"Abşeron yarımadası" səhifəsinin versiyaları arasındakı fərqlər

Jump to navigation Jump to search
82 bayt əlavə edildi ,  2 il öncə
k
tənzimləmə using AWB
Teqlər: Mobil redaktə Mobil veb redaktə
k (tənzimləmə using AWB)
== Coğrafi mövqeyi ==
[[Şəkil:Absheron yarimadasi.png|thumb|right|Bakı buxtası]]
Abşeron yarımadası [[Baş Qafqaz silsiləsi|Baş Qafqaz]] sıra dağlarının davamı olub 70-80 70–80&nbsp;km məsafədə dənizə doğru meyillidir. Bu ərazinin mərkəzində [[Binəqədi]] yüksəkliyi, qərbi və cənub-qərbində [[Güzdək]], [[Korgöz]], [[Badamdar]] və [[Bakı]] yaylaları, [[Yasamal rayonu|Yasama]]<nowiki/>l və [[Şubani (dağ silsiləsi)|Şubanı]] dağları, Qurd və Biləcəri yalları, Yasamal və Bibiheybət dərələri, Lökbatan çökəyliyi, şərqə tərəf geniş düzənliklər yerləşir [3]. Abşeron payonunun Qobustan ərazisində olan palçıq vulkanları Zəyərdağ (676 m), Keçiqaya ( 641), Bayanata (588 m), [[İlxıdağ]] (336 m), [[Torağay palçıq vulkanı|Torağay]] (400 m), Axtarma (512 m) və b. aiddir. Yarımadanın mərkəzi və qərbində 48 palçıq vulkanı yerləşir ki, bunlardan Kənizdağ (393 m), Otmanbozdağ (389 m), Bakı qulağı (384 m), Kərkəs (383 m), [[Şabandağ]] (354 m), Qovundağ (328 m), İslamdağ (315m), Qaraislam (312 m), Keyrəki, Kirməki, Boğboğa, Bozdağ-Qobu, Səngər, Sulutəpə, Kömüratan, İlxıdağ, Korgöz, [[Keçəldağ palçıq vulkanı|Keçəldağ]], [[Pilpilə]], [[Quşxana palçıq vulkanı|Quşxana]], [[Gülbəxt palçıq vulkanı|Gülbaxt]], [[Qaraquş dağı|Qaraquş]], [[Dəvəboynu dağı|Dəvəboynu]], [[Qoturdağ]] və digərlərini göstərmək olar. [[Palçıq vulkanı|Palçıq vulkan]]<nowiki/>ları neft-qaz yataqlarının müəyyən edilməsində xərcsiz başa gələn, kəşfiyyat quyusu rolunu oynayır. Bundan əlavə palçıq vulkanlarının gili faydalı qazıntı hesab olunur, onların palcığı isə insanların əsəb sistemi, dərivə oynaq xəstəliklərinin müalicəsindəuğurla istifadə edi¬lir. Qoruq elan edilmiş palçıq vulkanlarından ən çox antropogen təsirlərə məruz qalanlardan [[Pirəkəşkül]], [[Keyrəki palçıq vulkanı|Keyrək]]<nowiki/>i, Kirməki, [[Qaradağ (dağ)|Qaradağ,]] Daşgil, Bozdağ, Qobu, Hökməli və digərlərinin yaxın¬lığında sürətlə məskunlaşma prosesi gedir.Yarımadanın relyefi əhalinin məskunlaşması üçün əlverişli şəraitə malik olduğuna görə Bakı kəndlərinin əksəriyyəti burada yerləşmişdir. Abşeron yaşayış məntəqələrinin hündürlük qurşaqlığı üzrə yerləşməsinə görə dənizsahili boyu olanlar 0 m-dək, yarımadanın daxilində olanlar 0-500–50 m və qərbində Qobustan ərazisidə olanlar 50-10050–100 m hündürlükdə yerləşirlər. Ən hündür məskunlaşma 100-200100–200 m olan [[Güzdək]], [[Qobu]], Hökməlidir, əksər yaşayış məntəqələri isə 25-5025–50 m hündürlükdə yerləşirlər.
 
