Yaqub əl-Çərxi

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Yaqub əl-Çərxi
Yaqub ibn Osman bin Mahmud əl-Qəznəvi əl-Çərxi
Şəkil yoxdur.jpg
Doğum tarixi 1359(1359-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Doğum yeri Lövgər vilayəti, Əfqanıstan
Vəfat tarixi 1447(1447-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Vəfat yeri Hülqatu, Mavərənnəhr
Fəaliyyəti İslam alimi, övliya

Yaqub ibn Osman bin Mahmud əl-Qəznəvi əl-Çərxi (d.1359 - ö. 1447)—Nəqşibəndi şeyxi.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Yaqub ibn Osman bin Mahmud Əfqanıstanın Lugərd vilayətinin Çərx kəndindəndir. Atası təqva sahibi bir kişiydi və babaları Çərx yaxınlarında Sərrəz kəndində yaşamışdılar. Gəncliyində röyasında Xızırı gördüyünü və onun tövsiyəsiylə elm təhsilinə başladığını söyləyən Çərxi bir müddət Heratda dini təhsil gördü.

1380-ci ildə Buxaraya gedib təfsirfiqh oxudu, fətva vermə icazəsi aldı. Bir müddət sonra Misirə getdi və Şəhabəddin əs-Sayraminin tələbəsi oldu. Zeyniyyə təriqətının piri Zeynəddin əl-Xafi bu dönəmdə onun dərs arxadaşlarındandı. Çərxi Buxaraya döndüyündə Bahaəddin Nəqşibəndə intisab etdi. Onun vəfatına görə on bir il xəlifəsi Əlaəddin Əttarın söhbətlərinə davam etdi.Əlaəddin Əttarın vəfatının (1400) ardından Hisarı-Şadman (bugün Tacikistanın paytaxtı Düşənbə) yaxınlarındakı Hülgatu kəndində qurduğu təkkədə irşad fəaliyətinə başladı. Ən önəmli müridi Nəqşibəndiyyənin yayılmasında böyük xidməti olan Ubeydullah Əhrardır. Yaqub-i Çərxinin vəfat tarixi qaynaqlarda 1434-cü il və ya 1447-ci il olaraq göstərilmişsə də əksəriyyət ikinci tarixi qəbul edilir; qəbri Hülqatu kəndindədir. Əfqanıstanın Çərx qəsəbəsində əhalinin Yaqub əl-Çərxiyə aid zənn etdiyi məzar isə ata-babalarından birinə aitdir. Dara Şükuh, Çərxdən keçərkən Yaqub əl-Çərxinin atalarına aid bəzi məzarları ziyarət etdiyini söyləyirdi. əl-Çərxi, Tacikistanda olduğu kimi əsl vətəni olan Əfqanıstanda da hörmətlə anılır.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Yaqub-i Çərxi, Risalə-i Ünsiyyə (nşr. M. Nəzir Rancha), İslamabad, 1983, s. 12-15;
  • Ahmət Cahid Haksəvər, Yaqub-ı Çərxi: Həyatı, Əsərləri və Təsəvvüf Anlayışı, İstanbul, 2009;
  • M. İbrahim Xəlil, “Mövlanə Yaqub-i Çərxi”, Aryana, II/2, Kabil, 1322 hş./1943, s. 11-14; *Məvcudə Razzakova, “Yaqub Çərxi-Nəqşbəndiyə Təriqətınıng Yirik Vəkili”, Şarkşunaslık, sy. 8, Daşkənd, 1997, s. 117-122;
  • Hamid Algar, “Čarkī, Mawlānā Yaqub”, EIr., IV, 819-820;
  • Babək Atəşin Can, “Yaķub-i Çərxi”, Danişnamə-i Ədəb-i Farsi (nşr. Həsən Ənuşə), Tehran, 1380 hş., I, 981-982;
  • Arif Nəvşahi, “Çərxi, Yaqub”, Danişnamə-i Cihan-ı İslam, Tehran, 1386 hş./2007, XI, 811-812.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]