayırlar. ‎

Əslində bu, çox acınacaqlı və bəlkə də ağlamalı səhnə imiş. ‎

Amma hər halda qələmə aldım ki, heç olmazsa bundan ‎ibrət götürənlər gələcəkdə öz övladlarını doyuzdurmadan ‎başqalarını yedizdirmək fikrinə düşməsinlər.‎


Əyə, qardaş, saa kimin gözü dəydi?‎

Bütün kəndlərdə olduğu kimi Ərəfsədə də belə yanlış ‎fikirlər formalaşmışdı ki, küçədə kim qarşına çıxsa, uğurlu və ya ‎uğursuz ola bilər. Adətən uğursuz sayılan adamlar və ya ailələr ‎kasıblar, uğurlular isə varlılar hesab edilərdi. Belə kasıblardan biri ‎də kəndin kolxozuna qoşulmayan çoban Asdan kişi və onun ‎ailəsi idi. O ailədən kimsə birisinin qarşısına çıxsa idi, bəri başdan ‎səfərin uğursuz olacağı təxmin edilir və səfər təxirə salınardı. ‎

Günlərin bir günü evin kiçik oğlu Ağyəddini it qapır. Onu ‎qaçaraq kənd həkimi Əlifin yanına gətirirlər. O da yaranı ‎dezinfeksiya edib, sarıyır. Bu zaman Asdanın özünü haraya ‎yetirən qızı Gülzar – “Əyə qardaş, saa kimin gözü dəydi? Əyə ‎qardaş, sənin qarşına kim çıxdı?”, – deyə qışqırır. ‎

Ərəfsəlilərə də zarafat üçün elə belə sözlər lazım idi. ‎


Arvadları dəyişək

Hüsü hər gün arvadını danlayır ki, “Sən tənbəlsən, inəkləri ‎gec sağırsan. Bax, Həsən müəllimin arvadı Əfruz qoçaqdır. ‎İnəkləri hamıdan tez sağır. Bu sözləri dəfələrlə eşidən ‎Həsən müəllim lap cana yığılır və bir gün Hüsünün qabağını ‎kəsib, – “Ay Hüsü, sənin bu sözlərinə son qoymaq lazımdır. Gəl ‎arvadları dəyişək, amma oğlun Xalidi də üstündə verməlisən ki, ‎qoyun nobatına getsin”, – deyir. ‎


Ədə amandır, yada salma

Ərəfsədə Qoçubəy (adlar şərtidir) adlı birisi XX əsrin ‎‎30-cu illərində kənd sovetinin (şurasının) sədri işləyirmiş. ‎Vəzifəsinə uyğun olaraq sovet hökumətinin dayağı və cəza ‎orqanı olan NKVD və Siyasi idarənin yerli orqanlarına kənd ‎camaatı haqqında məlumat verər və bəzən də qəsd-qərəzliklə ‎camaatı tutdurarmış. Hətta tutulanların böyük əksəriyyəti Sibirə ‎və şimal rayonlarına sürgün edilər, yaxud da güllələnərmişlər. ‎Beləliklə, Qoçubəy kənddə çox adamın qanına bais ‎olubmuş. Kənd camaatı da bunları bilirdi. ‎ ‎70-ci illərdə günlərin birində Qoçubəyin oğlu İsmixan ‎kəndin hörmətli ağsaqqallarından olan Əbdüləli kişiyə yaxınlaşır ‎və deyir:‎ ‎– Əbdüləli dayı, sənin məsləhətinə ehtiyacım var, necə ‎bilirsən, istəyirəm atama ehsan verəm. ‎ Əbdüləli kişi fikirləşmədən:‎ ‎– Ədə amandır, camaatın yadına salma, – deyə cavab verir.‎


Bəs mənim şəxsi vicdanım?‎

Sovet hakimiyyəti illərində – təxminən 70-ci illərin sonları ‎‎– 80-ci illərin əvvəllərində Bakıda avtobuslarda “komposter” ‎deyilən bir qurğu qoymuşdular və avtobusa minən hər kəs ‎əvvəlcədən aldığı gediş talonunu həmin qurğunun yarığına daxil ‎edib, onu deşməklə gediş haqqını ödəmiş olurdu. Bakıda oxuyan ‎ərəfsəlilərdən bir qrupu avtobusa minir. Ənvər talonunu çıxarıb ‎qeyd edir. Bunu görən Vahid – “Ənvər, talonu niyə deşirsən, ‎onsuz da avtobusda heç kim bizə baxmır. Gəl pulsuz gedək”, – ‎deyir.‎

Ənvər isə – “Bəs mənim şəxsi vicdanım harada qalsın?” – ‎deyə etiraz edir. ‎

Ənvərdən nümunə götürməli olan uşaqlar əvəzində onu ‎məsqərəyə qoyurlar və – “Bəs mənim şəxsi vicdanım?” – deyə ‎lağ etməyə, onu ələ salmağa başlayırlar.‎


İkanın pulu

Bir dəfə Xankişi dayı evlərinə gedəndə bulağın ‎yaxınlığında yerdə 20 qəpiklik görür.

Xankişi dayı molla ‎olduğundan bilirdi ki, küçədə tapılan şey üçün 3 dəfə “Ay mal ‎yiyəsi” deyib qışqırmaq lazımdır. Əgər sahibi tapılmasa, o mal ‎tapan üçün halal sayılırdı. Ona görə o da tapdığı 20 qəpikliyi ‎əlində bir qədər yuxarı qaldırıb, ucadan “Ay” və sonra yavaşdan ‎‎“pul yiyəsi”, deyə 3 dəfə səslənir.

Yaxınlıqda olan və bunu ‎eşidən kənd müəllimi Bayramov Əziz – “Ə, o bizim İkanın ‎puludur, ver bura”, – deyib, 20 qəpikliyi ondan alır.‎


Qoy hamı görsün

İslam dayı Comartlıda hesabdar işləyirdi. Bir dəfə qış vaxtı ‎Comartlıdan qayıdanda Camışuçanda atın ayağı buz üstünə ‎düşür və sürüşür. At yıxılır və İslam dayının bir qıçı atın qarnı ‎altında qalır və sümüyü sınır. İslam dayını kəndə gətirirlər, ‎qıçının sınığına gips qoyub sarıyırlar. Sümük ağrısını azaltmaq ‎istəyən İslam dayı hər dəfə yorğanı bir az üstündən kənara çəkir ‎və ətrafı görünür. Arvadı Əsli xala mədəni şəkildə – “Əşi, qıçın ‎görünür, üstünü ört”, – deyir.‎

Söhbətin nədən getdiyini bilməyən İslam dayı isə – “Ə qoy ‎hamı görsün e!”, – deyə cavab verir və bunu avazla tez-tez ‎dəfələrlə təkrarlayır.‎


Kompret

Axır çərşənbə idi. Səhlalı ilə Əsəd torbalarını çiyinlərinə ‎salıb gəzməyə çıxdılar. Onların 12-13 yaşları ancaq olardı. ‎Mənim də təxminən 5 yaşım olardı. Mən tək gəzə bilməyəcəyimi ‎bildiyimdən onların arxasınca düşüb getdim. ‎

Onlar bir-iki dəfə məni evlərin arasında azdırmaq istədilər, ‎amma sonra nədənsə yazıqları gəldi və məni də özləri ilə ‎apardılar. Bir neçə evə getdilər, konfet, peçenye, yumurta və s. ‎yığdılar. Nəhayət güneyin yuxarısında bir evə çatdılar. ‎ Burada qoca bir arvad oturmuşdu və qazanın dibini sivirib, ‎şəhadət barmağının üstünə topladığı qazandibi xörək qalığını ‎dodağına çəkdi, Əsədə tərəf dönüb, ona bir konfet uzatdı və – ‎‎“Al, bu sənin konpretin”, – dedi. Sonra Səhlalını bir qədər ‎yanlayıb torbasına bir yumurta qoydu. Yenidən qazanını sivirib ‎barmağını yaladı, mənə tərəf dönüb, – Gəl sənə də konpret ‎verim, – dedi. Mən, qorxudan evdən çıxıb qaçdım. ‎

Yadımdadır ki, bir neçə il Səhlalı ilə Əsədə “Gəlin, sizin ‎konpretinizi verim”, deyib, arvadı yamsılayır və onları lağa ‎qoyurdum. Sonralar öyrəndim ki, bu arvad Balakişi dayının arvadı ‎Ballıca xala imiş.‎


Gör əmioğlun nələr edəcək

Günlərin bir günü dükançı Məhəmmədəli hesabdar işləyən ‎yaxın qohumu Hüseynlə rastlaşır və ona yaxınlığını bildirmək, ‎onu çox istədiyini nümayiş etdirmək üçün – “Ay Hüseyn, Allah ‎eləsin səni ilişdirsinlər, onda görərsən əmin oğlu sənin yolunda ‎nələr eliyəcək” – deyir.‎


Vermişel xörəyi

Dəstəyurdda mədən var idi və qonşu kəndlərdən gücü ‎çatanlar gəlib orada işləyirdilər. Ərəfsədən Hacı, İbadullah, ‎Zeynal və Sofuludan Səyyaf bir yerdə işləyir və bir otaqda da ‎qalırmışlar. Bunlar işə başladıqları ilk gün xeyli vermişel alıb ‎otaqlarına gətirirlər. Bişirmək qaydalarını bilmədiklərindən ‎qazanı yarısına qədər vermişellə doldurub, üzərinə soyuq su ‎tökürlər və bir qədər bişdikdən sonra, hərəsi bir qab yeyib yatır. ‎Gecə yuxudan duran Zeynal qazanın ağzını açır və görür ki, ‎vermişel suyu çəkib canına, qazanda isə su yoxdur. O da bir ‎çaydan suyu tökür qazana. Səhər otaq yoldaşları qazandakı ‎vermişeli qızdırmaq istəyəndə görürlər ki, qazan ağzına qədər ‎xörəklə doludur. Bunu görən Hacı – “Ay başınıza dönüm, axı bu ‎necə olan şeydir? Dünən bizim hərəmiz bu xörəkdən bir qab ‎yemişik. Üstündən də bir gecə keçib. Amma qazanımız ağzına ‎qədər doludur ki doludur”.‎


Qoçun başını atır ki, gözümü çıxarsın

Müslüm kişinin iri buynuzlu, gözəgəlimli bir qoçu var idi. Məhəllənin kişiləri ‎onunla şərt kəsirlər ki, qoç ətə-cana gələnə qədər onu bəsləsin və onların dediyi ‎vaxtda şərikliklə kəssin. Qışın ortalarında deyilən vaxtın tamama çatdığı bəlli ‎olur. Müslüm kişiyə deyirlər ki, artıq qoçu kəsməyin vaxtıdır. ‎

Qoç kəsilir, şərtə uyğun olaraq məhəllə camaatının payları bölüşdürülür. Amma ‎dükançı Məhəmmədəli ona düşən paydan narazı qalır. Narazılıq söz davasına, söz ‎davası da yumruq davasına çevrilir. Çəlimsiz və alçaqboylu Müslümün canlı-‎cüssəli Məhəmmədəliyə gücü çatmırdı. Bundan istifadə edən Məhəmmədəli ‎Müslümə bir şapalaq vurur. Müslüm də qoçun kəsilmiş başını götürüb ‎Məhəmmədəliyə tərəf qaçır. Bunu görən Məhəmmədəli qaçır və Müslüm qoçun ‎başını onun arxasınca tullayır. ‎

Məhəmmədələli – “Buna bax e, köpək oğlu qəsdən qoçun başını arxamca atır ki, ‎buynuzu dəyib gözümü çıxarsın”, – deyə camaata gileylənir.‎


Qapısını bağlamışam

Yazda kəndin çayları daşır, sel təhlükəsi yaranır. Yoldaşlarından biri Çəpərxana deyir ki, ehtiyatlı olun ha, sel gəlib tualetinizi apara bilər.

Çəpərxan isə cavabında, - "Əşi qorxusu yoxdur, qapısını bağlamışam", - deyir.


İşıqfor maşınlar üçündür

Çəpərxan Bakıya gələndən sonra da traktor sürürdü. İş elə gətirir ki, bir dəfə küçəni işıqforun qırmızı işığında keçir. Polis onu saxlayır və niyə qırmızı işıqda küçəni keçdiyini soruşur. Çəpərxan da cavabında, - "İşıqfor traktorlara aid deyil ki. İşıqfor maşınlar üçündür", - deyə cavab verir.


Ayə, o yandan sür

Bir dəfə Əvəz dayı klubun yanındakı daşın üzərində oturubmuş. Bu zaman kəndin üzərindən bir təyyarə uçur və qarşıdakı buluda tərəf yaxınlaşır. Bu məqamda Əvəz dayı - "Ayə qabaqda bulud var e, o yandan sür", - deyə bir neçə dəfə pilota tərəf qışqırır.


Şer nümunələri

Əziziyəm yüz qandı
Yüz qovğa da yüz qandı.‎
Kəbə yıxmaq bir evdirsə, ‎
Könül yıxmaq yüz qandır.‎

Əlində şana tutub,‎
Şananı yana tutub.‎
Xalq özü gəlin gedir,‎
Məni nişana tutub.‎

(Mənsumə xalanın şerlərindən)


Bir kişinin iki balası vardı
Konfet yemək idi onların işi.
Cana gəldi yazıq kişi
Məhkəməyə verdi işi.
Məhkəmə işə baxdı
Kişini oda yaxdı.
Dedi: Cəzandır, çəkərsən,
Sən onlara nökərsən!

