Arçut

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Arcut səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Jump to navigation Jump to search
kənd
Arçut

40°51′47″ şm. e. 44°22′56″ ş. u.


Ölkə Ermənistan Ermənistan
Region [[Pəmbək mahalı]]
Rayon [[Böyük Qarakilsə rayonu]]
Tarixi və coğrafiyası
Saat qurşağı UTC+4
Əhalisi
Əhalisi 6545 nəfər (1988) nəfər
Rəsmi dili ermənicə
Arçut xəritədə
Arçut
Arçut

Arçut (rus. Арчут) — Pəmbək mahalında, indi Quqark rayonunda kənd.[1]

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Arçut İrəvan quberniyasının Pəmbək mahalında, Böyük Qarakilsə şəhərindən 6 km şimal-qərbdə, Bozabdal dağının ətəyində, Pəmbək çayının yaxınlığında yerləşir. Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Arçut kimi qeyd edilmişdir[2]

Toponim artuç (ardıc[3]) bitki adı[4] əsasında yaranmışdır. Fitotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Coğrafiyası və iqlimi[redaktə | əsas redaktə]

Kəndi Arçut çayı 2 bölür.Bazum daglarının ətəyində yerləşir.Soyuq kontinental iqlimi var yayi +18,+28 qışı +4,-25 dərəcə olur.

İqtisadiyyatı[redaktə | əsas redaktə]

Əkinçilikheyvandarlıq daha geniş yayılıb. Tikiş fabrikasında 1230 nəfər işçi olub. 2240 nəfər basqa yerlərdə işləyənlər olub.

Mədəniyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Kənddə 1711-ci ildən etibarən Məscid, Folkloru qıs fəsli fevral [boz] ayı-hızırnəbi bayramı, qodu oynatmaq kimi adətlər olmuşdur.

Qodu-qodunu gördünmü,
Qoduya salam verdinmi,
Qodu qapıdan gedəndə
Qırmızı qunu gördünmü.

Payımı ver
Allah murazını versin.
Verənin oğlu olsun,
Verməyənin qızı olsun!

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Kənddə 1831-ci ildə 137, 1873–cü ildə 357, 1886-cı ildə 477, 1897-ci ildə 574, 1914 – cü ildə 759 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır[5].

Kəndin sakinləri 1918-ci ildə erməni təcavüzünə mə'ruz qalaraq qırğınlarla deportasiya olunmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti qurulandan sonra kəndi tərk etmiş azərbaycanlılardan sağ qalanlar ata-baba torpaqlarına qayıda bilmişdir. 1922-ci ildə 697, 1926-cı ildə 820, 1931-ci ildə 886[6], 1939-cı ildə 1052, 1959 – cu ildə 1295, 1970-ci ildə 2009, 1979 – cu ildə 2172 nəfər[7] azərbaycanlı yaşamışdır.

1988-ci ilin noyabrında kəndin sakinləri Ermənistan dövləti tərəfindən qırğınlarla qovulmuşdur. İndi kənddə ermənilər məskunlaşıb.

1988-ci ilə qədər azərbaycanlılar yaşamışdır. 1988-ci ildə 655 yasayış evi var idi. Əhalisi 6545 nəfər olub.

Tanınmışlar[redaktə | əsas redaktə]