Abşeron ərazisi 8-9 ballıq seysmik zonadır. Abşeron ərazisi də əsasən seysmikliyi yüksək olan sahələrdən biri hesab olunur.Yüksək seysmik ərazi Maştağa ətrafıdır.
Altıağac qoruğu Xızı rayonu ərazisində 4,4 min hek¬tar ərazini əhatə edir. Qoruq 1958-ci ildə təşkil olunmuşdur. Təbii-iqlim və landşaft xüsusiyyətinə görə Altıağac qoruğunda nadir fauna və floraya malik olan landşaft kompleksi mühafizə olunur. Ərazinin 89 faizini təşkil edən meşəliklərdə qiymətli ağac və kol bitkiləri, heyvanat aləmindən isə çöl donuzları ən mühüm eksponatlarından hesab olunur.
 
Abşeron yasaqlığı 1969-cu ildə su quşlarının, suiti və ceyranların qorunması üçün yaradılmış, 2005-ci ildə onun yerində milli parkı salınmışdır. Sahəsi 783 ha. Olub, Şahdili yarımadasını əhatə edir. Burada daha çox fauna növləri, Xəzər suitisi, ceyran, quşlardan kəkilli dalğıc, gümüşü qağayı, qu quşu, qırmızıbaş qaz, yaşılbaş və ağgöz qara ördək növləri, ağ vağ, qaşqaldağ, qumluq cüllütü, məməli heyvanlardan yenot, oxlu kirpi, çaqqal və d. qorunur.
 
[[Bəndovan Dövlət Təbiət Yasaqlığı|Bəndovan]] yasaqlığı Cənub-Şərqi Şirvan düzündədir. 1961-ci ildə təşkil olunmuşdur; sahəsi 30 min ha. dır. Burada ceyran, turac, su, bataqlıq və çöl quşları qorunur və köçəri quşlar qışlayırlar. Ərazi Qaradağ rayonundadır. Bura palçıq vulkanları, dyunlar, qum təpələri ilə fərqlənir. IX-XIII əsrlərə aid şəhər qalıqları arxeoloqlar tərəfindən aşkarlanmışdır. Su altından tapılan arxeoloji materiallar və tikili qalıqları bu şəhərin Şirvanşahlar dövrünə aid olduğu təsdiq edilmişdir. Hazırda bu ərazi Şirvan qoruğuna birləşmişdir.
[[Şəkil:Qala kəndi. qədim hamam.jpg|thumb|right|Qala kəndi, qədim hamam]]
Gil və Xərə-Zirə adalarında yasaqlıq 1958-ci ildə təşkil edilmişdir. [[Gil adası|Gil ada]]<nowiki/>sının sahəsi 700 ha.-dır. Ələt burnundan 6 &nbsp;km cənubda yerləşir. Burada gümüşü qağayı koloniyası və Xərə-Zirə adasında ceyranlar qorunur, həmçinin köçəri quşlar qışlayırlar. Xərə-Zirə Bakı arxipelaqının ən böyük adasıdır. Sahəsi 3500 ha.-dır. Ələt burnundan 13 &nbsp;km şərqdə yerləşir. Bura böyük palçıq vulkan krateri və krater bəndindən ibarətdir. 1857, 1940 və 1963-cü illərdə güclü püskürmələr olmuşdur. Ətrafında neft-qaz yataqları vardır.
 