(Əlif dayının şerlərindən)

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Ərəfsə kəndində evlər üzrə əhalinin siyahısı. Bu siyahı 1960-80-ci illər üzrə Ərəfsədə olan ailələrin nisbətən dolğun siyahısdır. Siyahıda müxtəlif dövrlərdə oxumağa və ya işləməyə getmiş sakinlərin də adları verilir. Hal hazırda kənddə işğaldan sonra bir-neçə erməni ailəsi yaşayır. Kəndin girəcəyində - aşağı məhəllədə dağıdılmış və salamat qalmış evlər haqda müəyyən məlumat əldə etmək mümkün olsa da, kəndin yuxarı məhəlləsi haqda bu sözləri söyləmək mümkün deyil.

Ara-sıra daxil olan məlumatlara görə kəndin yuxarı məhəlləsində azərbaycanlı əsirlər saxlanılır və bu səbəbdən də kəndin yuxarı hissəsinə kənar adamlar buraxılmır. Buna görə də kəndin həmin hissəsi barədə ətraflı məlumat əldə etmək mümkün deyil. Hərçənd kənddə hərbi münaqişə olmayıb, ancaq evlərin çoxu erməni vandalları tərəfindən dağıdılıb.


  1. Məhərrəmov Tapdıq Dünyamalı oğlu
  2. Məhərrəmova Nazxanım İsrafil qızı
  3. Məhərrəmov Asəf Tapdıq oğlu
  4. Məhərrəmov Məsud Tapdıq oğlu
  5. Məhərrəmov Vitali Tapdıq oğlu
  6. Məhərrəmova Humay Tapdıq qızı
  7. Məhərrəmova Mahnur Tapdıq qızı
  8. Əhmədov Cəbrayıl Məmmədalı oğlu
  9. Əhmədova Nazxanım (Rasta) İsmayıl qızı
  10. Əhmədov Vidadi Cəbrayıl oğlu
  11. Əhmədova Hürnisə Cəbrayıl qızı
  12. Əhmədov Alı Məmmədalı oğlu
  13. Əhmədova Əsli Molla Qara qızı
  14. Əhmədov Nurəddin Alı oğlu
  15. Əhmədov Əlfəddin Alı oğlu
  16. Əhmədova Zeynəb Alı qızı
  17. Əhmədova Rəsmiyyə Alı qızı
  18. Əhmədova Xuraman Alı qızı
  19. Əhmədova Rayə Alı qızı
  20. Əhmədov Əli (Saracıqlı) Məmmədalı oğlu
  21. Əhmədova Nərgiz Mustafa qızı
  22. Əhmədova Firuzə Ağahüseyn qızı
  23. Əhmədov Qabil Əli oğlu
  24. Əhmədova Minurə Əli qızı
  25. Əhmədov Məmməd Əli oğlu
  26. Əhmədova Cəmilə Əli qızı
  27. Əhmədova Hafizə Əli qızı
  28. Əhmədova Nuridə Əli qızı
  29. Əhmədov Mikayıl Məmmədalı oğlu
  30. Əhmədova Diləfruz Allahverdi qızı
  31. Əhmədov Ziyafət Mikayıl oğlu
  32. Əhmədova Nəzakət Mikayıl qızı
  33. Əhmədova Bəsti Mikayıl qızı
  34. Əhmədova Tünzalə Mikayıl qızı
  35. Əhmədov Məcid Mikayıl oğlu
  36. Əhmədova Müşkinaz Mikayıl qızı
  37. Əhmədova Zəminə Mikayıl qızı
  38. Əhmədov Gəray Mikayıl oğlu
  39. ‎Əhmədova Səranə Mikayıl qızı
  40. Əhmədov Tərənnüm Ziyafət oğlu
  41. ‎Əhmədova Kəmalə Ziyafət qızı
  42. Qarayeva Qızlar
  43. Qarayev Gülməmməd Adışirin oğlu
  44. Qarayeva Asya Əmirxan qızı
  45. Qarayev Sabir Gülməmməd oğlu
  46. Qarayev Oqtay Gülməmməd oğlu
  47. Qarayev Famil Adışirin oğlu
  48. Qarayev Əlif Adışirin oğlu
  49. Bədəlov Şirin Əmirqulu oğlu
  50. Bədəlova Bahar Xankişi qızı
  51. Bədəlov Malik Şirin oğlu
  52. Bədəlov Vasif Şirin oğlu
  53. Bədəlov Natiq Şirin oğlu
  54. Bədəlova Leylan Şirin qızı
  55. Bədəlova Sona Şirin qızı
  56. Əliyev Əhməd Məhəmməd (Vəzir) oğlu
  57. Əhmədova Tərgül Əli qızı
  58. Quliyev Əliqulu İsrafil oğlu
  59. Quliyeva Gümüş Sədi qızı
  60. Quliyev Elmir Əliqulu oğlu
  61. Quliyev İsrafil Əliqulu oğlu
  62. Cümşüdova Humay
  63. Cümşüdov Hacı Hacı oğlu
  64. Cümşüdov Firəddin Hacı oğlu
  65. Cümşüdov Fikrət Hacı oğlu
  66. Cümşüdov Rüfət Hacı oğlu
  67. Cümşüdov İbadullah Hacı oğlu
  68. Əhmədov Hüseyn
  69. İsmayilova Yetər Məhərrəm qızı
  70. İsmayilov İsmayıl Beydulla oğlu
  71. İsmayilova Növrəstə Əmirxan qızı
  72. İsmayılov Abbas İsmayıl oğlu
  73. İsmayilova Gülnaz Ramazan qızı
  74. İsmayılov Əli İsmayıl oğlu
  75. İsmayilova Simara İsmayıl qızı
  76. İsmayılov Səttar İsmayıl oğlu
  77. Musayeva Gözəl Hüseyn qızı
  78. İsmayılova Elnarə Səttar qızı
  79. İsmayılov İsmayıl Səttar oğlu
  80. İsmayılov Eldar İsmayıl oğlu
  81. İsmayılova Gözəl İsmayıl qızı
  82. İsmayılov Yaqub
  83. İsmayılova Səhnə
  84. İsmayılov Mahmud
  85. İsmayılov Yusif Mahmud oğlu
  86. İsmayılova Sənubər (Gödək) Məhəmməd qızı
  87. İsmayılov Yamleyxa (Camcam) Mahmud oğlu
  88. Həsənov İsmayıl Bəyməmməd oğlu
  89. Həsənova Qaratel
  90. Həsənov (Qara) Məhəmməd İsmayıl oğlu
  91. Həsənova Darçın (Suquş) İsmayıl qızı
  92. Həmidov İsa (Uzun) Məhəmməd oğlu
  93. Həmidova Anaxanım Muradxan qızı
  94. Həmidov Tofiq İsa oğlu
  95. Həmidova Sahibə
  96. Həmidov Niyazi Tofiq oğlu
  97. Həmidov Füzuli Tofiq oğlu
  98. Həmidov Nizami Tofiq oğlu
  99. Həmidov Sabir İsa oğlu
  100. Həmidova Sevda Teymur qızı
  101. Həmidova Fidan Sabir qızı
  102. Həmidov Xanım Sabir qızı
  103. Həmidov İsa Sabir oğlu
  104. Həmidova Filyar İsa qızı
  105. Samir İbrahim (Filyar) oğlu
  106. Anar İbrahim (Filyar) oğlu
  107. Fərid İbrahim (Filyar) oğlu
  108. Həmidova Elmira İsa qızı
  109. Könül Əli (Elmira) qızı
  110. Rəşad Əli (Elmira) oğlu
  111. Həmidov Zahid İsa oğlu
  112. Həmidov Rauf Zahid oğlu
  113. Quliyeva Qarabirçək
  114. Quliyeva Zeynəb
  115. Mirzəliyev Heydər Mehmanalı oğlu
  116. Mirzəliyeva Qıztamam
  117. Mirzəliyeva Səmayə Heydər qızı
  118. Mirzəliyeva Rəfiqə Heydər qızı
  119. Mirzəliyev Məhəmməd (Vətən) Heydər oğlu
  120. Mirzəliyeva Məleykə Mehmanalı qızı
  121. Mirzəliyev Yadigar (Mirzalı) Heydər oğlu
  122. Mirzəliyeva Mirvari İshaq qızı
  123. Mirzəliyev İbrahim Heydər oğlu
  124. Mirzəliyev ?? Heydər oğlu (vəfat edib)
  125. Xudaverdiyev Allahverdi (Hürü) oğlu
  126. Xudaverdiyeva Nazlı
  127. Xudaverdiyev Məmməd (Baqı) Allahverdi oğlu
  128. Əsgərov Atakişi Əsgər oglu
  129. Əsgərov Ağakişi Atakişi oğlu
  130. Əsgərov Əsgər Atakişi oglu
  131. Əsgərova Firəngiz
  132. Əsgərov Səməd Əsgər oğlu
  133. Əsgərov Rəşad Səməd oğlu
  134. Əsgərov Rövlan Səməd oğlu
  135. Əsgərov Əsgər Səməd oğlu
  136. Əsgərov Atakişi Əsgər oğlu
  137. Əsgərov Məhəmməd Atakişi oğlu
  138. Əsgərova Sevinc Atakişi qızı
  139. Əsgərov Səid Əsgər oğlu
  140. Əsgərova Mərziyə Səid qızı
  141. Əsgərov Fərid Səid oğlu
  142. Əsgərova Nuridə Əsgər qızı
  143. Əsgərova Kamilə Əsgər qızı
  144. Əsgərova Vəsilə Əsgər qızı
  145. Əsgərova Sevgili Atakişi qızı
  146. Bədəlov Əmirqulu
  147. Bədəlova
  148. Bədəlov İsgəndər Əmirqulu oğlu
  149. Bədəlova Xəlisə Əmirqulu qızı
  150. Novruzova Mətah Sarı qızı
  151. Novruzov Ağaəli
  152. Novruzov Xanəli
  153. Əliyev (Usta) Nəbi
  154. Əliyeva Şamama (Şamat)
  155. Əliyeva Balaxanım Nəbi qızı
  156. Əliyeva Litviya (Lütfiyyə) Nəbi qızı
  157. Əliyev Salam Nəbi oğlu
  158. Əliyeva Ərkinaz Bilal qızı
  159. Əliyeva ? (Abıta) Salam qızı
  160. Bayramov Əziz (Gödək) Məhəmməd oglu
  161. Bayramova Surə Əvəz qızı
  162. Bayramova Vəsmə Əziz qızı
  163. Bayramov Aydın Əziz oğlu
  164. Bayramov Azad Əziz oğlu
  165. Bayramova Bənövşə
  166. Bayramov İlham Əziz oğlu
  167. Bayramov Vəfa (Təmleyxa) (Gödək) Məhəmməd oglu
  168. İsaqov (Uzun) Məhəmməd
  169. İsaqova Leyli
  170. İsaqov Əli (Uzun) Məhəmməd oğlu
  171. İsaqov Qənbər (Uzun) Məhəmməd oğlu
  172. İsaqova Sədinə (Uzun) Məhəmməd qızı
  173. Mehrəliyev Kamal Əkbər (Sədinə) oğlu
  174. Mehrəliyev Aydın Əkbər (Sədinə) oğlu
  175. Mehrəliyeva Gülşən Əkbər (Sədinə) qızı
  176. Mehrəliyeva Pərvanə Əkbər (Sədinə) qızı
  177. Həmidov Ənvər Məhəmməd oğlu
  178. Həmidova Rəna Ənvər qızı
  179. Həmidova Leyla Ənvər qızı
  180. Mirzalıyev Fətullah Mehmanalı oğlu
  181. Mirzalıyeva Münəvvər Məhərrəm qızı
  182. Mirzalıyev Lətif Fətullah oğlu
  183. Mirzalıyev Məzəddin Fətullah oğlu
  184. Mirzalıyev Xanmirzə Fətullah oğlu
  185. Mirzalıyeva Qaragöz Musa qızı
  186. Mirzalıyev Novruz Xanmirzə oğlu
  187. Mirzalıyev Kamran Xanmirzə oğlu
  188. Mirzalıyeva Gülparə Xanmirzə qızı
  189. Mirzalıyeva Mehparə Xanmirzə qızı
  190. Mirzalıyev Güloğlan Mənsim oğlu
  191. Sadıqov İslam Niftalı oğlu
  192. Sadıqova Əsli Nəsir qızı
  193. Sadıqova Marus İslam qızı
  194. Sadıqova Xatirə Hüseyn qızı
  195. Sadıqova Gülüş Hüseyn qızı
  196. Sadıqov Oqtay İslam oğlu
  197. Sadıqova Gülü Əli (Əlif) qızı
  198. Sadıqova Xavər Oqtay qızı
  199. Sadıqova Hüsniyyə Oqtay qızı
  200. Günay Fəxrəddin (Hüsniyyə) qızı
  201. Nuray Fəxrəddin (Hüsniyyə) qızı
  202. Sadıqova Dilşad Oqtay qızı
  203. Sadıqov Emin Oqtay oğlu
  204. Sadıqova Lalə Rəsul qızı
  205. Sadıqlı Gülnur Emin qızı
  206. Sadıqov Eldar İslam oğlu
  207. Sadıqov Anar Eldar oğlu
  208. Sadıqova Sevinc Eldar qızı
  209. Sadıqov Nadir İslam oğlu
  210. Sadıqov Fazil İslam oğlu
  211. Sadıqova Elnarə Fazil qızı
  212. Sadıqova Cəmilə İslam qızı
  213. Sadıqova Məxmər İslam qızı
  214. Sadıqov İshaq Niftalı oğlu
  215. Sadıqova Nargilə
  216. Sadıqov Həmzə İsaq oğlu
  217. Sadıqova Şövkət Məhəmmədəli qızı
  218. Sadıqov Telman Həmzə oğlu
  219. Sadıqova Mirvari İshaq qızı
  220. Həsənov Əşrəf
  221. Həsənova Bənövşə Nəsir qızı
  222. Həsənov Siracəddin Əşrəf oğlu
  223. Həsənova Tamam Əşrəf qızı
  224. Həsənov Dadaş Əşrəf oğlu
  225. Həsənova Qətibə Əşrəf qızı
  226. Həsənov Həsən Əşrəf oğlu
  227. Pənahov Pənah
  228. Pənahova Səadət
  229. Pənahov Əjdər Pənah oğlu (ildırım vurub)
  230. Pənahov Əhməd Pənah oğlu
  231. Pənahova Şəfiqə (Gödək) Məhəmməd qızı
  232. Pənahova Saray Pənah qızı
  233. Əliyev Bilal
  234. Əliyeva Zinyət
  235. Əliyeva Mahizər Bilal qızı
  236. Əliyeva Tamaşa Bilal qızı
  237. Əliyev Nizaməddin Bilal oğlu
  238. Əliyeva Xəzəngül Tanrıverdi qızı
  239. Əliyev Səndur (?) Nizaməddin oğlu
  240. Əliyeva Şirmayə (Günəş) Bilal qızı
  241. Quliyev Teymur Həsənqulu oğlu
  242. Quliyeva Gülxar (şəkili)
  243. Quliyeva ? Teymur qızı
  244. Quliyeva Zemfira Teymur qızı
  245. Quliyeva Əminə (Uzun) Məhəmməd qızı
  246. Quliyev Natiq Teymur oğlu
  247. Quliyev ? Teymur oğlu
  248. Məmmədov Dostməmməd
  249. Məmmədova Narınc Dostməmməd qızı
  250. Məmmədov Bağış Dostməmməd oğlu
  251. Əliyev Mehmanalı (anası Güllücə)
  252. Əliyeva Qəmər
  253. Əliyev Əziz Mehmanalı oğlu
  254. Rüstəmov Rüstəm Məhəmməd oğlu
  255. Rüstəmova Təzəxanım Xəlil qızı
  256. Rüstəmov Əli Rüstəm oğlu
  257. Rüstəmov Rasim Rüstəm oğlu
  258. Əliyev Adıgözəl (Bədəl) ? oğlu
  259. Əliyev Sədirxan (Bədəl) Adıgözəl oğlu
  260. Əliyeva Səyyarə Əvəz qızı
  261. Əliyev Əlizaman Sədirxan oğlu
  262. Əliyev Sayılxan Sədirxan oğlu
  263. Əliyev Əli Sədirxan oğlu
  264. Əliyev ? Sədirxan oğlu
  265. Qasımov Qasım Fətulla oğlu
  266. Qasımova Gülüstan Allahverdi qızı