  • Allahyar Yolçuyev - Kimya elmləri doktoru, Professor, Neft Akademiyası Analitik Kimya kafedrasının baş müəllimi.
  • İsmayıl İbrahim oğlu Abdullayev - İlk kənd sovetinin sədri (1922-1929 cu illər)
  • Yusif İbrahim oğlu Abdullayev - Kənd sovetinin sədri (1929-1930 cu illər)
  • Məhəmməd Daşdəmir oğlu İsmayılov - Kənd Sovetinin sədri (1930)
  • Bayram İbrahim oğlu Qocayev - İlk Partiyaçı, Sovet İ.K.P nın üzvü (1926 cı ildən), Kənd sovetinin sədri (1931-1932 ci illər)
  • Rəsul Qazı oğlu İsgəndərov - İlk Partiyaçı, Sovet İ.K.P nın üzvü (1926 cı ildən), Kənd Soveti sədri (1933-1941 ci illər)
  • Cabbar Tanrıverdi oğlu Canayev - İlk Partiyaçı, Sovet İ.K.P nın üzvü (1926 cı ildən), Kənd üzrə Tədarük İdarəsinin sədri
  • Məmiş Qasım oğlu Məmişov - Kənd sovetinin sədri (1941-1943; 1954-1957)
  • Bayram Məhəmməd oğlu Binnətov – Kənd sovetinin sədri (1943-1953 cü illər)
  • Musa Əsgər oğlu Qurbanov – Kənd Sovetinin sədri (1958-196.)
  • Məhəmməd Abbas oğlu Əliyev — Arçut kənd orta məktəbinin direktoru (28 il)
  • Musa Musayev - Sankt Peterburgun Fəxri vətəndaşı adını almış həmyerlimiz
  • Novruz Musatafayev - Bakı Un zavodunun direktoru, Əməkdar texnoloq
  • İnayət Xəlilov — Dövlət Sərhəd Xidmətinin sabiq Baş Qərargah rəisi, General - leytenant
  • Abuzər Qazıyev — ATU I müalicə-profilaktika fakultəsinin dekanı, Bakı şəhər baş onkoloqu, Əməkdar Müəllim, Tibb elmləri doktoru, professor
  • İlham Alxan oğlu Əliyev - Texniki elmlər namizədi. Alternativ və Bərpa olunan Enerji mənbələri üzrə Dövlət agentliyinin Baş mühəndisi. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə Energetika sahəsi üzrə "Tərəqqi" medalı ilə təltif olunub.
  • Əflatun Məsim oğlu Məmmədov — Vergilər Nazirinin müşaviri
  • Pənah Musa oğlu Musayev — Daxili İşlər Nazirliyi İsmayıllı rayon Polis şöbəsinin rəis müavini
  • Yusifov Araz - Daxili İşlər Nazirliyinin əməkdaşı, polkovnik-leytenant
  • Yusif Xıdır oğlu Qazıyev — Əməkdar müəllim, Pedaqoji elmlər doktoru, Professor
  • Fərhad Hümbətov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
  • Sabir Məsimov — Sankt - Peterburq Azərbaycan diasporunun sədr müavini
  • Ceyhun Salman oğlu Yusifov — Hüquqşunas, Vəkillər Kollegiyasının üzvü
  • Namiq Məmmədov — İş adamı, “CASPEL” MMC-nin İdarə Heyətinin sədri, Mesenat, İctimai xadim, "Tərəqqi" medalı laureatı
  • Rasim Səyyad oğlu Əliyev - Müdafiə Nazirliyinin zabiti, Mayor
  • Murad Ismayilov - Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidmətinin əməkdaşı, Mayor
  • Rəşadət Sədi oğlu Qurbanov - Cərrah-Oftalmoloq
  • Sədi Qurbanov - “Sağlam həyat” diaqnostika müalicə mərkəzinin baş həkimi, cərrah
  • Əli Əhmədov - polkovnik
  • İsmayıl Əliyev — Akademik, Rusiya Federasiyası Tibb Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü
  • Elmar İsayev - Müdafiə Nazirliyinin zabiti, kapitan
  • Novruz Həsənov - Kardeoloq, Tibb elmləri doktoru, Professor
  • Ayaz Süleyman oğlu Məmmədov — Yasamal rayon Məhkəməsinin hakimi
  • Rəşad Nazim oğlu Alıyev - DİN Daxili Qoşunların xüsusi təyinatlı dəstə komandirinin müavini, sanbo güləşi üzrə dünya birinciliyinin bürünc mükafatçısı, Polis mayoru
  • İbrahim Əliyev - Müdafiə Nazirliyi tibb xidməti polkovniki
  • Elşad Musayev - Böyük Azərbaycan Partiyasının sədri
  • Bayram Allahverdiyev - Tarix elmləri doktoru, Professor
  • Əli Orucov — Siyasətçi, Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyası Mərkəzi Şuranın sədri
  • Ramiz Abbas oğlu Məşədihəsənli - AzTV-nin AFR, Mərkəzi Avropa, qazaxıstan və Orta Asiyada təmsilçisi, Beynəlxalq TÜRKSOY Mükafatı Laureatı, Qazaxıstan Prezidentinin Fərmanı ilə iki dəfə medal və Fəxri Fərmanla təltif olunub. Hazırda Beynəlxalq TÜRKEL Media Holdinqin baş redaktoru, filoloji elmlər namizədi.
  • Elnur Hesenov - Akademik M.A.Topçubaşov Adına Elmi Cərrahiyyə Mərkəzinin ürək cərrahı, Tibb elmlər doktoru
  • Yasəmən Əliyeva — Kooperasiya Universiteti "Menecment və ticarət " kafedrasının müdiri, İqtisad elmləri namizədi, dosent
  • İlham Məhəmməd oğlu Əliyev — Kimya elmləri doktoru, professor
  • İkram Əliyev — Fizika elmləri namizədi
  • Elşən Misir oğlu Nəsibov — Siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, Politoloq, İnsan Hüquqları İnstitutunun böyük elmi işçisi
  • Nakim Akif oğlu Vəliyev — Peşəkar Futbolçu
  • Vüsal Əliyev - Azərsu ASC-nin əməkdaşı

