Aşağı Seyidəhmədli

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Aşağı Seyidəhmədli
39°34′23″ şm. e. 47°18′22″ ş. u.
Ölkə  Azərbaycan
Region Füzuli rayonu
Rayon Füzuli rayonu
Başçı Alı Alıyev
Tarixi və coğrafiyası
Saat qurşağı
Rəqəmsal identifikatorlar
Telefon kodu +994
Poçt indeksi AZ1912[1]
Nəqliyyat kodu 19
Xəritəni göstər/gizlə
Aşağı Seyidəhmədli xəritədə
Aşağı Seyidəhmədli
Aşağı Seyidəhmədli
Aşağı Seyidəhmədli xəritədə
Aşağı Seyidəhmədli
Aşağı Seyidəhmədli

Aşağı SeyidəhmədliAzərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

Hal-hazırda Azərbaycan ordusunun nəzarəti altındadır. Təxminən 200-250 evdən ibarət idi. Kəndin ərazisindən cəbhə xətti keçirdi. Erməni qoşunları vaxtilə bu ərazidə tez-tez atəşkəsi pozaraq Azərbaycan Ordusunun mövqelərinə hücum etməyə cəhd göstərirdilər.[2][3][4]

Kənddə klub, idarə binası, xəstəxana var idi. Kəndlə rayon arasında hər gün avtobus işləyərdi. Həmin avtobus Yuxarı Seyidəhmədli kəndindən keçib Füzuliyə gedərdi. Kəndin müxtəlif yerlərində artezian quyuları var idi.

21 oktyabr 2020-ci il tarixində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.[5]

Tarixi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Aşağı Seyidəhmədli kəndinın yaranması 1600-1700-cü illərə təsadüf edir. Bu kənddə insanlar özlərinə ev tikmək üçün bünövrə qazdıqda bəzi yerlərdə torpağın altında, bəzəndə kiçik təpələrdə yaşı 3-4 min illərlə ölçülən (Norveçdə, Skandinavyada qədim İvarlarla eynilik təşkil edən) sağsı qab-qacaq qırıntılarına rast gəlinərdi. Bəzi qazma zamanı qiymətli sikkələr belə tapıldığı olub. Kəndin bəzi bölümündə tapılan qab parçaları Quruçay mədəniyyətinə aid olan əşyaları özündə əks etdirir. Yerli mənbələrdə kənd evləri palçıqdan yarıqazma şəklində tikilir və ev sayı "tüstü" formasında sayılırdı(Məsələn:30 tüstü, yəni 30 ev). Kənd əhalisi hansı soydan gəldiyini araşdırma zamanı və digər qonşu kəndlərdə araşdırıldıqda əsasən kökü, indiki İran İslam Respublikasının ərazisində Şərqi Azərbaycan ostanının Vərziqan şəhristanı, o zamankı adıyla Qaradağ mahalının Dilboz kəndinə gedib çıxır. Bu kəndin əsasən soyu 24 oğuz boyundan biri olan Yaparlı (iva, ivarlı), boyundan gəlməkdədir.Digər qaynaqlara görə Alxanlı (24 oğuz boyunun qolu olan Ay xan isminin dəyişmiş forması) kəndinın əhalisidə bu ərazidən buraya köçənlərdir. Kəndin bir sıra ailələri (Məsələn: Xəlillilər, Əliquluuşağı və s.) 1680-1700-cü illərdə İran Azərbaycanının Qaradağ mahalından buraya köçmüşlər. Buraya ilk əvvəl Qacarların mənfur siyasətinin bir parçası olan köçəri erməni əsilli əhalının əhəmiyyətli torpaq sahələrinə yerləşdirmək üçün Vərzigana köçürülməsi nəticəsində, buna etiraz edən bölgənin ən hörmətli və tanınmış din adamı olan Övliya Seyyid Əhməd ağa və qardaşı Seyyid Mahmud ağa buranın əhalisini, indiki Aşağı Seyyidəhmədli kəndinin ərazisinə gətirmiş. Seyid Əhmədli (Yuxarı və Aşağı Seyidəhmədli, Alxanlı, Şükürbəyli, QorqanQaraxanbəyli sakinlərinin bir qısmı) kəndi ilə ən yaxın qohumluq əlaqəsi əsasən, indiki Ermənistan Respublikasının ərazisində qalan, Qərbi Azərbaycanın (Dərələyəz mahalının əski tarixi mənbəələrdə Qarababa mahalı Arpa çayının sağ sahillərinə və qonşu Türkiyə republikasının bəzi vilayətlərində rast gəlinir. Məsələn Antalya ilinin Manavqat ilçəsininin Seydilər kəndi, Bolu ilinin Gərədə ilçəsinin Afşardarağçı, Tatlar, Birinci Afşar, İkinci Afşar, Əmirlər və sair kəndlər, Ankara Bala ilçəsi Afşar, Ağqoyunlu kəndləri, Çorum ilinin Alaca, Qəhrəmanmaraş Afşin ilçəsi Örənli kəndi, Nadirköy kəndi, Tatlar kəndi və sair kəndlər.

Toponimikası[redaktə | mənbəni redaktə et]

Aşağı Seyidəhmədli oyk. Füzuli r-nunun eyniadlı i.ə.v.-də kənd. QuruçayKöndələnçay arasındadır. Oykonimin birinci komponenti yaşayış məntəqəsinin yerləşdiyi coğrafi mövqeyi, ikinci komponenti isə seyid-əhmədli nəslinin adını əks etdirir.[6]

Mədəniyyəti[redaktə | mənbəni redaktə et]

Aşağı Seyidəhmədli kəndində əvvəllər ibtidai, sonralar 8 illik və nəhayət orta məktəb açılmışdır. Bu kənddə işğala qədər 2 məktəbəqədər uşaq bağçası da olub.[Mənbə göstərin]

Görkəmli şəxsləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Nəcəfqulular tayfası bu kənddəndir.Bu kənddə çəkilmiş bəzi məsəllər indidə el arasında məsəl çəkilir. Məsələn: Qayinana filmində "Ölmüşdü Xankişi", "İlanı Seyid Əhməd əli ilə tutur" və sair məsəllər.[Mənbə göstərin]

Coğrafiyası və iqlimi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Dağ ətəyi bir kənd olan Aşağı Seyidəhmədli qışı qismən şaxtalı, yayı isə mülayim olur.

Əhalisi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Kənddə 1990-cı ilə olan məlumata görə 1500-1600 nəfər sakin yaşayırdı.[7]

İqtisadiyyatı[redaktə | mənbəni redaktə et]

Aşağı Seyidəhmədli kəndində texniki üzümçülüyə əlverişli iqlim olduğundan sovet dövründə yer altı saxlama yerləri olan spirt zavodu yerləşirdi.

Həmçinin bax[redaktə | mənbəni redaktə et]

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Azərpoçt. "İndekslər" (azərb.). www.azerpost.az. 2016-04-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-04-19.
  2. "Ermənilər təmas xəttində fəallaşıb – anspress.com". 2011-11-12 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-11-17.
  3. Ermənilər atəşkəs rejimini yenə pozublar
  4. Ermənilər cəbhə xəttində fəallaşıb – azxeber.com
  5. "Füzulinin bu kəndləri də işğaldan azad edildi!". qafqazinfo.az (azərb.). 21 oktyabr 2020. İstifadə tarixi: 21 oktyabr 2020.
  6. Azərbaycan Toponimlərinin Ensiklopedik Lüğəti. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası. Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu. Şərq-qərb Bakı-2007. səh.427
  7. Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Siyahıyaalınması. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Bakı-2010. Səh.629