  267. Qasımova Çiçək Qasım qızı
  268. Qasımov Aqil Qasım oğlu
  269. Qasımova Şəhla Qasım qızı
  270. Qasımova Gülsarə Qasım qızı
  271. Qasımova Vəfa Qasım qızı ‎
  272. Qasımov Əli Qasım oğlu
  273. Cümşüdov Sadıx (Qostan) Mirzəmməd oğlu
  274. Cümşüdova Sona Rəhim qızı
  275. Cümşüdov Məhəmmədəli Qostan oğlu
  276. Cümşüdov Mirzəmməd (Babılı) Qostan oğlu
  277. Cümşüdova Maral Qostan qızı
  278. Cümşüdov Rəşid Qostan oğlu
  279. Cümşüdova Gülgəz (Hozu) Məhəmməd qızı
  280. Cümşüdov Əlyəddin Rəşid oğlu
  281. Cümşüdov Müşfiq Rəşid oğlu
  282. Cümşüdova Ağgül Rəşid qızı
  283. Cümşüdova Qızılgül Rəşid qızı
  284. Cümşüdov Habil Rəşid oğlu
  285. Cümşüdov Xankişi
  286. Cümşüdova Gözəl
  287. Cümşüdov Səfi Xankişi oğlu
  288. Cümşüdov Mehdi Xankişi oğlu
  289. Cümşüdova Yasəmən Mehdi qızı
  290. Cümşüdova Seyran
  291. Cümşüdov Davud Mehdi oğlu
  292. Cümşüdov Qərib Xankişi oğlu
  293. Cümşüdov Nurəddin Xankişi oğlu
  294. Cümşüdov Səxavət Nurəddin oğlu
  295. Cümşüdov Zahid Nurəddin oğlu
  296. Cümşüdov Xankişi Nurəddin oğlu
  297. Əliyev Söhbət Mustafa oğlu
  298. Əliyeva Alagöz Musa qızı
  299. Əliyeva Təbriz Söhbət qızı
  300. Əliyev Yəhya Söhbət oğlu
  301. Əliyev Əbülfət Söhbət oğlu
  302. Əliyeva Sevil Həsən qızı
  303. Əliyeva ? Əbülfət qızı
  304. Əliyeva ? Əbülfət qızı
  305. Əliyev Rüfət Söhbət oğlu
  306. Əliyeva ? Nizaməddin qızı
  307. Sadıqov Yusif Əmən oğlu
  308. Sadıqova Səməngül Məmmədalı qızı
  309. Sadıqov Ədalət Yusif oğlu
  310. Sadıqov ? Yusif oğlu
  311. Sadıqova Minə
  312. Əliyev Ağahüseyn Alı oğlu
  313. Əliyeva Səfiyyə Mehmanalı qızı
  314. Əliyev Əli Ağahüseyin oğlu
  315. Əliyev Natiq Əli oğlu
  316. Əliyev Elçin Əli oğlu
  317. Əliyeva Xanım Ağahüseyn qızı
  318. Əliyeva Muxəstə Ağahüseyn qızı
  319. Əliyev Avtandil (Yasin) Ağahüseyn oğlu
  320. Əliyev Qəşəm
  321. Əliyev Şəmdin
  322. Əliyev Şəmşəd
  323. Əliyev Şöhlət
  324. Süleymanov Nəbi Süleyman oğlu
  325. Süleymanova Mədinə
  326. Süleymanov Süleyman Nəbi oğlu
  327. Süleymanov Məhəmməd (Məmli) Nəbi oğlu
  328. Süleymanova Durna Adıgözəl qızı
  329. Süleymanov Əmir Məhəmməd oğlu
  330. Süleymanlı Nəbi Əmir oğlu
  331. Süleymanlı Əmir oğlu
  332. Süleymanov Əli Məhəmməd oğlu
  333. Süleymanova Raya Həsənxan (Fatı) qızı
  334. Usubov Elxan Qurban oğlu
  335. Usubov Nigar
  336. Usubova Lalə Elxan qızı
  337. Usubova Nurka Elxan qızı
  338. Usubov Qurban Elxan oğlu
  339. Musayev Hüseyn Muradxan oğlu
  340. Musayeva Saryagül Fətullah qızı
  341. Musayev Avtandil Hüseyn oğlu
  342. Yaqubova Şərifə Haqverdi qızı
  343. Musayev Murad Avtandil oğlu
  344. Musayeva Mələk Avtandil qızı
  345. Ləman Ramil (Mələk) qızı
  346. Musayeva Zemfira Hüseyn qızı
  347. Mahmudov Azər Vahid (Zemfira) oğlu
  348. Mahmudov Qoşqar Vahid (Zemfira) oğlu
  349. Mahmudov Tural Vahid (Zemfira) oğlu
  350. Musayev Nuşirəvan Hüseyn oğlu
  351. Musayeva Nailə Allahyar qızı
  352. Musayev İlhamə Nuşirəvan qızı
  353. Musayev Aidə Nuşirəvan qızı
  354. Musayev Nazim Hüseyn oğlu
  355. Musayev Banu Qasım qızı
  356. Musayev Hüseyn Nazim oğlu
  357. Musayeva Flora Nazim qızı
  358. Musayev Yaşar Hüseyn oğlu
  359. Musayeva Validə Məhəmməd (Məməti) qızı
  360. Musayev Rəşad Yaşar oğlu
  361. Musayev Elşad Yaşar oğlu
  362. Musayeva Sünbül Hüseyn qızı
  363. Qulu Adıgözəl (Sünbül) oğlu
  364. Riyad Adıgözəl (Sünbül) oğlu
  365. Yaqubov Haqverdi Məhəmməd oğlu
  366. Yaqubova Nənəxanım Muradxan qızı
  367. Yaqubov Məhəmməd (Mamed) Haqverdi oğlu
  368. Yaqubova Elza
  369. Yaqubova Mehriban Məhəmməd qızı
  370. Yaqubov Adil Haqverdi oğlu
  371. Yaqubova Xatirə
  372. Yaqubova Xanım Adil qızı
  373. Yaqubov Gündüz Adil oğlu
  374. Yaqubova Bənövşə Haqverdi qızı
  375. Kənan Sədi (Bənövşə) oğlu
  376. Nigar Sədi (Bənövşə) qızı
  377. Müjgan Kənan qızı
  378. Sədi Kənan oğlu
  379. Yaqubova Minurə Haqverdi qızı
  380. Ramil Əliyusif (Minurə) oğlu
  381. Lalə Ramil qızı
  382. Nərmin Ramil qızı
  383. Sevinc Əliyusif (Minurə) qızı
  384. Könül Çingiz qızı
  385. Ceyhun Çingiz oğlu
  386. Elnur Əliyusif (Minurə) oğlu
  387. Yaqubov Əli Haqverdi oğlu
  388. Yaqubova Vüsalə
  389. Yaqubov Araz Əli oğlu
  390. Yaqubova Leyla Əli qızı
  391. Yaqubova Aygül Əli qızı
  392. Yaqubova Güllər Haqverdi qızı
  393. Səfərov Samir Vüqar (Güllər) oğlu
  394. Səfərov Seymur Vüqar (Güllər) oğlu
  395. Yaqubov Astan Şahsuvar oğlu
  396. Yaqubova Fatma Yusif qızı
  397. Yaqubova Simuzər Astan qızı
  398. Yaqubova Gülzar Astan qızı
  399. Yaqubov Seyfəddin Astan oğlu
  400. Yaqubov Məhyəddin Astan oğlu
  401. Yaqubov Ağyəddin Astan oğlu
  402. Xudadov Həsən Şirin oğlu
  403. Xudadova Əslan
  404. Xudadov Əhliman
  405. Məmmədov İmran Dostməmməd oğlu
  406. Məmmədova Kübra Əli (Ərəfsəli) qızı
  407. Məmmədov Nəriman Dostməmməd oğlu
  408. Məmmədova Sərfinaz
  409. Məmmədov Kamran Nəriman oğlu
  410. Həsənova Qızdarbəyim Çölü qızı
  411. Həsənov Müzəffər İman oğlu
  412. Həsənov Qəzənffər İman oğlu
  413. Əliyev Əfqan Ağahüseyn oğlu
  414. Həsənova Gülnarə Məhəmmədəli qızı
  415. Musayev Xasay Balakişi oğlu
  416. Musayeva Abizəndə İman qızı
  417. Musayeva Nazilə Xasay qızı
  418. Musayeva Mənzurə Xasay qızı
  419. Musayev Mətləb Xasay oğlu
  420. Musayeva Xuraman Xasay qızı
  421. Musayev Murad Xasay oğlu
  422. Əliyeva Ülkər
  423. Əliyeva Tamara
  424. Kərimova Bəyaz
  425. Kərimov Əli Əhməd oğlu
  426. Kərimov Məhəmməd (Keçəl) Əhməd oğlu
  427. Kərimova Zərnişan Əhməd qızı
  428. Kərimova Aşa Əhməd qızı
  429. Kərimova Qızbəsti Əhməd qızı
  430. Kərimova Gülüş Əhməd qızı
  431. Kərimov Vaqif Əhməd oğlu
  432. Kərimova Ayaz Məhəmməd qızı
  433. Kərimova Maylagül Əvəz qızı
  434. Məhərrəmov Həsənxan Qara oğlu
  435. Məhərrəmov Hüseynxan Qara oğlu
  436. Məhərrəmova Fatı Nəbi qızı
  437. Məhərrəmov Hikmət Həsənxan oğlu
  438. Məhərrəmova Fizzə Hikmət qızı
  439. Məhərrəmov Hidayət oğlu
  440. Məhərrəmov Yaşar Həsənxan oğlu
  441. Məhərrəmova Ləzifə Həsənxan qızı
  442. Məhərrəmov Vilayət (Viliş) Qara oğlu
  443. Məhərrəmova Həcər Adışirin qızı
  444. Məhərrəmova Gülbuta Vilayət (Viliş) qızı
  445. Məhərrəmov Dilavər Vilayət (Viliş) oğlu
  446. Vəliyev Müslüm Babalı oğlu
  447. Vəliyeva Gülzar Həsənqulu qızı
  448. Vəliyeva Pəri Müslüm qızı
  449. Vəliyev Nizam Müslüm oğlu
  450. Vəliyev Ehtiram Müslüm oğlu
  451. Musayeva Şahnaz
  452. Musayeva Şəkər (Atakişinin xanımı)
  453. Musayeva Fatma Atakişi qızı
  454. Musayeva Şəkər Atakişi qızı
  455. Musayeva Yasəmən Atakişi qızı
  456. Musayeva Zabitə Atakişi qızı
  457. Musayev Fərrux Atakişi oğlu
  458. Musayeva Adilə Vilayət (Viliş) qızı
  459. Musayev Fərman Atakişi oğlu
  460. Quliyeva Çiçək
  461. Quliyev Əli Şahhüseyn oğlu
  462. Quliyeva Gilə Qostan qızı
  463. Quliyev Elşən Əli oğlu
  464. Quliyev Telman (Fesi) Əli oğlu
  465. Quliyev Rasim Əli oğlu
  466. Quliyev Qüdrət (Molla) Abbas oğlu
  467. Quliyeva Kafiyə Bilal qızı
  468. Quliyev Baləhməd (Molla) Abbas oğlu
  469. Quliyev Çəpərxan Abbas oğlu ‎
  470. Quliyeva Nübar Allahverdi qızı
  471. Quliyev Tofiq Çəpərxan oğlu ‎
  472. Quliyev Rafiq Çəpərxan oğlu
  473. Quliyeva Şamama Çəpərxan qızı
  474. Quliyev Saday Çəpərxan oğlu
  475. Quliyev Mayıs Çəpərxan oğlu ‎
  476. Gəncalıyev Teyyub Gəncalı oğlu
  477. Gəncalıyeva Minə Bəndalı qızı
  478. Gəncalıyeva Xırda Teyyub qızı
  479. Musayev Tehran Hüseyn oğlu
  480. Musayev Əbdüləli Nəsir oğlu
  481. Musayeva Təzəgül Qostan qızı
  482. Musayeva Əzbər Əbdüləli qızı
  483. Musayev Məhəbbət (Şahin) Əbdüləli oğlu
  484. Musayev Tamilla Məhəbbət (Şahin) qızı
  485. Musayev Natella Məhəbbət (Şahin) qızı
  486. Musayev Samir Məhəbbət (Şahin) oğlu
  487. Musayev Firidun Əbdüləli oğlu
  488. Musayeva Pakizə Firidun qızı
  489. Musayeva Nailə Firidun qızı
  490. Musayeva Xatirə Firidun qızı
  491. Musayev Famil Əbdüləli oğlu
  492. Musayev Əbdüləli Famil oğlu
  493. Musayeva Leylan Əbdüləli qızı
  494. Musayev Məhəmməd Nəsir oğlu
  495. Musayeva Siyatel Nəbi qızı
  496. Musayev Vahid (Vahan) Məhəmməd oğlu
  497. Musayev Emil Məhəmməd oğlu
  498. Musayev Zəfər Emil oğlu‎
  499. Musayev Vasif Məhəmməd oğlu
  500. Musayeva Nahidə Məhəmməd qızı
  501. Quliyev Şirin Şükür oğlu
  502. Quliyeva Şahnabat
  503. Quliyev Elbrus (Eynullah) Şirin oğlu
  504. Quliyev Bayram (Əhrullah) Şirin oğlu
  505. Quliyev Hümbət Osman oğlu
  506. Quliyeva ? Əmən qızı
  507. Quliyev Sultan Hümbət oğlu
  508. Məhərrəmov Zakir (Ərəfsəli) Əli oğlu
  509. Məhərrəmova Əntiş Adıgözəl (Bədəl) qızı
  510. Əliyeva Məryəm Qurban qızı
  511. Məhərrəmov Zahir (Ərəfsəli) Əli oğlu
  512. Mirzəliyev Əvəz Mehmanalı oğlu
  513. Mirzəliyeva Balaxanım Musa qızı
  514. Mirzəliyeva Surə Əvəz qızı
  515. Mirzəliyev Mehman Əvəz oğlu
  516. Süleymanov (Hunan) Adıgözəl Süleyman oğlu
  517. Süleymanova Anuş
  518. Süleymanov Telman Adıgözəl oğlu
  519. Süleymanov Teyfur Adıgözəl oğlu
  520. Süleymanova Sarıgül Adıgözəl qızı
  521. Süleymanova Rəna Adıgözəl qızı
  522. Süleymanova Gülgəz Adıgözəl qızı
  523. Süleymanov (Dağar) Nəbi Süleyman oğlu
  524. Süleymanov Süleyman Nəbi oğlu
  525. Süleymanov Məhəmməd (Məmli) Nəbi oğlu
  526. Cümşüdov İsmayıl Qostan oglu
  527. Cümşüdova Əsmər Nəbi qızı
  528. Cümşüdov Məmməd (Məşək) İsmayıl oglu
  529. Cümşüdova Əsmər Məmməd qızı
  530. Cümşüdov Vüsal Məmməd oğlu
  531. Cümşüdov Rəfail İsmayıl oglu
  532. Cümşüdova-Musayeva Alagöz Əbdüləli qızı
  533. Cümşüdov Tural Rəfail oglu
  534. Cümşüdova-Əhmədova Çinarə Bakir qızı
  535. Cümşüdlü Esmanur Tural qızı
  536. Cümşüdov Kamal Rəfail oglu
  537. Cümşüdlü-İslamlı Aysel Nazir qızı
  538. Cümşüdlü Maral Kamal qızı
  539. Cümşüdlü Camal Kamal oglu
  540. Cümşüdov Fəzail İsmayıl oglu
  541. Cümşüdova Aidə Məmməd (Məmli) qızı
  542. Cümşüdov İsmət Fəzail oglu
  543. Cümşüdov İsmayıl Fəzail oglu
  544. Cümşüdova Natəvan İsmayıl qızı
  545. Əkbərov Taleh Səfər (Natəvan) oğlu
  546. Əkbərova Nərgiz Səfər (Natəvan) qızı
  547. Tağızadə Lətifə (Nərgiz) qızı
  548. Cümşüdov Səyavuş İsmayıl oğlu
  549. Cümşüdova Solmaz Tariyel qızı
  550. Cümşüdlü Rəşad Səyavuş oğlu
  551. Cümşüdlü Mədinə Səyavuş qızı
  552. Rafiq (Mədinə) oğlu
  553. Cümşüdov Azər İsmayıl oğlu