[[Yanardağ]] Dövlət Tarix-Mədəniyyət və Təbiət Qoruğuərazisi 2007-ci ildə dövlət tarix-mədəniyyət və təbiət qoruğu elan edilmişdi. Ərazisi 64,55 ha təşkil edir. Bu əraziyə Qurd yuvası, iki qədim qəbirstanlıq və qədim məscid, Qotur su bulağı, Əli daşı türbəsi, Kardaşı, Qırməki vadisi və Yanardağ aiddir. Bu kənddə vaxtilə 7 pir olmuşdur: Qız, Qırx, Kasıb, Od, Qotur su və d.Məhəmmədi kəndi ərazisində, dağın ətəyində təbii qazın çıxması nəticəsində alovlanan, tarixi bilinməyən təbiət abidəsi kəndən 1 &nbsp;km məsafədə, Məhəmmədi-Digah şose yolunun solunda yerləşir. Ərazidəki yanmalar yerin dərinliklərindəki mövcud neftli-qazlı çöküntü laylarında süxur yuyulmaları, tektonik qırılmalar, habelə palçıq vulkanlarının püskürməsi və vulkanik-tektonik proseslərin nəticəsində yaranan çatlar vasitəsilə səthə çıxan təbii qaz axınlarının alışıb yanması nəticəsində əmələ gəlmişdir. Bəzən Yanardağda alovun hündürlüyü 10-15 metrə çatır. Buradakı yanma prosesinin hələ qədim dövrlərindən başlaması ilə bağlı məlumatlar tarixi mənbələr vasitəsi ilə öz təsdiqini tapmışdır. Yanardağın əks istiqamətində yanan üç təpə olub. İndi həmin təpələr sönüb. Bakının rəmzi hesab olunan üç yanar alov dili və dəniz simvolu da Yanardağın mövcudluğuna istinadən qəbul edilib. Erkən orta əsrlər dövrünü işıqlandıran bir çox mənbələrdə Bakı şəhərinin Xəzər dənizi sahillərində gecə gündüz yanan torpaqların, hətta yanan suyun olması ilı bağlı maraqlı məlumatlar verilmiş, ərazi Atəşi-Baquan adlandırılmışdır. Ərazidə “əbədi odların” olması və onların gecə-gündüz yanması ilə bağlı məlumat verən ilk mənbələrdən biri bizanslı Poniyli Priskdir. Prisk V əsrin əvvəllərində Qafqaz Albaniyası Bakısını təsvir edərkən, «sualtı qayadan qalxan od»dan söz açaraq yazır: “Kaspi dəniz sahillərində sualtı qayalar mövcuddur ki, buradan gecə-gündüz od çıxır”. Məsudinin, İstəxrinin, Müqəddəsinin, Qərnatinin, Həməvinin, Əbu Duləfin, Qəzvininin və b. cоğrаfiyаçı alimlərin кitаblarındа da buna aid məlumаtlara təsаdüf оlunur.
[[Şəkil:Qobustan palçıq vulkan.jpg|thumb|right|Abşeronda palçıq vulkanı]]
Palçıq vulkanlarının qoruğu. [[Bakı]] və Abşeron yarımadasında yerləşən palçıq vulkanlarına antropogen təsirlərin aradan qaldırılması və mühafizəsinin təşkilini, eləcə də fəaliyyətinin öyrənilməsinin böyük elmi və praktiki əhəmiyyətini nəzərə alaraq, bu təbiət sərvətlərinin qorunması məqsədilə,''Bakı və Abşeron yarımadasının palçıq vulkanları Təbiət Qoruğu'' yaradılaraq, 52 palçıq vulkanına 2007-ci ildə dövlət təbiət qoruğu statusu verilmişdir. 1966-cı ildə yaradılan qoruğ2007-ci ildə “YUNESKO-nun dünya mədəniyyət irsi siyahısına” aid edilmişdir. 2012-ci ildə qoruqda arxeoloji muzey açılmış və yenidənqurma işləri aparılmışdır.Azərbaycan yer kürəsində palçıq vulkanlarının unikal və klassik inkişaf regionu kimi tanınmışdır. Planetimizdə olan 800 palçıq vulkanından 300-dən çoxu Azərbaycanın şərqində və onunla həmsərhəd Xəzər akvatoriyasında yerləşir. Palçıq vulkanlarının əksəriyyəti Bakı və Abşeron yarımadasında yayılmış və onlardan bəziləri təbiət abidəsi kimi formalaşmışdır. Son illər Bakı və Abşeron yarımadasında yerləşən palçıq vulkanlarınına antropogen təsirlərin artması nəticəsində onların əraziləri dağıdılır, orada intensiv inşaat işləri aparılır, vulkanların püskürmə ehtimalı olan zonalarında yaşayış binaları inşa olunurdu. Bu səbəbdən ölkə ərazisində mövcud olan palçıq vulkanlarının mühafizəsini təşkil etmək, təbiətin bu nadir hadisələrinə daha qayğı ilə yanaşmaq aktual əhəmiyyət kəsb edirdi. Əlavə olaraq, təbii görkəmi və geoloji xüsusiyyətlərinə görə 23 palçıq vulkanına təbiət abidəsi statusu verilmişdir.Аbşeronda: [[Keyrəki palçıq vulkanı|Keyrəki]], [[Bozdağan|Bozdaq]]-Qobu, [[Lökbatan palçıq vulkanı|Lökbatan]], Otman-Bozdağ;
 
Qobustanda: Şıxzeirli, Pirəkəşkül, Çeyildağ, Qoturdağ, Daşqil, Ayrantökən, [[Böyük Kənizədağ palçıq vulkanı|Böyük Kənizdağ]], [[Ağzıbir palçıq vulkanı|Ağzıbir]], Gəlaxtarma, Bahar;
 
Bakı adalarında: [[Qarasu (Hacıqabul)|Qarasu]], Xərə-Zirə və digərləridir. Qoruq elan edilmiş palçıq vulkanlarından ən çox antropogen təsirlərə məruz qalan Pirəkəşkül, Keyrəki, Qaradağ, Daşgil, Bozdağ, Qobu və d. vulkanların mühafizəsinin təşkili, elmi cəhətdən hərtərəfli tədqiq olunması və bu ərazilərdə aparılan tikinti işlərinin qarşısının alınması istiqamətində işlər görülməlidir.
 
