Nasirəddin şah Qacar

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Nəsrəddin şah Məhəmməd şah oğlu Qovanlı-Qacar
Nasser al-Din Shah Louvre MAO776-Edit.jpg
Nəsrəddin şah Qacar
İran şəhanşahı
Qacarlar dövlətinin IV şahı
1848 mart — 1896 avqust
Tacqoyma: 1848
Sələfi: Məhəmməd şah Qacar
Xələfi: Müzəffərəddin şah
 
Dini: İslam, Şiə
Dəfn yeri: İran, Rey, Şeyx Əbdül türbəsi
Sülalə: Qacarlar sülaləsi
Atası: Məhəmməd şah Qacar
Həyat yoldaşı: daimi və müvəqqəti 85

Nəsrəddin şah Qacar (tam adı: Nasirəddin şah Məhəmməd şah oğlu Qovanlı-Qacar) - İran şahı. 17 İyul 1831də Təbriz yaxınlığındakı Kuhnemîr'de Anadan olmuşdu. Atası Qacar ​​Xanədanının üçüncü hökmdarı Məhəmməd Mirzə Şah, anası yenə Qacar ​​xanədanına mənsub Məlik Cihan (Mehd-i Ulya) Xatundur. Beş yaşında vəliəhd təyin edilən Nəsrəddin şah 1847də əmisinin yerinə Azərbaycan qubernatoru oldu. Atasının vəfatından sonra Mirza taki Xanın dəstəyi Təbrizdə hökmdar elan edildi. Oktyabr 1848-ci ildə Təbrizdən paytaxt Tehrana gedən Nəsirəddin şahın ilk icraatı Mirza taki Xanı Atabəyləri-i əzəm ünvanıyla sadaret mövqesinə gətirmək oldu. Taki Xanın üsyan və qarışıqlıqlar içində çalxalanan ölkədə mərkəzi nüfuzu hakim qılmağı bacararaq Şahın gücünü artırdı, Digər tərəfdən Nasirəddin Şah Hive və Buxara Hanlığına Reallaşdırdığı səfərlərdə qazandığı uğurlardan sonra Nəsrəddin şah özünü Nadir Şah, Napolyon və Böyük Petro kimi böyük hökmdarlarla eyni səviyyədə görməyə başladı. Ancaq Herat'ın ələ keçirilməsinə istiqamətli əsgəri hərəkatın, müstəmləkəsi Hindistan ilə İran və Rusiya arasında tampon bir ölkə yaratmaq istəyən İngiltərə tərəfindən maneə törədilməsi Nəsirəddin Şahı güc vəziyyətdə buraxdı. Şəhər İngilislərin əlindədir. Şah, İngiltərə ilə 4 Mart 1857də edilən Paris sülh müqaviləsi ilə Əfqanıstanı tanımanı və Herat üzərindəki haqqlarından imtina etməyi qəbul etdi.

İslahatları[redaktə | əsas redaktə]

Şahın modernləşdirmə islahatlarının çoxu Baş nazir Əmir Kabir dövründə baş vermişdir. İran illərində, xüsusilə Xorasanda müxtəlif üsyançıları məğlub edərək, vergi sisteminə islahatlar gətirərək büdcəni dengeledi, din adamlarının səlahiyyətlərini məhdudlaşdırdı, bəzi hərbi fabriklər qurdu, İngilislər və Rus nüfuzunu azaltmaq üçün digər qüvvələrlə əlaqələr inkişaf etdirildi. Tehran Bazarını tikdi, yerli tacirləri dəstəkləyirdi və ilk qəzet Vağaye-Ettefagihi və ən başlıcası İranlı bir çox ziyalı ziyalı ziyalı olan Darul-Funun adlı ilk İran Təhsil Məktəbini sərbəst buraxdı. Amma Kəbirin islahatları bəzi nüfuzlu şəxslər tərəfindən narahat idi və Nəsirəddin Şah onu ələ keçirdi və onu öldürdü. Şah, islahata olan marağını yavaş yavaş itirdi. Bununla birlikdə, teleqraf və poçt xidmətləri və yollar inşa etdirdi. Ayrıca əyalət ordusunun ölçüsünü artırdı və Rus zabitləri tərəfindən öyrədilmiş və silahlandırılmış Pers Kazak Bölüğü adlı yeni bir Bölük meydana gətirdi.


Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Nasirəddin şah

Nasirəddin mirzə Məhəmməd şah oğlu 16 iyul 1831-ci ildə Təbriz şəhərində аnаdаn оlmuşdu. Müкəmməl sаrаy təlim-tərbiyəsi, təhsili аlmışdı. Nаsirəddin mirzə 1848-ci ildə tахt-tаcа əyləşmişdi. Nаsirəddin şаh səyаhəti sеvirdi. Bir çох ölкələri gəzmişdi. Yаzıçılığı və şаirliyi vаrdı. Nаsirəddin şаh mаy аyının biri 1896-cı ildə Tеhrаndа «Şаh Əbdüləzim» məscidində nаmаz qılаrкən Mirzə Rza Kirmani tərəfindən öldürüldü. Şəhid şаh кimi аnılırdı.

Övladları[redaktə | əsas redaktə]

Oğulları:

Qızları:

Qalereya[redaktə | əsas redaktə]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Ənvər Çingizoğlu, Qacarlar və Qacar kəndi, Bakı, “Şuşa”, 2008, 334 səh.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]