  554. Cümşüdova Qüdsi Rəhim qızı
  555. Cümşüdlü Hökumə Azər qızı
  556. Cümşüdlü Ənvər Azər oğlu
  557. Əliyev Mübarək İsa oğlu
  558. Zeynalov Allahqulu (Mehdiqulu) Baba oğlu
  559. Zeynalova Zərifə Adışirin qızı
  560. Zeynalov Eladi Allahqulu oğlu
  561. Zeynalov Sərbaz Allahqulu oğlu
  562. Əliyev Abdulla (Buğdan) Məhəmməd oğlu
  563. Əliyeva Şəkər İshaq qızı
  564. Əliyev Əkrəm Abdulla oğlu
  565. Əliyev Möhtərəm Abdulla oğlu
  566. Əliyev Məhəbbət Abdulla oğlu
  567. Əliyev Şəmsi Abdulla oğlu
  568. Əliyev Namiq Abdulla oğlu‎
  569. Əliyeva Qəmər Abdulla qızı
  570. Cümşüdova Ofeliya Elxan qızı
  571. Əliyev Azər Məhəbbət oğlu
  572. İbrahimov Musa
  573. İbrahimova Qızlar
  574. İbrahimov Vəli Musa oğlu
  575. İbrahimova Səkinə Məhəmməd (Gödək) qızı
  576. İbrahimov Əlövsət Vəli oğlu
  577. İbrahimov İbad Vəli oğlu
  578. Xanalıyev Allahverdi Köcəri oğlu
  579. Xanalıyeva Şahniyar Dostməmməd qızı
  580. Zübeydə
  581. Əbdüləzimov Məhəmmədəli Tahir oğlu
  582. Əbdüləzimova Fatma (Bədəl) Adıgözəl qızı
  583. Əbdüləzimov Feyruz Məhəmmədəli oğlu
  584. Əbdüləzimova Xalidə Hüseyn qızı
  585. Əbduləzimova Susanna Feyruz qızı
  586. Əbdüləzimov Tariyel Feyruz oğlu
  587. Əbdüləzimov Ruslan Feyruz oğlu
  588. Əbdüləzimov Füzuli Məhəmmədəli oğlu
  589. Əbdüləzimov Qafqaz Məhəmmədəli oğlu
  590. Əbdülləzimova Sevda Qafqaz qızı
  591. Əliyev Qurban Şahsuvar oğlu
  592. Əliyeva Nazənin Bilal qızı
  593. Əliyev Həsən Qurban oğlu
  594. Əliyeva Əli qızı
  595. Əliyeva Həmidə Həsən qızı
  596. Əliyeva Məryəm Qurban qızı
  597. Əliyev Ziyyəddin Qurban oğlu
  598. Əliyev Ziyafət Qurban oğlu
  599. Məmmədov Yusif Qədimalı oğlu
  600. Ağamalıyeva Zeynəb
  601. Ağamalıyev Mehbalı Nabalı oğlu
  602. Yaqubova Məmləkət (Darçın) Haqverdi qızı
  603. Ağamalıyeva Sevda Mehbalı qızı
  604. Fuad Murtuz (Sevda) oğlu
  605. Rəşad Murtuz (Sevda) oğlu
  606. Rəsul Murtuz (Sevda) oğlu
  607. Aytən Murtuz (Sevda) qızı
  608. Ağamalıyev Çingiz Mehbalı oğlu
  609. Ağamalıyeva Şamama
  610. Ağamalıyeva Xuraman Çingiz qızı
  611. Ağamalıyev Əkbər Nabalı oğlu
  612. Ağamalıyeva Sarıtel Adıgözəl (Hunan) qızı
  613. Ağamalıyev Hakim Əkbər oğlu
  614. Ağamalıyev Əfqan Əkbər oğlu
  615. Ağamalıyev Səhlalı (Sabir) Nabalı oğlu
  616. Sadıqova Cəmilə İslam qızı
  617. Ağamalıyev Nazim Səhlalı (Sabir) oğlu
  618. Ağamalıyeva Leyla Səhlalı (Sabir) qızı
  619. Ayan Fəxri (Leyla) qızı
  620. Ağamalıyeva Zərgül Yusif qızı
  621. Elxan (Zərgül)
  622. Ağamalıyev Şahmar Yusif oğlu
  623. İbrahimova Dilbər Vəli qızı
  624. Ağamalıyeva İlhamə Şahmar qızı
  625. Ağamalıyev İlqar Şahmar oğlu
  626. Ağamalıyev Ənvər Yusif oğlu
  627. Ağamalıyeva Sədaqət
  628. Ağamalıyeva Elmira Yusif qızı
  629. Leyla (Elmira) qızı
  630. Nigar (Elmira) qızı
  631. Məhərrəmov Əli (Əlif) Qara (Qaraca) oğlu
  632. Məhərrəmova Zərqələm Həşim qızı
  633. Məhərrəmova Gülü (Gülqələm) Əli qızı
  634. Məhərrəmov Əsəd Əli oğlu
  635. Cümşüdova Tərlan Məhəmmədəli qızı
  636. Məhərrəmov Yalçın Əsəd oğlu
  637. Məhərrəmov Elçin Əsəd oğlu
  638. Məhərrəmova Kəmalə
  639. Məhərrəmova Tərlan Elçin qızı
  640. Məhərrəmov Yalçın Elçin oğlu
  641. Məhərrəmov Fuad Əsəd oğlu
  642. Məhərrəmov Məhəmməd Fuad oğlu
  643. Məhərrəmov Rasim Əli (Əlif) oğlu
  644. Məhərrəmov Elmar (Yelmar) Əli (Əlif) oğlu
  645. Zöhrabova Kəmalə Davud qızı
  646. Məhərrəmli Aynur Elmar qızı
  647. Məmmədli Nigar Ülvi (Aynur) qızı
  648. Məmmədli Süleyman Ülvi (Aynur) oğlu
  649. Məhərrəmli Elnur (Toğrul) Elmar oğlu
  650. Məhərrəmova Könül Əli qızı
  651. Talıbova Ruqiyə Rauf (Könül) qızı
  652. Talıbova Rəfiqə Rauf (Könül) qızı
  653. Talıbov Akif Rauf (Könül) oğlu
  654. Talıbova Lalə Bayram qızı
  655. Talıbova Jalə Akif qızı
  656. Məhərrəmov Vaqif Əli oğlu
  657. Məhərrəmova Sveta Vaqif qızı
  658. Məhərrəmova Lətifə Əli qızı
  659. Əsgərova-Surxəlizadə Leyla Məhəmməd (Lətifə) qızı
  660. Məhərrəmov Nizami Əli oğlu
  661. Əliyev Tanrıverdi (Güney) Məhəmməd oğlu
  662. Əliyeva Gülzar (Buğdan) Məhəmməd qızı
  663. Əliyev Elşad Tanrıverdi oğlu
  664. Əliyev Şamil Tanrıverdi oğlu
  665. Əliyev Nazim Tanrıverdi oğlu
  666. Əliyev Aydın Nazim oğlu
  667. Əliyeva Kamilə Tanrıverdi qızı
  668. Əliyev Hüseyn (Güney) Məhəmməd oğlu
  669. Əliyeva Dürnisə (Uzun) Məhəmməd qızı
  670. Əliyeva Tamilla Hüseyn qızı
  671. Əliyev Məhərrəm Hüseyn oğlu
  672. Əliyev Mübariz Hüseyn oğlu
  673. Əliyev Ramiz Hüseyn oğlu
  674. Əliyeva Xansənəm (Güney) Məhəmməd qızı
  675. Əliyev Əli (Ağca) Fətullah oğlu
  676. Əliyeva Gülarə Ağahüseyn qızı
  677. Əliyeva Sələmə Əli (Ağca) qızı
  678. Əliyev Qəhrəman Əli (Ağca) oğlu
  679. Əliyev Natiq Əli (Ağca) oğlu
  680. Əliyev Ələkbər Əli (Ağca) oğlu
  681. Əliyeva Məhsəti Əli qızı
  682. Əliyeva Lalə Əli qızı
  683. Əliyev Umud (Buğdan) Məhəmməd oğlu
  684. Əliyeva Xırda
  685. Əliyev Arif Umud oğlu
  686. Əliyev Akif Umud oğlu
  687. Əliyev Elman Umud oğlu
  688. Əliyev Telman Umud oğlu
  689. Əliyev Məhəmməd Umud oğlu
  690. Əliyeva İradə Umud qızı
  691. Əliyeva Vəfa Umud qızı
  692. Nurməmmədov (Sement) Məhəmməd B oğlu
  693. Nurməmmədov Abuzər Əmirqulu qızı
  694. Nurməmmədov Əli Məhəmməd oğlu
  695. Nurməmmədov Vilayət Məhəmməd oğlu
  696. Nurməmmədov Simara Məhəmməd qızı
  697. Nurməmmədov İntiqam Məhəmməd oğlu
  698. Nurməmmədov Xanlar Məhəmməd oğlu
  699. Nurməmmədova Məhəmməd qızı
  700. İmanov Həsən (Gödək) Məhəmməd oğlu
  701. İmanova Zuban
  702. İmanov Murad Həsən oğlu
  703. İmanova Südabə Həsən qızı
  704. İmanov Vasif Həsən oğlu
  705. İmanov Məhəmməd Həsən oğlu
  706. İmanova Fəridə Həsən qızı
  707. Cümşüdov Elxan Xankişi oğlu
  708. Cümşüdova Sonaxanım Haqverdi qızı
  709. Cümşüdov Şakir Elxan oğlu
  710. Cümşüdova Könül Sovet () qızı
  711. Cümşüdova Gözəl Şakir qızı
  712. Cümşüdova Fidan Şakir qızı
  713. Cümşüdova Zivər Elxan qızı
  714. Kamran Rəfail (Zivər) oğlu
  715. Günel Rəfail (Zivər) qızı
  716. Cümşüdov Elçin Elxan oğlu
  717. Cümşüdova Xəzəl Nurəddin qızı
  718. Cümşüdova Günay Elçin qızı
  719. Cümşüdov Anar Elçin oğlu
  720. Cümşüdov Həsən Qostan oğlu
  721. Cümşüdova Əfruz İslam qızı
  722. Cümşüdov Cümçüd Həsən oğlu
  723. Cümşüdova Sevil Həsən qızı
  724. Cümşüdova Sünbülə Həsən qızı
  725. Cümşüdova Tahirə Həsən qızı
  726. Cümşüdov Faiq Həsən oğlu
  727. Cümşüdova Səidə Həsən qızı
  728. Rüstəmov Məhəmməd
  729. Rüstəmova Nazxanım (Korca) Mehmanalı qızı
  730. Rüstəmov Mahmud Məhəmməd oğlu
  731. Rüstəmova Zöhrə Baba qızı
  732. Rüstəmov Vidadi Mahmud oğlu
  733. Rüstəmov Süleyman Mahmud oğlu
  734. Rüstəmov Alırza Məhəmməd oğlu
  735. Rüstəmov Almirzə Məhəmməd oğlu
  736. Əliyeva Şahpaşa Tanrıverdi qızı
  737. Rüstəmov Knyaz Məhəmməd oğlu
  738. Rüstəmova Gülnaz Ramazan qızı
  739. Rüstəmov Vaqif Məhəmməd oğlu
  740. Rüstəmova Nazilə
  741. Rüstəmov Məzahir Vaqif oğlu
  742. Rüstəmov Elçin Vaqif oğlu
  743. Rüstəmova Təbərrik Məhəmməd qızı
  744. Rüstəmova Qızbəsti Məhəmməd qızı
  745. Əliyev Məhi Məmməd oğlu
  746. Quliyev Abbas
  747. Quliyeva Nisə
  748. Quliyev Atlıxan Abbas oğlu
  749. Quliyeva Gülçöhrə Abbas qızı
  750. Əbdüləzimov Novruz Tahir oğlu
  751. Əbdüləzimova Rahilə
  752. Quliyeva Qəmər
  753. Xudadov Xudayar İsa oğlu
  754. Xudadova Sənəm Xankişi qızı
  755. Süleymanov Məhəmmədəli Abbas oğlu
  756. Süleymanova İmarət İsa qızı
  757. Süleymanov Əliş Məhəmmədəli oğlu
  758. Süleymanov Vəliş (Mürşüd) Məhəmmədəli oğlu
  759. Süleymanov Mail Məhəmmədəli oğlu
  760. Süleymanova Sabirə (Tərifə) Məhəmmədəli qızı
  761. Süleymanova Gültəkin Məhəmmədəli qızı
  762. Süleymanov Hicran Məhəmmədəli oğlu
  763. Süleymanov Allahqulu Abbas oğlu
  764. Süleymanova Aynisə Sədi qızı
  765. Əhmədov Biliş Allahqulu oğlu
  766. Süleymanova Təranə Allahqulu qızı
  767. Süleymanov Yavər Allahqulu oğlu
  768. Süleymanova Nuranə Allahqulu qızı
  769. Zeynalov Hüsü Baba oğlu
  770. Zeynalova Səlbinaz Bilal qızı
  771. Zeynalov Hakim Hüsü oğlu
  772. Zeynalov Xalid Hüsü oğlu
  773. Zeynalov Xanış Hüsü oğlu
  774. Zeynalova Heyvagül Hüsü qızı
  775. Zeynalova Firəngiz Hüsü qızı
  776. Zeynalova Nərgiz Hüsü qızı
  777. Xalıqverdiyev Mütəllim (Sovet)
  778. Səfərov Hümbətalı Əmirxan oglu
  779. Səfərova Roza Fətullah qızı
  780. Səfərov Teyyub Hümbətalı oglu
  781. Səfərova Günay Teyyub qızı
  782. Səfərova Aygün Teyyub qızı
  783. Səfərova Azadə Teyyub qızı
  784. Səfərov Qardaşxan Teyyub oğlu
  785. Səfərov Əmirxan Hümbətalı oglu
  786. Səfərova Yeksarə Humbətalı qızı
  787. Səfərova Yeganə Humbətalı qızı
  788. Səfərov Allahyar Əmirxan oğlu
  789. Səfərova Alagöz
  790. Əliyev Bəxtiyar (Buğdan) Məhəmməd oğlu
  791. Əliyev Mehdi Bilal oğlu
  792. Əliyeva Məhbub (Usta) Nəbi qızı
  793. Əliyev Şəmil Mehdi oğlu
  794. Əsgərov Yusif Atakişi oğlu
  795. Əsgərova Gülü Dostməmməd qızı
  796. Əsgərov Elməddin Sədrəddin oğlu
  797. Əsgərov Seymur Sədrəddin oğlu
  798. Əsgərova Təhminə Sədrəddin qızı
  799. Əsgərov Sədrəddin Yusif oğlu
  800. Əsgərov Şəmsəddin (Qardaş) Yusif oğlu
  801. Əsgərov Əlsəməd Şəmsəddin (Qardaş) oğlu
  802. Əsgərova Ləman Şəmsəddin (Qardaş) qızı
  803. Əsgərov Rəhim Yusif oğlu
  804. Əsgərov Azər Yusif oğlu
  805. Əsgərova Günel Azər qızı
  806. Əsgərova Gülşən Azər qızı
  807. Əsgərova Gülxanım Azər qızı
  808. Əsgərova Nuriyə Yusif qızı
  809. Kəmalə
  810. Fuad
  811. Əsgərova Rüxsarə Yusif qızı
  812. Elnur
  813. Vəfa
  814. Samir
  815. Kərimov Ramazan Yusif oğlu
  816. Kərimova Dilarə
  817. Kərimov Həbib Ramazan oğlu
  818. Kərimov Qalib Ramazan oğlu
  819. Kərimov Nailə Ramazan qızı
  820. Kərimov Vasif Ramazan oğlu
  821. Bədəlov Ramazan Əmirqulu oğlu
  822. Bədəlova Reyhan Əşrəf qızı
  823. Bədəlov Mərkəz Ramazan oğlu
  824. Bədəlov Kazım Ramazan oğlu
  825. Bədəlova Mənzurə Ramazan qızı
  826. Bədəlov
  827. Həsənov Ümidvar (Həmzə) Əşrəf oğlu
  828. Həsənova Məstan Allahverdi qızı
  829. Həsənov Kərim Ümidvar oğlu
  830. Həsənov Muxtar Ümidvar oğlu
  831. Bədəlov Zeynal Əmirqulu oğlu
  832. Bədəlova Rəqiyyə Heydər qızI
  833. Bədəlov Ziyad Zeynal oğlu
  834. Bədəlov Nüsrət Zeynal oğlu
  835. Bədəlov Kamil Zeynal oğlu
  836. Bədəlova Birgül Zeynal qızı