Ekoloji problemləri yaradan əsas səbəblər uzun illər ərzində neft-qaz hasilatı və qazma işləri zamanı torpaqların neft və lay suları ilə çirkləndirilməsi, lay sularının idarə olunmaması səbəbindən neftlə çirklənmiş süni göllərin və gölməçələrin əmələ gəlməsi, neft emalı zamanı əmələ gələn tullantların ərazilərdə toplanmasından ibarətdir.Digər ekoloji problem kanalizasiya sistemlərinin vəziyyəti ilə əlaqədardır. Bakı şəhəri ərazisində 2008-ci il ərzində təqribən 536 mln. kubmetr həcmində tullantı suları formalaşmışdır ki, bundan da 144,5 mln kubmetr tullantı suları təmizlənmədən dənizə və daxili su hövzələrinə axıdılıb.Tullantı suları ilə birlikdə su hövzələrinə neft məhsulları, asılı maddələr, sulfat birləşmələri, xlorid duzları, səthi aktiv maddələr, fenol və müxtəlif ağır metallar atılır.Bakı şəhəri və Abşeron yarımadasının ən ciddi ekoloji problemlərindən biri də bərk tullantıların idarə olunması ilə bağlıdır. Yarımadada olan 5 məişət tullantıları poliqonunun ümumi sahəsi 232,5 ha-dır. Qeyriqanuni zibilliklərin sahəsi isə 448,6 ha-dır ki, bunların da sayı 128-dir.Rəsmi fəaliyyət göstərən poliqonlar ekoloji norma və standartlara cavab vermir. Belə ki, poliqonların əraziləri hasara alınmamış və nəzarət təşkil olunmamışdır, tullantılar boşaldılandan sonra torpaq qatı ilə örtülərək basdırılmır. Çeşidlənmə aparılmadığından təhlükəli və bir sıra sənaye tullantıları məişət tullantıları ilə birlikdə poliqonda yerləşdirilir. 2009-cu ildə aidiyyəti qurumlar tərəfindən Balaxanı tullantı poliqonunun vəziyyətinin yaxşılaşdırılması istiqamətində müəyyən tədbirlərin görülməsinə başlanmışdır.Civə üsulu ilə kaustik soda və xlor istehsalı zamanı əmələ gələn təhlükəli tullantılar Sumqayıt şəhərində və ümumilikdə Abşeron yarımadasında böyük ekoloji problemlər yaradan amillərdən biri idi. Lakin son zamanlar görülmüş tədbirlər nəticəsində bu problemin həllinə nail olunmuşdur.Atmosfer havasının çirklənməsi də Bakının əsas ekoloji problemlərdən biridir. Son illər əsasən köhnə avtomobillərin hesabına nəqliyyat vasitələrinin sayının artması, poliqonlarda tullantıların yandırılması səbəbindən atmosfer havasına atılan zərərli maddələrin miqdarının artması atmosfer havasının çirkləndirməklə ətraf mühit və insanların sağlamlığı üçün ciddi təhlükə yaradır. Respublika üzrə 2008-ci ildə atmosferə 923 min ton zərərli maddələr atılmışdır ki, bunun da 281 min tonu sənayenin, 642 min tonu isə avtonəqliyyatın payına düşüb. Bakı şəhəri üzrə isə atmosferə atılan tullantıların 451,8 min tonu avtonəqliyyatın payına, 194,5 min tonu isə stasionar mənbələrin payına düşüb.
Abşeron yarımadasında ümumi sahəsi 3325 ha qədər olan 200-dən artıq göl mövcuddur. Bu göllərə il ərzində 41,5 mln. kubmetr çirkab sular axıdılır. Bu göllərin ətraf mühitə təsiri torpaqların deqradasiyaya uğraması və şoranlaşmasından, səviyyənin qalxması nəticəsində əlavə torpaq sahələrinin su altında qalmasından, buxarlanma nəticəsində karbohidrogenlər və digər zərərli maddələrin atmosferə atılmasından, yaşayış məntəqələrinə, müəssisələrinə, yollar və digər kommunikasiya xətlərinə xələl yetirilməsindən ibarətdir.Daha çox çirklənməyə məruz qalmış göllər- Böyük Şor, Bülbülə, Qırmızıgöl, Hacı Həsən və Çuxurdərə gölləridir.Abşeronun neft və neft məhsulları ilə ən çox çirklənmiş torpaq sahələri Qaradağ, Binəqədi, Sabunçu, Suraxanı, Əzizbəyov və Səbail rayonlarının ərazilərindədir.Abşeron yarımadasının digər gərgin ekoloji sahəsi Bakı buxtasıdır. Ümumi sahəsi 50 km2, sahil xəttininin uzunluğu 20 &nbsp;km olan buxtanın çirklənməsi öz növbəsində dənizin çirklənməsi, biomüxtəlifliyinin azalması və antisanitar vəziyyətin yaranması ilə nəticələnir.<sup>2</sup>
, sahil xəttininin uzunluğu 20&nbsp;km olan buxtanın çirklənməsi öz növbəsində dənizin çirklənməsi, biomüxtəlifliyinin azalması və antisanitar vəziyyətin yaranması ilə nəticələnir.
