İllig xaqan

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
İllig xaqan
頡利可汗
Bağatur Şad (莫賀咄設
Şərqi Göytürk xaqanlığının IV xaqanı
620 — 630
Sələfi: Çula xaqan
Xələfi: Kilibi xaqan
 
Dini: Tenqriçilik
Vəfat tarixi: 634(634-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Vəfat yeri: Taypu
Vəfat səbəbi: Xəstəlik
Dəfn yeri: Ba çayının şərqində
Sülalə: Aşina
Atası: Yami xaqan
Həyat yoldaşı: İçjen
Uşaqları: Yükük şad

İllig xaqan - Şərqi Göytürk xaqanlığının son müstəqil xaqanıdır. Yami xaqanın kiçik oğu idi.

İlk dövrləri[redaktə | əsas redaktə]

620-ci ildə taxta çıxmışdı. İlk işi Tan sülaləsinə hücum etmək oldu. Qardaşıoğlu Yuşe şada 10.000 əsgər verib Linçjounu mühasirəyə göndərmişdi. Həmçinin Şibi xaqanın oğlu Tolis xana şərq torpaqlarını verərək özünə müttəfiq yaratdı.

621-624 müharibəsi[redaktə | əsas redaktə]

621-622ci illərdə Yanmeni mühasirəyə almış və yağmaları artırmışdı. İmperatorun sülh təklifinə isə məhəl qoymurdu. Uzun sürən qırğınlardan sonra 624-cü ildə sülh bağlanmışdı. Tan sülaləsi isə yeni bir döyüşə hazırlaşırdı.

625-626 müharibəsi[redaktə | əsas redaktə]

Xaqan 625-ci ildə yenidən Şanhsiyə hücuma keçdi. Lakin çox keçmədən Li Şimin sayəsində yenidən sülh bağlandı. 3000 at, 10000 qoyun qarşılığında türk əsirlər geriyə qaytarıldı.

Son dövrləri[redaktə | əsas redaktə]

627-ci ildə xaqanlıq ən zəif dövrünə qədəm qoydu. Seyanto xanlığının İncu xan başçılığı ilə üsyanı onu Tan sülaləsi qarşısında köməksiz qoydu. 628-ci ildə Tolis xan və kidan ordusu üsyana qalxdı. Çinlilər Tolisin tərəfində keçdilər. Xaqan 630-cu ildə həbs edildi. Onun hakimiyyətinin sonu elə Şərqi Göytürk xaqanlığının da bir müstəqil dövlət kimi sonunu gətirdi. Bundan sonra Jimi sistemi altında muxtar vilayət sisteminə bənzər bir sistemlə xaqanlar hakimiyyətə gəlməyə başladı.

Hakimiyyətdən sonra[redaktə | əsas redaktə]

Xaqan Taypada çadırda yaşamağa başlamışdı. Sürətlə arıqlayır və ruhdan düşürdü. 4 il sonra vəfat etdi və bədəni yandırıldı. Külü Ba çayına səpildi.