Əbu Hənifə

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Əbu Hənifə - Əhli Sünnətin 4 böyük İmaminin birincisi olan İmam-i Əzəm Əbu Hənifə, Hicri 80 (Miladi 699) Küfədə (Bəzi tarixcilərə qörə Kabul-Əfghanistan) anadan olmuşdur. Ən Böyük İmam mənasinda "Əl-İmam Əl-Əzəm" ləgəbi ilə bilinən, Əbu Hənifə Künyəsi ilə Məşhur Əl-Numan bin Sabit bin Numan Zuta əl-Mərzuban Ət Teymi Ət Kufi Böyük Müştəhid və Figh Elmində Hənəfi məzhəbinin İmam və alimidir.

Elmdə dərinləşən imam, İslamın əsas prinsiplərindən olan "nəhyi anil münkər" olaraq, Zamanında Əhli Beytə zülm etdikləri üçün Əməviləri tənqid edirdi, Abbasilər dövründə də zülmün davam etdiyini görən Əbu Hənifə, Abbasi iqtidarını da tənqid eləməyə başladı. Zalımlar tərəfindən ona təklif edilən qazilik məqamını rədd etdi. Onların zülmünə ortaq olmadı. Hakimiyyətə qarşı çıxdığı üçün Xəlifə tərəfindən həbs edilib dəfələrlə şallaqlandı və bütün bu işkəncələrin nəticəsində şəhid olaraq dünyasını dəyişdi. Çünki, Allah Rəsulu (s) buyurur: "Cihadın ən üstünü zalım sultana haqq sözü deməkdir"

Şeyxləri[redaktə]

Tarixçi İbnul Əsirin nəql etdiyinə görə Numan gənc yaşlarında atasıyla bərabər həccə gedərkən, orada Tabiundan Ata bin Əbi Rəbəh və fəqih səhabə Abdullah ibni Ömərdən hədis dinləmişdir. Zəhəbinin nəqlinə görə İmam Əbu Hənifə Atiyyə Əl Avfi, Abdur Rahman bin Hurmuz Əl Arəc, İkrimə, Nafi və Qatədədən də hədis dinləmişdir. Məşhur fəqih Hammad bin Əbi Suleymanın fiqh dərslərində 18 il iştirak etmişdir. Fiqh elmini İbrahim Ən Nəxai, Şabi, Qazi Şureyh, Alqamə bin Qeys, Məsruk bin Əl Əcda kimi böyük fiqh ustadlarından da təhsil etmişdir.

Tələbələri[redaktə]

Kufə şəhərində elm halqaları quran Əbu Hənifənin təxminən 4000 tələbəsi olmuşdur ki, bunlardan qırxa yaxını ictihad səviyyəsinə varmışlar. Onlardan ən məşhuru ikidir və onları Hənəfi məzhəbi kitablarında onların görüşü zikr edildikdə "qavlu imameyni" yəni iki imamın görüşü deyilir. İsimləri belədir:

  1. Əbu Yusuf Yaqub bin İbrahim
  2. Muhəmməd bin Həsən Əş Şeybəni

Digər məşhur tələbələrdən: Davud Ət Tai, Əsəd bin Amr, Həsən bin Ziyad, Əli bin Mushir, Zufər bin Huzeyl Əl Ənbəri, Afiyə bin Yezid Əl Avdi və Hibban bin Əli. Alləmə Abdullah ibn Mübarək də Əbu Hənifənin elmindən xeyli faydalanmışdır.

Alimlər arasında mövqeyi[redaktə]

Allah Rəsulu – sallallahu aleyhi və səlləm – səhih bir hədisdə buyurur:

"Şübhəsiz ki, Alimlər Nəbilərin varisləridir."


Əbu Hənifə haqqında İmam Hafiz İbn Kəsirin "Əl Bidayə Vən Nihayə fit Tarix" adlı kitabında digər alimlərdən nəql elədiyi tərcümeyi – halı:

