Yuxarı Baş Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Yuxarı-Baş Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Jump to navigation Jump to search
Yuxarı Başın əsas alış-veriş küçəsi

Yuxarı Baş — Azərbaycanın Şəki şəhərinin yuxarı[1][2] (hündür[3]) tarixi[2] hissəsində tarix-memarlıq qoruğu. Bura Şəki şəhərinin ən qədim hissəsidir.[3] Qoruğun ərazisi 283 hektardır, direktoru isə Təranə Abdullayevadır.[4]

Qoruq ərazisinə Şəki xan sarayının da yerləşdiyi Nuxa qalası və karvansarayların və müxtəlif sənət növlərinə aid dükanların yerləşdiyi əsas alış-veriş küçəsi daxildir.[1] Alış-veriş küçəsinin ətrafında hələ də öz qədim adlarını daşıyan məhəllələr yerləşir: Gileyli, Qırıçı, Qullar, Duluzlar, Aqvanlar, Otaq eşiyi, Sarı torpaq və s.[3][5] Qoruq ərazisində həmçinin Şəkixanovların evi, məscidlər və hamamlar yerləşir.[6]

Yuxarı Baş 6 mart 1968-ci ildə Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin qərarı ilə memarlıq qoruğu elan edildi. Şəhərin tarixi hissəsi Şəki xan sarayı ilə birlikdə 2019-cu ildən Ümumdünya İrsidir.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Tədqiqatçılar fikirləşirdilər ki, Nuxa qədim Şəki şəhəridir. Ancaq tarixi mənbələrin analizinə və sahə araşdırmalarına əsaslanaraq müəyyən edilib ki, Nuxa və Şəki ayr-ayrı yaşayış məntəqələridir. Şəki şəhəri Kiş dərəsindən bir az aşağıda yerləşirdi. 1772-ci il Kiş çayının daşqınına görə şəhər dağılır. Şəhərin sakinləri çaydan 100 metr yuxarıda yerləşən Nuxa şəhərinə köçürlər.[7] Nəticədə Nuxa şəhəri inkişaf edir və genişlənir. Burada qala inşa edilir.[8]

“Yuxarı Baş” Tarix-Memarlıq Qoruğunu xəritəsi[redaktə | əsas redaktə]

Yuxarı Baş Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu (Yuxarı Baş Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu)
RM-1.svg
M.F.Axundovun ev muzeyi
AB-Brücke.svg
Qurcana çayı üzərində körpü
Mosque.svg
Gödək minarə
Mosque.svg
Giləhli məscidi
RM-1.svg
Şəki tarix diyarşünaslıq muzeyi
RM-1.svg
Rəsm qalereyası
RM-1.svg
Ağvanlar hamamı
RM-1.svg
Hamam
Symbol Industry.svg
1 №-li fabrikin binası
ButtonBlack.svg
Qurcana çayı
ButtonBlack.svg
Dəyirmanarx çayı
Monument icon for maps.svg
B.Vahabzadənin heykəli
Italian traffic signs - icona albergo o motel.svg
«Sheki Palace» hoteli
Italian traffic signs - icona albergo o motel.svg
“Yuxarı Baş” Tarix-Memarlıq Qoruğu ərazisinində yerləşən obyeklər.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 Саламзаде, Исмаилов, Мамед-заде, 1988, səh. 200.
  2. 2,0 2,1 Ханларов, 1972, səh. 56.
  3. 3,0 3,1 3,2 Эфендизаде, 1986, səh. 35.
  4. ""Yuxarı Baş" Dövlət Tarix - Memarlıq Qoruğu" (azərb.). Şəki şəhəri mədəniyyət və turizm şöbəsi. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi..
  5. Саламзаде, Авалов, Салаев, 1979, səh. 66.
  6. Саламзаде, Мамед-заде, 1987, səh. 117.
  7. Рзаев Н. О происхождении Шеки и Нухи // Доклады Академии наук Азербайджанской ССР. — Б., 1973. — С. 88.
  8. Саламзаде, Авалов, Салаев, 1979, səh. 63.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Бретаницкий Л. С., Веймарн Б. В. Искусство Азербайджана IV — XVIII веков / Редактор И. А. Шкирич. — Москва: Искусство, 1976. — 272 с.
  • Бретаницкий Л., Датиев С., Мамиконов Л., Мотис Д. Нуха (Азербайджан) / Под общей редакцией акад. В. А. Веснина и проф. Д. Е. Аркина. — М.: Издательство Академии архитектуры СССР, 1948.
  • Город Нуха. Дом Шекихановых // Азербайджан (Исторические и достопримечательные места) / Под общей редакцией М. А. Казиева.. — Б.: Издательство АН Азербайджанской ССР, 1960.
  • Мамед-заде К. М. Строительное искусство Азербайджана (с древнейших времён до XIX века) / Научный редактор aкадемик АН Азерб. ССР А. В. Саламзаде. — Баку: Элм, 1983.
  • Саламзаде А. В., Авалов Э. В. и Салаев Р. Д. Проблемы сохранения и реконструкции исторических городов Азербайджана / Под ред М. А. Усейнова. — Б.: Элм, 1979. — 138 с.
  • Саламзаде А. Р., Мамед-заде К. М. Архитектурные памятники Шеки / Под ред. М. А. Усейнова. — Б.: Элм, 1987. — 140 с.
  • Саламзаде А. Р., Исмаилов А. И., Мамед-заде К. М. Шеки. Историко-архитектурный очерк / Под ред. М. А. Усейнова. — Б.: Элм, 1988. — 237 с.
  • Ханларов Т. А. Архитектура Советского Азербайджана. — М.: Стройиздат, 1972. — 112 с.
  • Эфендизаде Р. М. Архитектура Советского Азербайджана. — М.: Стройиздат, 1986. — 316 с.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]