Suraxanı rayonundakı Bakı Yod Zavodunun ərazisində yığılaraq qalaqlanmış tullantılar daş hasar vasitəsilə ətraf mühitdən təcrid olunmuş və onların zərərsizləşdirilməsi istiqamətində müvafiq qurumlar tərəfindən tədbirlər həyata keçirilir. Regiondakı mövcud ekoloji problemlərin planlı surətdə həll edilməsi məqsədilə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən 28 sentyabr tarixində «Azərbaycan Respublikasında ekoloji vəziyyətin yaxşılaşdırılmasına dair 2006-2010-cu illər üçün Kompleks Tədbirlər Planı» təsdiq olunmuşdur. Bakı və Abşeron yarımadasının ekoloji durumunun sağlamlaşdırılmasında bu tədbirlər planının böyük əhəmiyəti vardır. Kompleks Tədbirlər Planında ətraf mühitin mövcud vəziyyətinin bərpasına yönəldilmiş bütün əsas fəaliyyət istiqamətləri öz əksini tapmışdır. Belə ki, Bakı Buxtasının, Bibi Heybət zonasının, Heydər Əliyev adına Beynəlxalq Hava Limanının ətrafının, Abşeron yarımadasının göllərinin, neftlə çirklənmiş torpaqların, lay suları altında qalmış sahələrin və digər istehsal tullantıları ilə çirklənmiş ərazilərin ekoloji vəziyyətinin yaxşılaşdırılması, bərk məişət tullantılarının idarə olunması sxeminə uyğun Bakı və Sumqayıt şəhərlərində formalaşan tullantıların idarə olunmasının təkmilləşdirilməsi və s. məsələlər tədbirlər planında əks olunmuşdur. Bakı şəhərinin və Abşeron yarımadasındakı yaşayış massivlərinin kanalizasiyalaşdırılması, mövcüd təmizləyici qurğuların yenidən qurulması və yeni təmizləyici qurğuların tikilməsi istiqamətində müvafiq təşkilatlar tərfindən tədbirlər görülür. 2009-cu ilin sonunda Hövsan aerasiya stansiyasının rekonstrusiyasının başa çatdırılması və buxtaya axıdılan kanalizasiya sularının qarşısı alınaraq aerasiya stansiyasına yönəldilməsi Bakı buxtasının tədricən təmizlənməsinə müsbət təsir edəcəkdir. Xəzərin ekoloji vəziyyətinin yaxşılaşdırılması məqsədilə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin “Xəzər dənizinin çirklənmədən qorunması üzrə bəzi tədbirlər haqqında” Sərəncamlarından irəli gələn məsələlərin həlli istiqamətində beynəlxalq standartlara cavab verən modul tipli lokal çırkab su təmizləyici qurğular quraşdırılmışdır. Həmin qurğular İtaliya, ABŞ, Almaniya, Tayvan, Türkiyə, [[Fransa]] istehsalı olan avadanlıqlardan ibarətdir və Türkiyədə modulda komplektləşdirilmişdir. Bu istiqamətdə 2009-cu ildə gündə 2325 kubmetr çirkab su təmizləmə gücünə malik 7 stansiya, ümumilikdə isə 2008-2009-cu illər ərzində gündə 6140 kubmetr çirkab sutəmizləmə gücünə malik 16 stansiya istismara verilmişdir. Bunun sayəsində çirkab sular ətraf mühit və insan sağlamlığına mənfi təsir göstərən inqrediyentlərdən (o cümlədən bəzi hallarda hər litrdə 2,3 milyon ədəd olan bağırsaq çöpü bakteriyalarından və normanı 100 dəfə üstələyən üzvi çirkləndiricilərdən) təmizlənərək 250-300 metrədək dənizin dərinliyinə axıdılır. Nəticədə aparılan monitorinq qısa zaman ərzində Xəzər dənizinin suyunun çirklənmə səviyyəsinin aşağı düşdüyünü göstərir. Modul tipli çirkab su təmizləyici qurğulardan ibarət olaraq yaradılmış “Xəzər dənizinin ekoloji mühitinin mühafizəsi sistemi”nin fəaliyyəti nəticəsində Abşeron yarımadasının şimal hissəsini əhatə edən Bilgəh, Buzovna, [[Mərdəkan]], [[Pirşağı]], [[Nardaran (Sabunçu)|Nardaran]], [[Novxanı]] və [[Sumqayıt]] sahilboyu 86 km-lik ərazilərində bataqlaşmış sahələrin və çirkab gölməçələrin 80%-i qurudularaq ekoloji tarazlıq bərpa olunmuşdur. Azərbaycan Respublikası Xəzəryanı dövlətlər arasında yeganə ölkədir ki, dənizin və onun akvatoriyasının çirklənmədən təmizlənməsi üzrə kompleks tədbirləri həyata keçirir. Bu tədbirlərin növbəti illərdə də davam etdirilməsi Xəzər akvatoriyasının daha da təmizlənməsi ilə nəticələnəcək və Abşeron yarımadasının Xəzər dənizini çirkləndirən mənbələr sırasından çıxarılmasına nail olunacaqdır. Sumqayıt şəhərinin ətraf mühitinin ciddi çirklənməsinə səbəb olan 56422 kubmetr civə tərkibli toksiki tullantılar 2007-2009-cu illərdə, o cümlədən 2009-cu ildə 23,5 min kubmetri görülmüş tədbirlər nəticəsində Təhlükəli Tullantılar Poliqonuna daşınaraq zərərsizləşdirilmiş və bu proses hesabat ilinin ortalarında tamamilə başa çatdırılmışdır. Abşeron yarımadasının ekoloji durumunun sağlamlaşdırılması məqsədilə çirklənmiş və sıradan çıxmış torpaqların bərpası ilə əlaqədar ETSN tərəfindən «Abşeron yarımadasının ekoloji vəziyyəti və onun yaxşılaşdırılması üçün zəruri Tədbirlər Proqramı» və «Bibiheybət zonasının ekoloji vəziyyəti və onun yaxşılaşdırılması üçün zəruri Tədbirlər Proqramı» hazırlanmışdır və nəzərdə tutulmuş tədbirlərin həyata keçirilməsi