Siyahının dəqiqləşdirilməsinə yardım etməniz xahiş olunur. Əldə etdiyiniz materialları bu ünvana da göndərə bilərsiniz: [elmarmaharram@mail.ru]

1937-1938-ci illərdə repressiya olunanları[redaktə | əsas redaktə]

  1. Musayev Muradxan
  2. Səfərov Əmirxan

Siyahı tam deyil.

Tanınmış elm xadimləri və ziyalılar[redaktə | əsas redaktə]

Alimlər[redaktə | əsas redaktə]

  1. Məmməd Haqverdi oğlu Yaqubov - (d.02 Fevral 1941.Azərbaycan SSR.Naxçıvan Muxtar respublikası.Culfa) - fizika-riyaziyyat üzrə elmlər doktoru, Professor. Bakı Dövlət Universitetinin kafedra müdiri, bir çox elmi əsərlərin və riyaziyat kitablarının müəllifi. Məmməd Yaqubov Ərəfsə kəndində ailəsi ilə birgə yaşayıb, əsli Hortuyüz kəndindəndir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə 2009-cu ildə Şöhrət ordeni ilə təltif olunub.[1]
  2. Əhməd Nəsir oğlu Musayev - geologiya üzrə elmlər namizədi. Geologiya İnstitutu
  3. Adil Haqverdi oğlu Yaqubov - Azərbaycanlı alim, fizika-riyaziyyat elmləri namizədi, dosent, Bakı Dövlət Universiteti
  4. Əli Haqverdi oğlu Yaqubov - fizika-riyaziyyat elmləri namizədi, dosent, Milli Aviasiya Akademiyasında işləyir.
  5. Xızır Sədi oğlu Süleymanov - hüquq elmləri namizədi, Bakı Dövlət Universitetində müəllim işləyirdi, bir sıra rayonlarda hakim ‎olmuşdur
  6. Fazil İslam oğlu Sadıqov - fizika-riyaziyyat elmləri namizədi, “Azərbaycan Respublikasının Qabaqcıl Təhsil İşçisi”, Azərbaycan Təhsil İşçiləri Azad Həmkarlar İttifaqı Nəsimi RŞ-nin sədri
  7. Qəzənfər İman oğlu Həsənov – fizika-riyaziyyat elmləri namizədi.
  8. Sabir İsa oğlu Həmidov - fizika-riyaziyyat elmləri namizədi, dosent
  9. Elmar Əli oğlu Məhərrəmov - tarix üzrə doktor. Azərbaycan MEA Tarix İnstitutunun şöbə müdiri, Respublika Elmi Əlaqələndirmə Şurası Tarix üzrə Problem Şurasının elmi katibi (2003-2015). 8 kitabı, 100-dən artıq elmi məqaləsi çapdan çıxmışdır. "Azərbaycan Respublikası Milli Atlası"nın Tarix bölməsinin əsas tərtibçisi və müəlliflərindən biridir.[2][3] [4][5][6] [7][8] [9] [10]
  10. Cümşüd Həsən oğlu Cümşüdov - tibb elmləri doktoru,
  11. Fəzail İsmayıl oğlu Cümşüdov - fizika-riyaziyyat elmləri namizədi
  12. Xavər Oqtay qızı Sadıqova - fizika-riyaziyyat elmləri namizədi, Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında müəllim işləyir
  13. Dilşad Oqtay qızı Sadıqova - bioligiya elmləri namizədi, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji ‎Universitetində müəllim işləyir
  14. Murad Həsən oğlu İmanov - fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, hazırda Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyində işləyir.[11]
  15. Mahnur Tapdıq qızı Məhərrəmova - fəlsəfə doktoru
  16. Kamal Rəfail oğlu Cümşüdov - tibb üzrə fəlsəfə doktoru, dosent (hal-hazırda Türkiyənin İzmir və Manisa şəhərlərində ürək-damar cərrahı)
  17. Bəxtiyar Əhməd oğlu Musayev, həkim
  18. Ramiz Məhəmməd oğlu Əliquliyev - Azərbaycan Dövlət Universitetini (indiki BDU) bitirmişdir. texnika elmləri doktoru.
  19. Araz Ramiz oğlu Əliquliyev - Respublika Narkoloji Dispanserinin baş həkimidir. O, 2008-ci ilin mayında narkomanlığa və narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsinə qarşı mübarizə üzrə Dövlət Komissiyasının İşçi Qrupuna rəhbər təyin olunub.
  20. Fikrət Hacı oğlu Cümşüdov - fizika-riyaziyyat elmləri namizədi, Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbində müəllim işləyir
  21. Gülşən Əkbər qızı Mehrəliyeva - tibb elmləri doktoru, Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetində müəllim işləyir
  22. Pərvanə Əkbər qızı Mehrəliyeva - tibb elmləri doktoru, Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetində müəllim işləyir

Siyahının dəqiqləşdirilməsinə yardım etməniz xahiş olunur. Siyahı tamamlandıqdan sonra ziyalılar qrupuna əlavə olunacaq.

