Saral (Pəmbək)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
kənd
Saral

40°50′33″ şm. e. 44°21′45″ ş. u.


Ölkə Flag of Armenia.svg Ermənistan
Region [[Pəmbək mahalı]]
Rayon [[Hamamlı rayonu]]
Tarixi və coğrafiyası
Mərkəzin hündürlüyü 1.517 ± 1 metr
Saat qurşağı UTC+4
Rəsmi dili Erməni dili
Xəritəni göstər/gizlə
Saral xəritədə
Saral
Saral

SaralQərbi Azərbaycanın (indiki Ermənistan) Pəmbək mahalının Hamamlı rayonunda kənd. Saral İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Hamamlı (Spitak) rayonunda kənddir.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Rayon mərkəzindən 7 km şərqdə, Pəmbək çayının sağ sahilində yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində[1] qeyd edilmişdir. Kəndin ilk adı Sarallı olmuşdur[2].

Hamamlı (Spitak) rayonu təşkil edilənədək (1937) Quqark (Qarakilsə) rayonunun tərkibində olmuşdur. Erməni mənbələrində kəndin X-XII əsrlərdə salındığı göstərilir[3].

Toponim sarallı türk tayfasının adı[4][5] əsasında əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir, quruluşca sadə toponimdir.

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Kənddə 1831-ci ildə 54 nəfər, 1873 – cü ildə 539 nəfər, 1886-cı ildə 654 nəfər, 1897-ci ildə 754 nəfər, 1908-ci ildə 951 nəfər, 1914 – cü ildə 1111 nəfər, 1916-cı ildə 982 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır[6].

1915-1918-ci illərdə xaricdən köçürülən ermənilər kəndə yerləşdirilmişdir və kəndin əhalisi 1919 – cu ildə azərbaycanlılarla ermənilər birlikdə 3090 nəfər təşkil etmişdir[7].

1919 – cu ilin axırlarında kənddə yaşayan azərbaycanlılar erməni təcavüzünə məruz qalaraq qırğınlarla deportasiya olunmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra kəndi tərk etmiş azərbaycanlılar tarixi-etnik torpaqlarına qayıda bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 808 nəfər, 1926-cı ildə 851 nəfər, 1931-ci ildə 975 nəfər[6], 1987-ci ildə 1856 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1988-ci ilin noyabrın 1-də kəndin sakinləri – azərbaycanlılar qırğınlarla Ermənistan hakimiyyəti tərəfindən deportasiya olunmuşdur. İndi ermənilər yaşayır.

30 noyabr 1988-ci ildə Daşnak terrorçuları Hamamlı rayonunun Saral kəndindən Həmzəçimən kəndinə yollanan qaçqın dəstəsinə basqın etmişlər. 18 nəfər qətlə yetirilmiş, Balacayev Mövsümün 8 nəfərlik ailəsi tamamilə məhv edilmişdir. 7 nəfər isə ağır bədən xəsarəti almışdır[8].

Tanınmışları[redaktə | əsas redaktə]

  • Əsəd ƏhmədovAzərbaycanın Milli Qəhrəmanı
  • Sənubər Sarallıyazıçı
  • Əsgər İsayev — Professor
  • Fəxrəddin İsayevProfessor
  • Səlimxan Əliyev — Kimyaçı alim
  • Firdovsi Bəşirov — Fəlsəfə doktoru
  • Knyaz Mirzəyev — Tibb elmləri namizədi, Dosent
  • Çərkəz Qurbanlı — Tərcüməçi alim, elmlər namizədi
  • Şəkər Məmmədova — ADU-da dekan müavini, coğrafiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent.
  • Hidayət İsayev — Professor,
  • Məhəmməd İsayev — Professor
  • Dünyamalı İsayev — Elmlər namizədi
  • Pənah Pənahov Elmlər namizədi
  • Zəkiyyə Pənahova (Zəkiyyə Elruh) - Yazıçı,Şair
  • Əli Nəbiyev — El ağsaqqalı

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Əziz Ələkbərli, "Qədim türk-oğuz yurdu "Ermənistan"", Bakı, "Sabah", 1994.
  • İbrahim Bayramov, "Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri", Bakı, "Elm", 2002.
  • Həbib Rəhimoğlu. "Silinməz adlar, sağalmaz yaralar", Bakı, "Azərnəşr", 1997.
  • B.Ə.Budaqov, Q.Ə.Qeybullayev. "Ermənistanda Azərbaycan mənşəli toponimlərin izahlı lüğəti". Bakı, "Oğuz eli", 1998.
  • Ermənistan azərbaycanlılarının tarixi coğrafiyası, Bakı, "Gənclik", 1995.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Д. Д. Пагиревь. Алфавитный указатель кь пятиверстной картѣ Кавказскaго края, изданiя Кавказскaго Военно–Топографическaго Отдѣла. Записки Кавказскаго отдѣла Императорскаго Русскаго Географическаго общества. Книжка XXX. Тифлись: Типографія К. П. Козловскаго, 1913. s.219
  2. erm. Խորհրդային Հայաստանի բնակչությունը վերջին հարյուրամյակում (1831-1931). Հեղինակ: Զավեն Կորկոտյան. Յերեվան: Մելքոնյան ֆոնդի հրատ, 1932.; rus. Население Советской Армении за последние сто лет (1831-1931). Автор: Завен Коркотян. Ереван: Издательство «Мелконян фонд», 1932.; azərb. Son yüzildə Sovet Ermənistanının əhalisi (1831–1931). Müəllif: Zaven Korkotyan. İrəvan: «Melkonyan fond» nəşriyyatı, 1932. s.54
  3. Ermənistan Sovet Ensiklopediyası, XI c., İrəvan, 1984, s.210
  4. 329, s.ll, 24, 164
  5. Гейбуллаев Г.А. Топонимия Азербайджана (историкоэтнографическое исследование), Баку, «Элм», 1986. s.68
  6. 6,0 6,1 erm. Խորհրդային Հայաստանի բնակչությունը վերջին հարյուրամյակում (1831-1931). Հեղինակ: Զավեն Կորկոտյան. Յերեվան: Մելքոնյան ֆոնդի հրատ, 1932.; rus. Население Советской Армении за последние сто лет (1831-1931). Автор: Завен Коркотян. Ереван: Издательство «Мелконян фонд», 1932.; azərb. Son yüzildə Sovet Ermənistanının əhalisi (1831–1931). Müəllif: Zaven Korkotyan. İrəvan: «Melkonyan fond» nəşriyyatı, 1932. s.54-55, 132-133
  7. erm. Խորհրդային Հայաստանի բնակչությունը վերջին հարյուրամյակում (1831-1931). Հեղինակ: Զավեն Կորկոտյան. Յերեվան: Մելքոնյան ֆոնդի հրատ, 1932.; rus. Население Советской Армении за последние сто лет (1831-1931). Автор: Завен Коркотян. Ереван: Издательство «Мелконян фонд», 1932.; azərb. Son yüzildə Sovet Ermənistanının əhalisi (1831–1931). Müəllif: Zaven Korkotyan. İrəvan: «Melkonyan fond» nəşriyyatı, 1932. s.133
  8. Əlisahib Əroğul. “Erməni-daşnaq faşizmi və Azərbaycan” (bədii publisistika). Bakı, “Təhsil”, 2007-ci il.