istiqamətində işlər görülür. Azərbaycan Dövlət Neft Şirkəti tərəfindən neftlə çirklənmiş torpaqların təmizlənməsi istiqamətində pilot layihələr həyata keçirilir. Köhnə neft mədəni olan və neft tullantıları ilə çirklənmiş Bibiheybət ərazisində aparılmış rekultivasiya işləri nəticəsində torpaqlar təmizlənmiş və ərazinin yaşıllaşdırılması tədbirləri həyata keçirilmişdir. Heydər Əliyev adına Beynəlxalq Hava Limanı ətrafının ekoloji vəziyyətinin yaxşılaşdırılması məqsədi ilə Texniki İqtisadi Əsaslandırma hazırlanmış, Sədərək və Binə ticarət mərkəzləri köçürüldükdən sonra həmin ərazilərin yaşıllaşdırılması, təbii landşaftın bərpası və istirahət parkının salınması istiqamətində işlərə başlanmışdır. “Magistral avtomobil yollarının mühafizə zolaqlarının yaşıllaşdırılması haqqında” və “Bakı şəhərinin yaşıllaşdırılması sahəsində əlavə tədbirlər haqqında” Sərəncamların icrası ilə əlaqədar olaraq yolların estetik görünüşünün yaxşılaşdırılması və mühafizə zolaqlarının eroziyadan mühafizəsi məqsədilə Ələt-Hacıqabul istiqamətində magistral yolu ətrafında əvvəlki illərdə əkilmiş 172 min ədəd ağac-kollara hesabat ilində göstərilən daimi qulluq nəticədə 90 faiz bitişə nail olunmuşdur. Oxşar nəticələr Bakının Heydər Əliyev Hava Limanı ilə birləşdirən yollarda da əldə edilmişdir. Zığ- Heydər Əliyev Hava Limanı yolu boyu 196 hektar ərazidə mürəkkəb meşəbitmə şəraitində, neft məhsulları, yod, bromla çirklənmiş torpaqlarda salınmış əkinlərə lazımi xidmətin təmin edilməsi hesabına 80 faiz bitişə nail olunmuşdur. Eyni zamanda 2009-cu ilin ötən dövrü ərzində Əzizbəyov dairəsi-Heydər Əliyev Hava Limanı yolu boyu 60 min ədədə qədər müxtəlif növ ağaclar əkilmiş, 50 min kvadrat metr sahədə qazon döşənmiş və qazon toxumu səpini aparılmışdır. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Bakı və onun ətrafında 3 milyon ağacın əkilməsi barədə təşəbbüsü ilə əlaqədar genişmiqyaslı işlər aparılmaqdadır. Bununla bağlı Abşeron yarımadasının müxtəlif ərazilərində yaşıllaşdırma məqsədilə yerlər müəyyənləşdirilmiş, Bayıl yamacı- 20-ci sahə arası, Zığ gölü - Heydər Əliyev Hava Limanı arası ərazilərin, Zığ gölü və ətrafının, həmçinin Səngəçal ətrafının yaşıllaşdırılması layihələri hazırlanmışdır. Bunlarla yanaşı, qeyd olunmalıdır ki, 2003-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən «Ekoloji cəhətdən dayanıqlı sosial-iqtisadi inkişafa dair» və «Meşələrin bərpa edilməsi və artırılmasına dair» 2 milli proqram, 2003-2004-cü illərdə «Yay-qış otlaqlarının, biçənəklərin səmərəli istifadə olunması və səhralaşmanın qarşısının alınmasına dair» və «Azərbaycan Respublikasında Hidrometeorologiyanın inkişafı»na dair Dövlət Proqramları həyata keçirilir. Bir çox dövlət qurumlarının cəlb olunduğu yuxarıda qeyd olunmuş Dövlət və Milli proqramlarda, Kompleks tədbirlər planında nəzərdə tutulmuş tədbirlər həyata keçirildikcə, yaxın gələcəkdə Bakı və Abşeron yarımadasında ekoloji durumun yaxşılaşdırılmasına nail olunacaqdır.<ref>http://files.preslib.azAbşeron yarimadasinin ekoloji problemləri</ref>
== Sənaye ==
Abşeronun coğrafi iqlim və geoloji amilləri sayəsində bütün Abşeron yarımadası və Bakı ərazisi 20 000 il bundan əvvəl məskunlaşmışdır. Yeni Suraxanı qəsəbəsinin yaxınlığında qədim insan məskənləri aşkar edilmişdir. Ümumiyyətlə bütün yarımadada qədim insan məskənləri tunc dövrünə və erkən dəmir dövrünə aid kurqanların sayı hesabı yoxdur. Burada həmçinin daşdan yonulmuş, üzərində sujetli rəsmlər çəkilmiş antropomorf fiqurlu qədim qəbristan kompleksləri aşkar edilmişdir - Dübəndi, Türkan, Xaşaxuna, Mərdəkan, Şüvəlan qəsəbələri. Pirallahı adasında, Zığ gölündə, Binəqədidə və Əmircanda qədim insan məskənləri aşkar edilmişdir (e.ə.III-I minilliklər). Bütün bunlar onu göstərir ki, bütövlükdə Abşeron yarımadası hələ qədim vaxtlardan insanların dinc yaşaması üçün onları cəlb edirmiş. Lakin bu yarımadanın geostrateji mövqeyi müxtəlif işğalçıları da buraya cəlb edirdi.
== Əsas magistral yolları ==
Abşeronda və Bakıda respublikanın əsas nəqliyyat magistralları - [[Heydər Əliyev adına Beynəlxalq hava limanı]], Bakı buxtasındakı böyük dəniz limanı, Bakıdakı dəmiryol vağzalı və respublika paytaxtını regionlarla birləşdirən şosse yolları vardır.
 