Ziyalılar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Haqverdi Məhəmməd oğlu Yaqubov, müəllim
  2. Məhəmməd Əmrah oğlu Əliquliyev, müəllim
  3. Əsgər Atakişi oğlu Əsgərov, müəllim
  4. Tapdıq Dünyamalı oğlu Məhərrəmov, müəllim
  5. Tanrıverdi Məhəmməd oğlu Əliyev, müəllim
  6. Söhbət Mustafa oğlu Əliyev, müəllim
  7. Əziz Məhəmməd oglu Bayramov, müəllim
  8. Həsən Məhəmməd oğlu İmanov, müəllim
  9. Məhəmməd (Məmli) Nəbi oğlu Süleymanov, müəllim
  10. Məhəmməd Nəsir oğlu Musayev, müəllim
  11. Həsən Qostan oğlu Cümşüdov, müəllim
  12. Fəxri (Təmleyxa) Məhəmməd oğlu İmanov, həkim
  13. Vəli Musa oğlu İbrahimov, aqronom
  14. Əhməd Musa oğlu İbrahimov, müəllim
  15. Elxan Xankişi oğlu Cümşüdov, zootexnik
  16. Oqtay İslam oğlu Sadıqov, müəllim
  17. Eldar İslam oğlu Sadıqov, müəllim, telejurnalist
  18. Sevinc Eldar qızı Sadıqova
  19. Anar Eldar oğlu Sadıqov
  20. Nadir İslam oğlu Sadıqov, mühəndis
  21. Elnarə Fazil qızı Sadıqova
  22. Nazim Səhlalı (Sabir) oğlu Ağamalıyev
  23. Leyla Səhlalı (Sabir) qızı Ağamalıyeva, həkim
  24. Həmzə İshaq oğlu Sadıqov, müəllim
  25. Asəf Tapdıq oğlu Məhərrəmov, mühəndis-energetik
  26. Məsud Tapdıq oğlu Məhərrəmov, müəllim
  27. Humay Tapdıq qızı Məhərrəmova
  28. Elmir Əliqulu oğlu Quliyev, gömrük mütəxəssisi
  29. Əli İsmayıl oğlu İsmayılov
  30. Səməd Əsgər oğlu Əsgərov,
  31. Atakişi Əsgər oğlu Əsgərov,
  32. Səid Əsgər oğlu Əsgərov,
  33. Siracəddin Əşrəf oğlu Həsənov
  34. Tamam Əşrəf qızı Həsənova,
  35. Qətibə Əşrəf qızı Həsənova,
  36. Dadaş Əşrəf oğlu Həsənov
  37. Həsən Əşrəf oğlu Həsənov
  38. Aydın Əziz oğlu İmanov, müəllim
  39. Azad Əziz oğlu İmanov, müəllim
  40. Tofiq İsa oğlu Həmidov, iqtisadçı
  41. Füzuli Tofiq oğlu Həmidov
  42. Niyazi Tofiq oğlu Həmidov
  43. Nizami Tofiq oğlu Həmidov
  44. Filyar İsa qızı Həmidova, müəllim
  45. Samir İbrahim oğlu
  46. Anar İbrahim oğlu
  47. Fərid İbrahim oğlu
  48. Elmira İsa qızı Həmidova, hidrometeoroloq
  49. Könül Əli qızı
  50. Rəşad Əli oğlu
  51. Zahid İsa oğlu Həmidov, həkim
  52. Rauf Zahid oğlu Həmidov (Moskvada)
  53. Fidan Sabir qızı Həmidova, müəllim
  54. Xanım Sabir qızı Həmidova, müəllim
  55. Novruz Xanmirzə oğlu Mirzalıyev, mühəndis
  56. Ənvər Məhəmməd oğlu Həmidov, geoloq
  57. Rəna Ənvər qızı Həmidova, dilçi
  58. Leyla Ənvər qızı Həmidova, iqtisadçı
  59. Nizaməddin Bilal oğlu Əliyev, mühəndis
  60. Ələddin Rəşid oğlu İsmayılov
  61. Banu Qasım qızı Qasımova, müəllim
  62. Məxmər İslam qızı Sadıqova
  63. Hüsniyyə Oqtay qızı Sadıqova, mühəndis
  64. Emin Oqtay oğlu Sadıqov, iqtisadşı
  65. Avtandil Ağahüseyn oğlu Əliyev
  66. Mehriban Məhəmməd qızı Yaqubova, müəllim
  67. Şərifə Haqverdi qızı Yaqubova, müəllim, elmi işçi
  68. Bənövşə Haqverdi qızı Yaqubova, müəllim
  69. Güllər Haqverdi qızı Yaqubova,
  70. Firidun Əbdüləli oğlu Musayev, müəllim
  71. Pakizə Firidun qızı Musayeva
  72. Nailə Firidun qızı Musayeva
  73. Xatirə Firidun qızı Musayeva
  74. Tamilla Məhəbbət (Şahin) qızı Musayeva
  75. Natella Məhəbbət (Şahin) qızı Musayeva‎
  76. Samir Məhəbbət (Şahin) oğlu Musayev
  77. İlyas Sədi oğlu Süleymanov, müəllim, elmi işçi
  78. Avtandil Hüseyn oğlu Musayev, müəllim
  79. Murad Avtandil oğlu Musayev, iqtisadçı
  80. Mələk Avtandil qızı Musayeva
  81. Zemfira Hüseyn qızı Musayeva, müəllim, məktəb direktoru
  82. Azər Vahid oğlu Mahmudov,
  83. Tural Vahid oğlu Mahmudov,
  84. Qoşqar Vahid oğlu Mahmudov,
  85. Nuşirəvan Hüseyn oğlu Musayev, mühəndis
  86. İlhamə Nuşirəvan qızı Musayeva
  87. Aidə Nuşirəvan qızı Musayeva
  88. Nazim Hüseyn oğlu Musayev, müəllim
  89. Hüseyn Nazim oğlu Musayev, müəllim
  90. Flora Nazim qızı Musayeva, müəllim
  91. Gözəl Hüseyn qızı Musayeva, müəllim
  92. İsmayıl Səttar oğlu İsmayılov
  93. Elnarə Səttar qızı İsmayılova, müəllim
  94. Sünbül Hüseyn qızı Musayeva
  95. Qulu Adıgözəl oğlu
  96. Riyad Adıgözəl oğlu
  97. Əli Məhəmməd (Məmli) oğlu Süleymanov, mühəndis
  98. Telman Adıgözəl oğlu Süleymanov, müəllim
  99. Teyfur Adıgözəl oğlu Süleymanov, müəllim
  100. Sarıgül Adıgözəl qızı Süleymanova, müəllim, Milli Kitabxananın şöbə müdiri
  101. Rəfail İsmayıl oğlu Cümşüdov, baş mühəndis
  102. Kamal Rəfail oğlu Cümşüdov, tibb elmlər namizədi, dosent doktor
  103. Səyavuş İsmayıl oğlu Cümşüdov
  104. Reşad Seyavuş oğlu Cümşüdlü,aparıcı mühendis
  105. Tural Rəfail oğlu Cümşüdov, mühəndis
  106. Elşən Əli oğlu Quliyev, mühəndis
  107. Rəhim Baba oğlu Zeynalov, müəllim
  108. Səxavət Nurəddin oğlu Cümşüdov, senyor mühəndis
  109. Zahid Nurəddin oğlu Cümşüdov, mühəndis
  110. Elxan Xankişi oğlu Cümşüdov
  111. Ofeliya Elxan qızı Cümşüdova, müəllim
  112. Zivər Elxan qızı Cümşüdova, müəllim
  113. Şakir Elxan oğlu Cümşüdov
  114. Faiq Həsən oğlu Cümşüdov
  115. Ceyran (Sevil) Həsən qızı Cümşüdova, müəllim
  116. Sevil (Tahirə) Həsən qızı Cümşüdova, müəllim
  117. Ənvər Yusif oğlu Ağamalıyev, müəllim
  118. Əli (Əlif) Qara oğlu Məhərrəmov, həkim
  119. Könül (Şəkil) Əli qızı Məhərrəmova, müəllim
  120. Ruqiyə Rauf qızı Talıbova, elmi işçi
  121. Rəfiqə Rauf qızı Talıbova, həkim
  122. Akif Rauf oğlu Talıbov, elmi işçi
  123. Lətifə Əli qızı Məhərrəmova, müəllim, elmi işçi
  124. Aynur Elmar qızı Məhərrəmli, müəllim, elmi işçi
  125. Leyla (Zərif) Məhəmməd (Lətifə) qızı Əsgərova-Surxəlizadə, memar
  126. Yalçın Əsəd oğlu Məhərrəmov, hüquqşünas
  127. Fuad Əsəd oğlu Məhərrəmov, mühəndis
  128. Elşad Tanrıverdi oğlu Əliyev
  129. Şamil Tanrıverdi oğlu Əliyev
  130. Əkrəm Abdulla oğlu Əliyev
  131. Möhübbət Abdulla oğlu Əliyev
  132. Fərrux Atakişi oğlu Musayev
  133. Yaşar Həsənxan oğlu Məhərrəmov
  134. Hakim Hüsü oğlu Zeynalov
  135. Xalid Hüsü oğlu Zeynalov
  136. Əli Məhəmməd oğlu İsaqov, müəllim
  137. Qənbər Məhəmməd oğlu İsaqov, müəllim
  138. Ənvər Məhəmməd oğlu İsaqov, müəllim
  139. Sədinə Məhəmməd qızı İsaqova
  140. Kamal Əkbər (Sədinə) oğlu Mehrəliyev, həkim
  141. Aydın Əkbər (Sədinə) oğlu Mehrəliyev, həkim
  142. Tumas Xəlil oğlu İsmayılov, tarix müəllimi
  143. Kamil Xəlil oğlu İsmayılov, mühəndis-metallurq, istehsalatçı və müəllim
  144. Məmməd Xəlil oğlu İsmayılov, riyaziyyat müəllimi
  145. Müzəffər İman oğlu Həsənov, müəllim
  146. Mənzurə Xasay qızı Musayeva, müğənni
  147. Mətləb Xasay oğlu Musayev, cərrah-uroloq
  148. Fehruz Məhəmmədəli oğlu Əbdüləzimov
  149. Çiçək Qasım qızı Qasımova (müəllim)‎
  150. Vəfa Qasım qızı Qasımova (müəllim)‎
  151. Aqil Qasım oğlu Qasımov (hüquqşünas) ‎
  152. Rafiq Çəpərxan oğlu Quliyev ‎
  153. Tofiq Çəpərxan oğlu Quliyev (mühəndis)‎
  154. Zəfər Emil oğlu Musayev (mühəndis)‎
  155. Tərənnüm Ziyafət oğlu Əhmədov (müəllim)‎
  156. Kəmalə Ziyafət qızı Əhmədova (müəllim, mühəndis)‎
  157. Əbdüləzimov Feyruz Məhəmmədəli oğlu (mühəndis, gəmi kapitanı)
  158. Əbduləzimova Susanna Feyruz qızı (aqranom, müəllim)
  159. Əbdüləzimov Tariyel Feyruz oğlu (hərbçi, mühəndis)
  160. Əbdüyləzimov Ruslan Feyruz oğlu (iqtisadçı, gəmiçi mühəndis, gəmi kapitanı)
  161. Səfərov Teyyub Humbətalı oğlu (texnoloq)
  162. Səfərova Yeksarə Humbətalı qızı (müəllimə, məktəb direktoru)
  163. Səfərova Yeganə Humbətalı qızı (müəllimə)
  164. Səfərova Günay Teyyub qızı (tarixçi, sənətşünas)
  165. Səfərova Aygün Teyyub qızı (həkim, əczaçı)
  166. Səfərova Azadə Teyyub qızı (kompüter mühəndisliyi)

Müəllimlər[redaktə | əsas redaktə]

  1. Haqverdi Məhəmməd oğlu Yaqubov
  2. Məhəmməd Əmrah oğlu Əliquliyev
  3. Əsgər Atakişi oğlu Əsgərov
  4. Tapdıq Dünyamalı oğlu Məhərrəmov
  5. Tanrıverdi Məhəmməd oğlu Əliyev
  6. Söhbət Mustafa oğlu Əliyev
  7. Əziz Məhəmməd oglu Bayramov
  8. Həsən Məhəmməd oğlu İmanov
  9. Məhəmməd (Məmli) Nəbi oğlu Süleymanov
  10. Süreyya Hüseyn qızı Cümşüdova
  11. Məhəmməd Nəsir oğlu Musayev
  12. Məmməd Haqverdi oğlu Yaqubov
  13. Oqtay İslam oğlu Sadıqov‎
  14. Adil Haqverdi oğlu Yaqubov
  15. Əli Haqverdi oğlu Yaqubov
  16. Xızır Sədi oğlu Süleymanov
  17. Fazil İslam oğlu Sadıqov
  18. Fərzullah Şahhüseyn oğlu Quliyev
  19. Fəzail İsmayıl oğlu Cümşüdov
  20. Xavər Oqtay qızı Sadıqova
  21. Dilşad Oqtay qızı Sadıqova‎
  22. Murad Həsən oğlu İmanov
  23. Fikrət Hacı oğlu Cümşüdov
  24. Eldar İslam oğlu Sadıqov‎
  25. Sevinc Eldar qızı Sadıqova‎
  26. Həmzə İshaq oğlu Sadıqov
  27. Məsud Tapdıq oğlu Məhərrəmov
  28. Aydın Əziz oğlu İmanov‎
  29. Azad Əziz oğlu İmanov‎
  30. Banu Qasım qızı Qasımova
  31. Mehriban Məhəmməd qızı Yaqubova
  32. Şərifə Haqverdi qızı Yaqubova
  33. Bənövşə Haqverdi qızı Yaqubova
  34. Güllər Haqverdi qızı Yaqubova ‎
  35. Firidun Əbdüləli oğlu Musayev
  36. Tamilla Məhəbbət (Şahin) qızı Musayeva
  37. İlyas Sədi oğlu Süleymanov
  38. Avtandil Hüseyn oğlu Musayev
  39. Zemfira Hüseyn qızı Musayeva‎
  40. Qoşqar Vahid oğlu Mahmudov ‎
  41. Nazim Hüseyn oğlu Musayev ‎
  42. Hüseyn Nazim oğlu Musayev ‎
  43. Flora Nazim qızı Musayeva‎
  44. Gözəl Hüseyn qızı Musayeva
  45. Elnarə Səttar qızı İsmayılova
  46. Telman Adıgözəl oğlu Süleymanov
  47. Teyfur Adıgözəl oğlu Süleymanov
  48. Sarıgül Adıgözəl qızı Süleymanova
  49. Rəhim Baba oğlu Zeynalov
  50. Ofeliya Elxan qızı Cümşüdova‎
  51. Zivər Elxan qızı Cümşüdova
  52. Ceyran (Sevil) Həsən qızı Cümşüdova
  53. Sevil (Tahirə) Həsən qızı Cümşüdova
  54. Ənvər Yusif oğlu Ağamalıyev
  55. Könül (Şəkil) Əli qızı Məhərrəmova
  56. Akif Rauf oğlu Talıbov‎
  57. Lətifə Əli qızı Məhərrəmova
  58. Elmar Əli oğlu Məhərrəmov
  59. Aynur Elmar qızı Məhərrəmli
  60. Elşad Tanrıverdi oğlu Əliyev
  61. Şamil Tanrıverdi oğlu Əliyev‎
  62. Əkrəm Abdulla oğlu Əliyev
  63. Möhübbət Abdulla oğlu Əliyev
  64. Fərrux Atakişi oğlu Musayev
  65. Yaşar Həsənxan oğlu Məhərrəmov
  66. Əli Məhəmməd oğlu İsaqov
  67. Qənbər Məhəmməd oğlu İsaqov
  68. Ənvər Məhəmməd oğlu İsaqov
  69. Tumas Xəlil oğlu İsmayılov
  70. Kamil Xəlil oğlu İsmayılov
  71. Məmməd Xəlil oğlu İsmayılov ‎
  72. Müzəffər İman oğlu Həsənov
  73. Gülşən Əkbər qızı Mehrəliyeva
  74. Pərvanə Əkbər qızı Mehrəliyeva
  75. Tərənnüm Ziyafət oğlu Əhmədov
  76. Kəmalə Ziyafət qızı Əhmədova
  77. Məryəm Həsən qızı Əliyeva
  78. Çiçək Qasım qızı Qasımova
  79. Vəfa Qasım qızı Qasımova
  80. Tərənnüm Ziyafət oğlu Əhmədov
  81. Kəmalə Ziyafət qızı Əhmədova
  82. Əbduləzimova Susanna Feyruz qızı
  83. Səfərova Yeksarə Humbətalı qızı (müəllimə, məktəb direktoru)
  84. Səfərova Yeganə Humbətalı qızı (müəllimə)

