Nasirəddin şah Qacar

Vikipediya, azad ensiklopediya
(Nəsrəddin şah Qacar səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Jump to navigation Jump to search
Nasirəddin şah Qacar
Nəsrəddin şah Məhəmməd şah oğlu Qovanlı-Qacar
Naser-al-Din-Shah-Qajar-3.jpg Nəsrəddin şah Qacar
İran şəhanşahı
Qacarlar dövlətinin IV şahı
1848 mart — 1896 avqust
Tacqoyma 1848
Sələfi Məhəmməd şah Qacar
Xələfi Müzəffərəddin şah
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi 16 iyul 1831(1831-07-16)[1][2][…]
Doğum yeri
Vəfat tarixi 1 may 1896(1896-05-01)[2][3][4] (64 yaşında)
Vəfat yeri
Dəfn yeri İran, Rey, Şeyx Əbdül türbəsi
Sülalə Qacarlar sülaləsi
Atası Məhəmməd şah Qacar
Həyat yoldaşı daimi və müvəqqəti 85

Naser al-Din Shah stamp.jpg
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Nəsrəddin şah Qacar (tam adı: Nasirəddin şah Məhəmməd şah oğlu Qovanlı-Qacar) - İran şahı. 17 iyul 1831-ci ildə Təbriz yaxınlığındakı Kuhnemirdə anadan olmuşdur. Atası Qacar ​​Xanədanının üçüncü hökmdarı Məhəmməd Mirzə Şah, anası yenə Qacar ​​xanədanına mənsub Məlik Cihan (Mehd-i Ulya) Xatundur. Beş yaşında vəliəhd təyin edilən Nəsrəddin şah 1847-ci ildə əmisinin yerinə Azərbaycan qubernatoru oldu. Atasının vəfatından sonra Mirzə Tağı xanın dəstəyi Təbrizdə hökmdar elan edildi. 1848-ci ilin oktyabr ayında Təbrizdən paytaxt Tehrana gedən Nəsirəddin şahın ilk icraatı Mirzə Tağı xanı Atabəyləri-i əzəm ünvanıyla sədarət mövqeyinə gətirmək oldu. Taki Xanın üsyan və qarışıqlıqlar içində çalxalanan ölkədə mərkəzi nüfuzu hakim qılmağı bacararaq Şahın gücünü artırdı, Digər tərəfdən Nasirəddin Şah XivəBuxara xanlığına reallaşdırdığı səfərlərdə qazandığı uğurlardan sonra Nəsrəddin şah özünü Nadir Şah, NapoleonBöyük Pyotr kimi böyük hökmdarlarla eyni səviyyədə görməyə başladı. Ancaq Heratın ələ keçirilməsinə istiqamətli əsgəri hərəkatın, müstəmləkəsi Hindistan ilə İran və Rusiya arasında tampon bir ölkə yaratmaq istəyən İngiltərə tərəfindən maneə törədilməsi Nəsirəddin Şahı güc vəziyyətdə buraxdı. Şəhər İngilislərin əlindədir. Şah, İngiltərə ilə 4 mart 1857-ci ildə imzalanan Paris sülh müqaviləsinə əsasən Əfqanıstanı tanıdı və Herat üzərindəki haqqlarından imtina etdi.

İslahatları[redaktə | əsas redaktə]

Şahın modernləşdirmə islahatlarının çoxu Baş nazir Əmir Kabir dövründə baş vermişdir. İran illərində, xüsusilə Xorasanda müxtəlif üsyançıları məğlub edərək, vergi sisteminə islahatlar gətirərək büdcəni dengeledi, din adamlarının səlahiyyətlərini məhdudlaşdırdı, bəzi hərbi fabriklər qurdu, İngilislər və Rus nüfuzunu azaltmaq üçün digər qüvvələrlə əlaqələr inkişaf etdirildi. Tehran Bazarını tikdi, yerli tacirləri dəstəkləyirdi və ilk qəzet Vağaye-Ettefagihi və ən başlıcası İranlı bir çox ziyalı ziyalı ziyalı olan Darul-Funun adlı ilk İran Təhsil Məktəbini sərbəst buraxdı. Amma Kəbirin islahatları bəzi nüfuzlu şəxslər tərəfindən narahat idi və Nəsirəddin Şah onu ələ keçirdi və onu öldürdü. Şah, islahata olan marağını yavaş yavaş itirdi. Bununla birlikdə, teleqraf və poçt xidmətləri və yollar inşa etdirdi. Ayrıca əyalət ordusunun ölçüsünü artırdı və Rus zabitləri tərəfindən öyrədilmiş və silahlandırılmış Pers Kazak Bölüğü adlı yeni bir Bölük meydana gətirdi.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Nasirəddin şah

Nasirəddin mirzə Məhəmməd şah oğlu 16 iyul 1831-ci ildə Təbriz şəhərində anadan olmuşdu. Mükəmməl saray təlim-tərbiyəsi, təhsili almışdı. Nasirəddin mirzə 1848-ci ildə taxt-taca əyləşmişdi. Nasirəddin şah səyahəti sevirdi. Bir çox ölkələri gəzmişdi. Yazıçılığı və şairliyi vardı. Nasirəddin şah may ayının biri 1896-cı ildə Tehranda "Şah Əbdüləzim" məscidində namaz qılarkən Mirzə Rza Kirmani tərəfindən öldürüldü. Şəhid şah kimi anılırdı.

Övladları[redaktə | əsas redaktə]

Oğulları:

Qızları:

Qalereya[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Ənvər Çingizoğlu. Qacarlar və Qacar kəndi. Bakı: "Şuşa", 2008, 334 səh.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

  • Aydın Məmmədov (2010-04-29). "Nəsrəddin şahın özünün, oğlunun və nəvəsinin əksi olan orijinal şüşə neqativlər Şəkidən tapıldı!"(azərb.)). İpəkçi qəzeti. 2015-01-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-01-20.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]