Neftin və qazın nəql edilməsi üçün əsas magistral boru kəmərləri də buradan başlanır. Bakı [[TRASEKA]] (Avropa-Qafqaz-Asiya) beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin əsas məntəqəsidir. Bu layihə çərçivəsində Azərbaycan tarixi [[İpək Yolu|Böyük İpək Yolu]] marşrutunun bərpa olunmasında iştirak edir.
 
== İqlimi ==
İqlimi əsasən mülayim isti və quru subtropikdir. İl ərzindəki günəşli zamanın həcmi 2200-2400 saatdır. Ən soyuq ayın orta temperaturu qışın sərtliyi ərazi üçün yumşaq (0; -5º&nbsp;°C), çox yumşaq (2.5-0º&nbsp;°C) və həddən çox yumşaq (5-2.5º&nbsp;°C) şəraitdə keçir. Ölkənin ən az yağıntılı (200-400 200–400&nbsp;mm) və ən küləkli ərazilərindəndir. İsti dövrlərdəki (aprel-oktyabr) mümkün buxarlanma 1000 &nbsp;mm tərtibindədir. İyun-sentyabr aylarında quraqlıq keçən günlərin sayı 5-25 gün ətrafında tərəddüd edir.
 
Küləyin orta illik sürəti 4-64–6 m/san və daha yüksək olur. Ərazi yüksək külək enerjisi potensialına malikdir. Güclü küləkli günlərin sayına görə respublika üzrə birincilik bu ərazilərdədir: il ərzində sürəti 21 m/san-ə qədər olan küləkli günlərin sayı [[Şubanı]]da 227 gün, Butada 140 gün, [[Sumqayıt]]da 95 gün, [[Maştağa]]da 40 gün, [[Pirallahı]] adasında 37 gün, [[Bakı]]da 35 gün təşkil edir. Bu baxımdan yüksək alternativ enerji - külək elektrik enerjisi potensialına malikdir. Iqlim kontinentallıüı mülayim və orta kontinentallıq intervalında səciyyələnir. İl ərzində şaxtasız dövrün davamiyyəti 250 gün və daha çox, havanın temperaturunun 0º&nbsp;°C-dən aşağı olan günlərin sayı isə Abşeronda 10-20 gün təşkil edir. İl ərzində qar örtüyü olan günlərin sayı 10 və daha az olur. Ərazinin bioiqlim potensialı çox aşağı və aşağı göstəricilərə malikdir.
 