Bunlardan əlavə II Dünya müharibəsi illərində və sonrakı dövrlərdə aşağıda adları çəkilənlər də məktəbdə müxtəlif sahələr üzrə dərs demişlər:

  1. Əli (Əlif) Qara (Qaraca)‎ oğlu Məhərrəmov, hərbi dərs
  2. Anaxanım Muradxan qızı Musayeva, sinif müəllimi
  3. Məhəmmədəli Tahir oğlu Əbdüləzimov, anatomiya
  4. İsa Məhəmməd oğlu Həmidov
  5. Aynisə Sədi qızı Süleymanova

Ağdü, Urud, Şıxlar və başqa kəndlərdən gələn müəllimlər də Ərəfsədə dərs demişlər.

Həkimlər[redaktə | əsas redaktə]

  1. Əli (Əlif) Qara (Qaraca)‎ oğlu Məhərrəmov
  2. Fəxri (Təmleyxa) Məhəmməd oğlu İmanov
  3. Cümşüd Həsən oğlu Cümşüdov
  4. Nazim Əhməd oğlu Musayev
  5. Zahid İsa oğlu Həmidov, Moskvada
  6. Araz Ramiz oğlu Əliquliyev
  7. Kamal Rəfail oğlu Cümşüdov
  8. Əsmər Məhəmməd (Məşək) qızı Cümşüdova (Oftalmolog)
  9. Nergiz Sefer (Natavan) qızı Ekberova,(Defektoloq-Loqoped)
  10. Rəfiqə Rauf (Könül - Şəkil) qızı Talıbova
  11. Leyla Səhlalı (Sabir) qızı Ağamalıyeva
  12. Mətləb Xasay oğlu Musayev
  13. Kamal Əkbər (Sədinə) oğlu Mehrəliyev
  14. Aydın Əkbər (Sədinə) oğlu Mehrəliyev
  15. Gülşən Əkbər (Sədinə) qızı Mehrəliyeva
  16. Pərvanə Əkbər (Sədinə) qızı Mehrəliyeva
  17. Səfərova Aygün Teyyub qızı (həkim, əczaçı)


Siyahının tamamlanması üçün kömək etməniz xahiş olunur

Tanınmış dövlət qulluqçuları və təsərrüfat rəhbərləri[redaktə | əsas redaktə]

  1. Süleyman Nəbi oğlu Süleymanov, Sovet hakimiyyəti illərində Naxçıvan şəhərində partiya və dövlət xadimi
  2. Əli İsmayıl oğlu İsmayilov - Səbail Maşınqayırma zavodunun direktoru [12]
  3. Siracəddin Əşrəf oğlu Həsənov - Zabrat Maşınqayırma zavodunun direktoru, “Zabrat maşınqayırma” TASC-nın İdarə heyətinin sədri
  4. Məhəbbət (Şahin) Əbdüləli oğlu Musayev - AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN SƏRƏNCAMI ilə Azərbaycanda meliorasiya və su təsərrüfatının inkişafındakı xidmətlərinə görə 5 iyun 2008-ci ildə “Tərəqqi” medalı ilə təltif edilmişdir. [13][14]
  5. Azer İsmayıl oğlu Cümşüdov,Azersu ASC-in Bakı şeheri üzre Qeza-berpa idaresinde reis vezifesinde işleyir
  6. Vasif Həsən oğlu İmanov - Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 7 mart 2013-cü il tarixli Sərəncamı ilə Bakı şəhər Pirallahı Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsinə təyin edilmişdir.
  7. Tofiq İsa oğlu Həmidov
  8. Tural Rəfail oğlu Cümşüdov - Azərsu ASC-nin Müştəri Xidmətləri Departamentinin mühəndisi
  9. Nizaməddin Bilal oğlu Əliyev
  10. Rafiq Çəpərxan oğlu Quliyev (Azərbaycan Respublikası Prezidentinin yanında İdarəçilik Akademiyasının ‎məzunu), Xətai rayonu İH-nin birici müavini vəzifəsində işləyir
  11. Xanış Hüsü oğlu Zeynalov, Bakı Soyuducular zavodunun satış direktoru

Siyahının dəqiqləşdirilməsinə yardım etməniz xahiş olunur

Zabitlər[redaktə | əsas redaktə]

  1. Əli Qara oğlu Məhərrəmov, hərbi həkim, baş leytenant, II Dünya müharibəsinin iştirakçısı
  2. Süleyman Nəbi oğlu Süleymanov, leytenant
  3. Əli (Ağca) Fətullah oğlu Əliyev, leytenant
  4. Əziz Məhəmməd oğlu Bayramov (İmanov), leytenant
  5. Məhəmmədəli Tahir oğlu Əbdüləzimov, leytenant
  6. Əmralı Əbdül oğlu Eyvazov, leytenant
  7. Quliyev Elmir Əliqulu oğlu, gömrük xidməti polkovniki, Dövlət qulluğunda fərqlənməyə görə medalı ilə təltif olunmuşdur
  8. Çingiz Məhəmməd oğlu Əliquliyev, polis polkovniki
  9. Nazim Hüseyn oğlu Musayev, leytenant
  10. Hüseyn Nazim oğlu Musayev, baş leytenant
  11. Vitali Tapdıq oğlu Məhərrəmov, hərbi həkim, polkovnik-leytenant
  12. Natiq Teymur oğlu Quliyev, hərbi həkim, polkovnik
  13. Telman Həmzə oğlu Sadıqov, polkovnik-leytenant
  14. Möhtərəm Abdulla oğlu Əliyev, mayor, Əfqanıstan müharibəsinin iştirakçısı
  15. İsmayıl Səttar oğlu İsmayılov, mayor, FHN Nərimanov rayonu 17 saylı bölmənin rəisi, Xarkovda Fövqəladə Hallar Akademiyasını bitirib
  16. Niyazi Tofiq oğlu Həmidov, kapitan
  17. Ruslan Əkrəm oğlu Əliyev, baş leytenant
  18. Elnur Elmar oğlu Məhərrəmli, baş leytenant, Heydər Əliyev adına Azərbaycan Ali Hərbi Məktəbini bitirib
  19. Tariyel Feyruz oğlu Əbdüləzimov, mayor
  20. Taleh Səfər (Natəvan) oğlu Əkbərov, mayor, FHN Quba rayonu Yanğınsöndürmə idarəsində rəis müavini, Belarus Fövqəladə Hallar Akademiyasının məzunu
  21. Habil Rəşid oğlu Cümşüdov, polkovnik-leytenant
  22. Şəmsi Abdulla oğlu Əliyev, baş gizir
  23. Səfərov Qardaşxan Teyyub oğlu (serjant)

Siyahının dəqiqləşdirilməsinə yardım etməniz xahiş olunur. Əldə etdiyiniz materialları bu ünvana göndərə bilərsiniz: [elmarmaharram@mail.ru]

İkinci Dünya müharibəsində iştirak etmiş ərəfsəlilər[redaktə | əsas redaktə]

  1. Haqverdi Məhəmməd oğlu Yaqubov, döyüşçü
  2. Əli (Əlif) Qara (Qaraca)‎ oğlu Məhərrəmov, hərbi həkim, baş leytenant
  3. Süleyman Nəbi oğlu Süleymanov, leytenant
  4. Əli (Ağca) Fətullah oğlu Əliyev, leytenant
  5. Əziz Məhəmməd oğlu Bayramov (İmanov), leytenant
  6. Məhəmmədəli Tahir oğlu Əbdüləzimov, leytenant
  7. Əmralı Əbdül oğlu Eyvazov, leytenant
  8. Həsən Məhəmməd oğlu İmanov, serjant
  9. Novruz Tahir oğlu Əbdüləzimov, starşina
  10. Ağakişi Atakişi oğlu Əsgərov, döyüşçü, həlak olub
  11. İsa Məhəmməd oğlu Həmidov, döyüşçü
  12. Məhəmməd Yusif oğlu Əliyev, döyüşçü
  13. Məhəmmədəli Abbas oğlu Süleymanov, döyüşçü
  14. Hüseyn Həsən oğlu Əhmədov, döyüşçü
  15. Yaqub Həmid oğlu İsmayılov, döyüşçü
  16. Mahmud Həmid oğlu İsmayılov, döyüşçü
  17. İsmayıl Behbud oğlu İsmayılov, döyüşçü
  18. Məhəmməd Əhməd oğlu Kərimov, döyüşçü
  19. Ramazan Yunis oğlu Kərimov, döyüşçü
  20. Yusif Qədimalı oğlu Məmmədov, döyüşçü
  21. Müslüm Babaş oğlu Vəliyev, döyüşçü
  22. Məhəmməd Mahmud oğlu Rüstəmov, döyüşçü
  23. Əhməd Məhəmməd oğlu Quliyev, döyüşçü
  24. Söhbət Mustafa oğlu Əliyev, döyüşçü
  25. Tapdıq Dünyamalı oğlu Məhərrəmov, döyüşçü
  26. Lətif Fətullah oğlu Mirzalıyev, döyüşçü
  27. Əbdüləli Nəsir oğlu Musayev, döyüşçü
  28. Məhəmməd Nəsir oğlu Musayev, döyüşçü
  29. Əhməd Nəsir oğlu Musayev, döyüşçü
  30. Əvəz Mehmanalı oğlu Mirzalıyev, döyüşçü
  31. Fətullah Mehmanalı oğlu Mirzalıyev, döyüşçü
  32. Heydər Mehmanalı oğlu Mirzalıyev, döyüşçü
  33. Hidayət Qara oğlu Məhərrəmov, döyüşçü, həlak olub
  34. Fətullah Qasımov, döyüşçü, həlak olub
  35. Allahqulu Məhəmməd oğlu Əliyev, döyüşçü, həlak olub
  36. Hüseyn Məhəmməd oğlu Əliyev, döyüşçü
  37. Atakişi Qərib oğlu Musayev, döyüşçü
  38. Müslüm Babalı oğlu Vəliyev, döyüşçü
  39. Xudan Məhəmməd oğlu Əliyev, döyüşçü, həlak olub
  40. Allahverdi Köcəri oğlu Xanalıyev, döyüşçü
  41. İsmayıl Məhəmməd oğlu Həsənov, döyüşçü
  42. Qurban Şahsuvar oğlu Əliyev, döyüşçü
  43. Yusif Qədimalı oğlu Məmmədov, döyüşçü
  44. Nabalı Ağamalıyev, döyüşçü, həlak olub
  45. İsmayıl Qostan oğlu Cümşüdov, döyüşçü
  46. Məhəmmədəli Qostan oğlu Cümşüdov, döyüşçü
  47. Söhbət Mustafa oğlu Əliyev, döyüşçü
  48. Ağahüseyn Alı oğlu Əliyev, döyüşçü
  49. Adıgözəl Süleyman oğlu Sevdimalıyev, döyüşçü
  50. Musa Ağamalı oğlu İbrahimov, döyüşçü
  51. Əli Məhərrəm oğlu Bayramov, döyüşçü
  52. Astan Şahsuvar oğlu Yaqubov, döyüşçü
  53. Əşrəf Kərim oğlu Həsənov, döyüşçü
  54. İman Həsənov, döyüşçü
  55. Pənah Pənahov, döyüşçü
  56. Adışirin Çölü öğlu Həsənov, döyüşçü itkin
  57. Allahqulu Səfərov, döyüşçü, həlak olub
  58. Layca Səfərov, döyüşçü, həlak olub
  59. Lətif Mirzalıyev, döyüşçü, həlak olub
  60. Eyvaz Mirzalıyev, döyüşçü, həlak olub
  61. Mənsum Mirzalıyev, döyüşçü, həlak olub
  62. Əmrah Mirzalıyev, döyüşçü, həlak olub
  63. İsa Əliyev, döyüşçü
  64. Bəyxudar Əliyev, döyüşçü, həlak olub
  65. İbrahim Xanəliyev, döyüşçü, həlak olub
  66. Çərkəz Pənahov, döyüşçü, həlak olub
  67. Rza Pənahov, döyüşçü, həlak olub
  68. Şahhüseyn Quliyev, döyüşçü, həlak olub
  69. Balahüseyn Quliyev, döyüşçü, həlak olub
  70. Əbiş Quliyev, döyüşçü, həlak olub
  71. Müslüm Xalıqverdiyev, döyüşçü, həlak olub
  72. Hüsü Xalıqverdiyev, döyüşçü, həlak olub
  73. Həmdullah Əliyev, döyüşçü, həlak olub
  74. Əli Qasımov, döyüşçü, həlak olub
  75. Allahverdi Qasımov, döyüşçü, həlak olub
  76. Balahüseyn Əliyev, döyüşçü, həlak olub
  77. İsmayıl Niftalı oğlu Sadıqov, döyüşçü, həlak olub
  78. Ağahüseyn Bədəlov, döyüşçü, həlak olub
  79. İbrahim Məstəliyev, döyüşçü, həlak olub
  80. Alı Sevdimalıyev, döyüşçü, həlak olub
  81. Məhəmməd Məmmədov, döyüşçü, həlak olub
  82. Dostməmməd Məmmədov, döyüşçü, ölüb