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Əziz Ələkbərli, "Qədim türk-oğuz yurdu "Ermənistan"", Bakı, "Sabah", 1994.
  • İbrahim Bayramov, "Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri", Bakı, "Elm", 2002.
  • Həbib Rəhimoğlu. "Silinməz adlar, sağalmaz yaralar", Bakı, "Azərnəşr", 1997.
  • B.Ə.Budaqov, Q.Ə.Qeybullayev. "Ermənistanda Azərbaycan mənşəli toponimlərin izahlı lüğəti". Bakı, "Oğuz eli", 1998.
  • Ermənistan azərbaycanlılarının tarixi coğrafiyası, Bakı, "Gənclik", 1995.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. PDF versiyası. // Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri. Müəllifi: İ. M. Bayramov; Redaktorları: B. Ə. Budaqov, H. İ. Mirzəyev, S. A. Məmmədov. Bakı: "Elm" nəşriyyatı, 2002, 696 səh. ISBN 5-8066-1452-2
  2. Д. Д. Пагиревь. Алфавитный указатель кь пятиверстной картѣ Кавказскaго края, изданiя Кавказскaго Военно–Топографическaго Отдѣла. Записки Кавказскаго отдѣла Императорскаго Русскаго Географическаго общества. Книжка XXX. Тифлись: Типографія К. П. Козловскаго, 1913. s.21
  3. İbrahim Bayramovun fikrincə
  4. Древнетюркский словарь, Л., «Наука», 1969. s.57
  5. erm. Խորհրդային Հայաստանի բնակչությունը վերջին հարյուրամյակում (1831-1931). Հեղինակ: Զավեն Կորկոտյան. Յերեվան: Մելքոնյան ֆոնդի հրատ, 1932.; rus. Население Советской Армении за последние сто лет (1831-1931). Автор: Завен Коркотян. Ереван: Издательство «Мелконян фонд», 1932.; azərb. Son yüzildə Sovet Ermənistanının əhalisi (1831–1931). Müəllif: Zaven Korkotyan. İrəvan: «Melkonyan fond» nəşriyyatı, 1932. s.50-51, 130-131
  6. erm. Խորհրդային Հայաստանի բնակչությունը վերջին հարյուրամյակում (1831-1931). Հեղինակ: Զավեն Կորկոտյան. Յերեվան: Մելքոնյան ֆոնդի հրատ, 1932.; rus. Население Советской Армении за последние сто лет (1831-1931). Автор: Завен Коркотян. Ереван: Издательство «Мелконян фонд», 1932.; azərb. Son yüzildə Sovet Ermənistanının əhalisi (1831–1931). Müəllif: Zaven Korkotyan. İrəvan: «Melkonyan fond» nəşriyyatı, 1932. s.51, 131
  7. Hakopyan T.X., MəlikBaxşyan St.T., Barseğyan O.X. Ermənistan və ətraf vilayətlərin toponimlər lüğəti, (erməni dilində). I c., AD, İrəvan, «İrəvan Universiteti», 1986. s.484