Ərazi rəngarəng landşaft müxtəlifliyinə malikdir. Ərazidə səhra, yarımsəhra, bozqır və dağ-çəmən landşaftları vardır. Samur-Abşeron və Abşeron kanallarının bir hissəsi, [[Ceyranbatan su anbarı]], [[Masazır]] və [[Mirzaladı]] və s. şor gölləri bu ərazidə yerləşir. Yüksək kurort-rekreasiya potensialına (dənizkənarı iqlim kurortları, balneoloji kurortlar, dənizkənarı iqlim müalicə və rekreasiya yerləri) malikdir.
 
== Faydalı qazıntılar ==
Abşeron yarımadasında neft, qaz, inşaat daşı ("badamdaş" deyilən əhəng daşı), duz, qum və əhəng yataqları vardır. Abşerondakı [[Masazır]], Qala, [[Böyük Şor]], Xocahəsən duz gölləri çox məşhurdur. Dünyada ən qədim neft quyularının bir qismi Abşeronda yerləşir.
 
Abşeronda yerləşən palçıq vulkanlarının sayına və müxtəlifliyinə görə Azərbaycan dünyada birinci yeri tutur. Yer kürəsinin müxtəlif ölkələrində mövcud olan 800 məlum palçıq vulkanından 400-ü cənubi Xəzər neft-qaz hövzəsi hüdudlarında, o cümlədən 300-dən çoxu Azərbaycanın quru ərazisində və Xəzər akvatoriyasında - dənizdə və çoxsaylı adalarda yerləşir.
 
== Abşeron yarımadasının təsərrüfatı ==
* [http://tv.oneworld.net/2008/10/29/azerbaijan-oil-spills-29-october-2008/ Yarımadada kimyəvi və neft məhsullarının tullantıları barədə məlumat (ing.)]
*[http://www.tourism.az/?menu=9&submenu=91&lang=aze Abşeron haqqında]
 
 
[[Kateqoriya:Azərbaycan yarımadaları]]

Naviqasiya menyusu