Siyahının tərtib olunmasında Ərəfsə kəndinin klub müdiri Qasım Qasımovun tərtib etdiyi siyahıdan və digər sənədlərdən istifadə olunub. Bu işdə yardımçı olanlara - Nazim Musayevə və Novruz Mirzalıyevə təşəkkür edirik. Bununla belə, siyahı hələ də natamamdır.

Siyahının dəqiqləşdirilməsinə yardım etməniz xahiş olunur

İkinci Dünya müharibəsində həlak olmuş ərəfsəlilər[redaktə | əsas redaktə]

  1. Ağakişi Atakişi oğlu Əsgərov, döyüşçü, həlak olub
  2. Hidayət Qara oğlu Məhərrəmov, döyüşçü, həlak olub
  3. Fətullah Qasımov, döyüşçü, həlak olub
  4. Allahqulu Məhəmməd oğlu Əliyev, döyüşçü, həlak olub
  5. Xudan Məhəmməd oğlu Əliyev, döyüşçü, həlak olub
  6. Nabalı Ağamalıyev, döyüşçü, həlak olub
  7. Adışirin Çölü öğlu Həsənov, döyüşçü, həlak olub
  8. Allahqulu Səfərov, döyüşçü, həlak olub
  9. Layca Səfərov, döyüşçü, həlak olub
  10. Lətif Mirzalıyev, döyüşçü, həlak olub
  11. Eyvaz Mirzalıyev, döyüşçü, həlak olub
  12. Mənsum Mirzalıyev, döyüşçü, həlak olub
  13. Əmrah Mirzalıyev, döyüşçü, həlak olub
  14. Bəyxudar Əliyev, döyüşçü, həlak olub
  15. İbrahim Xanəliyev, döyüşçü, həlak olub
  16. Çərkəz Pənahov, döyüşçü, həlak olub
  17. Rza Pənahov, döyüşçü, həlak olub
  18. Şahhüseyn Quliyev, döyüşçü, həlak olub
  19. Balahüseyn Quliyev, döyüşçü, həlak olub
  20. Əbiş Quliyev, döyüşçü, həlak olub
  21. Müslüm Xalıqverdiyev, döyüşçü, həlak olub
  22. Hüsü Xalıqverdiyev, döyüşçü, həlak olub
  23. Həmdullah Əliyev, döyüşçü, həlak olub
  24. Əli Qasımov, döyüşçü, həlak olub
  25. Allahverdi Qasımov, döyüşçü, həlak olub
  26. Balahüseyn Əliyev, döyüşçü, həlak olub
  27. İsmayıl Niftalı oğlu Sadıqov, döyüşçü, həlak olub
  28. Ağahüseyn Bədəlov, döyüşçü, həlak olub
  29. İbrahim Məstəliyev, döyüşçü, həlak olub
  30. Alı Sevdimalıyev, döyüşçü, həlak olub
  31. Məhəmməd Məmmədov, döyüşçü, həlak olub

Siyahının tərtib olunmasında Ərəfsə kəndinin klub müdiri Qasım Qasımovun tərtib etdiyi siyahıdan və digər sənədlərdən istifadə olunub. Bu işdə yardımçı olanlara - Nazim Musayevə və Novruz Mirzalıyevə təşəkkür edirik. Bununla belə, siyahı hələ də natamamdır.

Siyahının dəqiqləşdirilməsinə yardım etməniz xahiş olunur

Qarabağ müharibəsində iştirak etmiş ərəfsəlilər[redaktə | əsas redaktə]

  1. Novruz Xanmirzə oğlu Mirzalıyev
  2. Azad Əziz oğlu İmanov
  3. Sərbaz Allahqulu oğlu Zeynalov
  4. Gəray Mikayıl oğlu Əhmədov
  5. Məhəmməd Nəcəf oğlu ‎Qəniyev
  6. Ənvər Yusif oğlu Ağamalıyev
  7. Əliyev Elşad Tanrıverdi oğlu
  8. Cümşüdov Elçin Elxan oğlu
  9. Sadıqov Emin Oqtay oğlu
  10. Əliyev Şəmsi Abdulla oğlu
  11. Əfqan Ağahüseyin oğlu Əliyev
  12. Kamil Zeynal oğlu Bədəlov
  13. İntiqam Məhəmməd oğlu Nurməmmədov
  14. Rafiq Çəpərxan oğlu Quliyev

Siyahının dəqiqləşdirilməsinə yardım etməniz xahiş olunur


Qarabağ müharibəsində şəhid olmuş ərəfsəlilər[redaktə | əsas redaktə]

Azad Əziz oğlu İmanov Sərbaz Allahqulu oğlu Zeynalov Gəray Mikayıl oğlu Əhmədov Məhəmməd Nəcəf oğlu ‎Qəniyev
Azad İmanov 21.11.1955-ci ildə Sisian rayonunun Ərəfsə kəndində müəllim ailəsində ‎anadan olmuşdur. Orta məktəbi ‎Naxçıvanda bitirib.‎

‎1974-1976-cı illərdə Sovet Ordusunda qulluq etmişdir.‎ ‎1977-ci ildə Bakıda Politexnik İnstitutuna daxil olub, 1982-ci ildə həmin institutu müvəffəqiyyətlə ‎bitirib.‎ Həmin ilin 12 avqustunda “Binəqədineft” Neft-Qazçıxarma İdarəsində baş mexanik vəzifəsinə işə ‎girmişdir. Az sonra ‎həmin idarənin 2-ci sexinə baş texnoloq vəzifəsinə irəli çəkilir.‎ ‎1986-1988-ci illərdə traktor və yol maşınlarının təmiri üzrə baş mühəndis işləmişdir. 1993-jü ildə ‎həmin idarənin ‎nəqliyyat sexinə rəis təyin edilir.‎ ‎1993-cü ilin payızında Zəngilanın süqutundan sonra, Respublika Prezidentinin çağırışını eşidib, ‎könüllü batalyona ‎bölmə komandiri təyin olunmuşdu...‎ ‎1993-cü ilin 10 dekabrında qanlı-qadalı qış günü leytenant Azad Əziz oğlu İmanov düşmənlə üz-‎üzə gəlmiş, döyüşdə ‎qəhrəman kimi həlak olmuşdur...‎ Elvira adlı bir qızı, Anar adlı bir oğlu yadigar qalır. Bakının «ŞəhidlərXiyabanı»nda dəfn edilmişdir.‎

Sərbaz Zeynalov 1969-cu ildə indiki Sisian (Qarakilsə) rayonunun Ərəfsə kəndində fəhlə ailəsində anadan ‎olub. Orta məktəbdə oxuyarkən sayılıb, seçilən, müəllimmləri tərəfindən həmişə yüksək qiymətləndirilib.‎

Elə buna görə orta məktəbin 8-ci sinfini bitirib 5№li Bakı təmayüllü məktəbə gəlib. 1987-ci ildə oradan Ordu ‎sıralarına gedib və Rusiyada qulluq edib. 1989-cu ildə ordudan qayıdıb və erməni quldurlarına qarşı döyüşmək ‎qərarına gəlib. 1992-ci ildə əlinə silah alaraq vətənimizin, Qarabağımızın, ana-bacılarımızın müdafiəsinə qalxdı. ‎Əvvəl Füzuli rayonunda Qırmızı Bazar deyilən yerdə vuruşdu. Lakin anası Zərifənin doğulduğu Cəbrayıl rayonunun ‎müdafiəsinə getməyi özünün qarşısına məqsəd qoydu.‎ Bu bölgədə Vanazur, Zətxur, Surda döyüşüb. Döyüş zamanı yaralı yoldaşlarına köməklik edib. Yaralıları ‎döyüş bölgələrindən çıxarıb. Getdikcə döyüşlər qızışır. Müharibə səngimirdi bu döyüşlərdən biri qarabağın Quşçular ‎kəndində gedən döyüşlər zamanı neçə erməni döyüşçüsünü məhv edib və öz yaralı döyüşçü dostlarını səngərdən ‎çıxarıb və bu fədakarlığına görə komandirlərin və dostlarının təşəkkürünü qazanıb. Sonradan yenə Cəbrayıl ‎rayonuna qayıtmış və orda döyüşlərdə iştirak etmişdir. Surda Şişqaya uğrunda gedən döyüşlərdə də fədakarlıqla ‎iştirak edib. Ən dəhşətli döyüş Surdla Şişqaya uğrunda gedib. Sərbaz burada erməni gülləsinə turş gəlir və ‎qəhrəmancasına həlak olur.‎

Gəray Əhmədov 1972-ci ildə Ermənistanın Sisian rayonunun Ərəfsə ‎kəndində anadan olmuşdur. Erməni ‎qainçənlərinin kin-küdurətini yaxşı ‎bilirdi. 1988-ji ildə ailəsi ilə Bakıya pənah gətirmişdi.‎

Gəray Xətai rayon hərbi Komissarlığına müraciət etdi. Gərayı 1992-ci ‎ilin sentyabrında cəbhəyə yola saldılar. ‎ İlk döyüş bölgəsi Ağdam oldu. 533 nömrəli tankın sürücüsü Gəray ‎Əhmədov düşmənlə artıq üz-üzə, göz-gözə idi. O, ‎torpaqlarımızın müdafiəsi ‎uğrunda Qubadlıda, Cəbrayılda və Ağdamda vuruşmuşdu. Gəray Güllücə ‎kəndi uğrunda ‎gedən qanlı döyüşlərdə böyük şücaət göstərmişdi. Gərayın ‎idarə etdiyi tankın heyəti düşmənin bir zenit qurğusunu, bir ‎piyada döyüş ‎maşınını, Papravənd kəndinin yaxınlığındakı körpünün üstündə isə bir ‎tankını məhv etmişdi. Gəray və ‎onun dostlarının bu igidliyini batalyon ‎komandiri Hacı Əzimov «Azərbaycan Bayrağı» ordeni təqdim etmişdi. ‎Ancaq ‎çox təəssüf ki. sonra batalyon komandiri başqa cəbhəyə getdi və bu ‎təqdimatdan nədənsə bir xəbər çıxmadı. ‎ Şelli kəndi uğrunda gedən döyüşlərin birində batalyonun bir tankı ‎mühasirəyə düşmüşdü. Gəray sürünə-sürünə tanka ‎yaxınlaşmış, tanka daxil ‎olaraq həm tankı qurtarmış, həm də bir neçə yaralı döyüşçümüzü ölümün ‎pəncəsindən xilas ‎etmişdir.‎ ‎[15]

Haqqında məlumat verməniz və fotosunu təqdim etməniz xahiş olunur


Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • İbrahim Bayramov. "Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri"

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Ərəfsə (Qarakilsə) ilə əlaqəli mediafayllar var.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilənlərin siyahısı
  2. http://tarix.gov.az/kitablar/Elmar.pdf
  3. http://tarix.gov.az/kitablar/Elmar-Maharramov_Gazeta_Kommunist_i_voprosi_vosstanovleniya_sel.pdf
  4. http://www.ebooks.az/view/yFDGKbeU.pdf
  5. http://sdu-elibrary.info/books_sdu/N_-58.pdf
  6. http://tarix.gov.az/kitablar/Historical%20facts%20of%20Armenian%20crimes%20in%20Azerbaijan.pdf
  7. İnformasiya mərkəzinin rəhbəri tarix üzrə fəlsəfə doktoru Elmar Əli oğlu Məhərrəmov
  8. Elmar Əli oğlu Məhərrəmov
  9. http://science.ab.az/forms/doktora-filosofii-instituta-istorii/1246 Məhərrəmov Elmar Əli oğlu
  10. http://hieb.science.gov.az/index.php?mod=7&view=item&id=69
  11. http://iam.bsu.edu.az/az/content/manov_murad_hsn_olu
  12. http://www.sabailmz.az
  13. Musayev Məhəbbət Abduləli oğlu
  14. Musayev Məhəbbət Abduləli oğlu
  15. "Ədalət" qəzeti, 5 iyul 1994‎