"İmam Əbu Hənifə. Adı, Numan bin Sabit Ət Teymi - onların mövlasıdır - Əl Kufi. İraqın fəqihi, İslam İmamlarından, məşhur böyüklərindən, əsas alimlərdən biri, tabe olunan məzhəblərdən birinin imamıdır və onlardan ilk vəfat edənidir. Çünki, səhabə əsrini, Ənəs bin Maliki görmüşdür. Başqa səhabələri gördüyü də söylənmişdir. Bəzi alimlər onun 7 səhabədən rəvayət etdiyini qeyd etmişlər.Həmçinin Tabiundan bir qrupdan rəvayət etmişdir, onlardan: Hakəm, Hamməd bin Əbi Suleyman, Sələmə bin Kuheyl, Amr Əş Şabi, İkrimə, Ata, Qatədə, Zuhri, İbn Ömərin mövlası Nafi, Yahya bin Said Əl Ənsari və Əbu İshaq Əs Səbi. Ondan bir qrup rəvayət etmişdir, onlardan:Oğlu Hammad, İbrahim bin Təhmən, İshaq bin Yusuf Əzraq, Əsəd bin Amr Əl Qazi, Həsən bin Ziyad Əl Lului, Həmzə Əz Zəyyət, Davud Ət Tai, Zufər, Abdur Razzaq, Əbu Nueym, Muhəmməd bin Həsən Əş Şeybani, Həşim, Vəki və Əbu Yusuf Əl Qazi. Yahya bin Muin deyir: "Əbu Hənifə güvənilən ravidir/siqadır, doğruluq əhlindəndir, yalanla ittiham edilməmişdir. İbn Hubeyrə onu qazi olsun deyə zor tətbig etdi, lakin o qazi olmaqdan üz döndərdi."

Yahya bin Said fətvada onun görüşünü istifadə edərdi və deyərdi: "Allaha qarşı yalan söyləmərik! Əbu Hənifənin görüşündən daha gözəl bir görüş eşitmədik. Onun əksər görüşlərini qəbul edirik."

Abdullah ibn Mübarək dedi: "Əgər Allahın məni Əbu Hənifə və Sufyən Əs Sevri ilə dəstəkləməsi olmasaydı, mən də başqa insanlar kimi olardım."

Şafi, Malikdən nəqlən dedi: "O adamı gördüm (Əbu Hənifəni) əgər sənə bu sütunun qızıl olduğunu desə, mütləq bu haqda hüccət/dəlil gətirər."

Şafi dedi: "Kim fiqh öyrənmək istəyirsə onun Əbu Hənifəyə ehtiyacı var, kim siyər öyrənmək istəyirsə onun Muhəmməd bin İshaqa ehtiyacı var, kim hədis öyrənmək istəyirsə onun Malikə ehtiyacı var, kim təfsir öyrənmək istəyirsə onun da Muqatil bin Suleymana ehtiyacı var."

Abdullah bin Davud Əl Hureybi: "İnsanların öz namazlarında - fiqhi hifz etdiyi və onlar üçün asanlaşması səbəbilə - Əbu Hənifə üçün dua eləmələri lazımdır."

Sufyən Əs Səvri və İbn Mübarək dedi: "Əbu Hənifə öz zamanında yer üzünün ən fəqihi idi." Əbu Nueym dedi: "O, məsələlərdə dərinə dalan kimsəydi." Məkki bin İbrahim dedi: "Yer üzünün ən çox biləni/alimiydi." Xatib, isnadıyla Əsəd bin Amrdan rəvayət edir: Əbu Hənifə gecə namaz qılar və bütün gecə Quran oxuyardı. Qonşuları onun halına acıyana qədər ağlayardı. 40 il İşa namazında aldığı dəstəmazla sübh namazını qıldı. Öldüyü zaman artıq Quranı 70 000[Mənbə göstərin] dəfə xətm etmişdi. Vəfatı bu ilin, yəni 150 – ci ilin rəcəb ayında oldu. İbnu Maindən isə 151 – ci ildə vəfat etdiyi görüşü var. Başqaları isə 153 – cü ildə vəfat etdiyini demişlər. Lakin, doğru olan birinci görüşdür. Hicri 80 – ci ildə doğulan, 70 yaş ömür sürüb. Camaatın çoxluğu səbəbilə Bağdadda cənazə namazı 6 dəfədə qılındı. Qəbri də Bağdaddadır. Allah ona rəhmət etsin. (Amin)"

Əsərləri[redaktə]

  1. Yusuf bin Xalid Əs Səmtiyə vəsiyyət
  2. Oğlu Hammada vəsiyyət
  3. Əl Qasidətun Numaniyyə
  4. Osman Əl Bəttiyə cavab
  5. Əl Alim vəl Mutaalim
  6. Əbu Yusufa vəsiyyət
  7. Tövhid vəsiyyəti
  8. Əl Fiqhul Əkbər
  9. Əl Fiqhul Əbsat
  10. Müsnəd