Ceyms Byukenen

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Ceyms Byukenen
James Buchanan
Ceyms Byukenen
Bayraq
Amerika Birləşmiş Ştatlarının 15-ci prezidenti
Bayraq
4 mart 1857 — 4 mart 1861
Vitse-prezident: Con Brekinric
Sələfi: Franklin Pirs
Xələfi: Avraam Linkoln
Bayraq
Amerika Birləşmiş Ştatlarının 17-ci Dövlət katibi
Bayraq
10 mart 1845 — 7 mart 1849
Prezident: Ceyms Noks Polk
Sələfi: Ceyms Kelhun
Xələfi: Con Kleyton
 
Partiya: Demokrat partiyası
Təhsili: Dikinson Kolleci
İxtisası: Hüquqşünas, Diplomat
Dini: Presviterian
Təvəllüdü: 23 aprel 1791(1791-04-23)
US flag 13 stars – Betsy Ross.svg Merkersburq, Pensilvaniya, ABŞ
Vəfatı: 1 iyun 1868 (77 yaşında)
US flag 37 stars.svg Lankaster, Pensilvaniya, ABŞ
Atası: Ceyms Byukenen
Anası: Elizabet Spear
Həyat yoldaşı: Harriet Leyn
 
Hərbi xidmət
Mənsubiyyəti: Amerika Birləşmiş Ştatları
Rütbəsi: Könüllü
Döyüşlər: 1812-ci il müharibəsi
 
İmzası: İmzası

Ceyms Byukenen (ing. James Buchanan; 23 aprel 1791, Merkersburq, Pensilvaniya, ABŞ1 iyun 1868, Lankaster, Pensilvaniya, ABŞ) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının 15-ci prezidenti (1857-1861) və 17-ci Dövlət katibi (1845-1849). ABŞ-ın parçalanmasından və vətəndaş müharibəsindən əvvəlki son prezident.

Prezident seçkilərinə qədərki həyat və fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Ceyms Byukenen 1791-ci il 23 apreldə Pensilvaniya ştatının Mersersberq şəhərciyində irland immiqrantı ailəsində anadan olmuşdur. (C.Byukenenin atası Amerikadan kənarda doğulmuş beş prezidentdən biridir).

Ceymsin atası varlı ticarətçi olaraq övladlarının təhsilinə ciddi fikir verirdi. Ailənin on bir uşağından biri, eyni zamanda böyük oğlu olan Ceyms ibtidai təhsilini Karlisldəki Dikkinson kollecində almışdı. 1809-cu ildə kolleci bitirərək Lankaster vəkillər kollegiyasının nüfuzlu nümayəndəsi Ceyms Hopkinsin rəhbərliyi altında vəkillik öyrənmişdir.

Qısa müddətə 1812-ci il müharibəsində (ABŞ-la İngiltərə arasında) könüllü kimi iştirak etdikdən sonra Lankasterə qayıdaraq müstəqil vəkillik praktikasına başlamışdı. [1]

Siyasi təcrübəsinin zənginliyinə görə Byukenen, demək olar ki, bütün prezidentləri üstələmişdi. O, 1814-1816-cı illərdə Pensilvaniya parlamentinin deputatı, [2], 1821-1831-ci illərdə federalistlər partiyasının (1824-cü ildən demokrat partiyasının) üzvü kimi konqresin deputatı olmuşdu. 1834-1845-ci illərdə Pensilvaniya ştatının Senatda nümayəndəsi kimi siyasi fəaliyyətini davam etdirmişdi. Ceyms Byukenen ədliyyə naziri təyin edilsə də, o. bu vəzifədən imtina edir. O, 1832-1833-cü illərdə diplomatik missiya ilə Rusiyada səfərdə olmuşdu. C.Polk administrasiyasında dövlət katibi vəzifəsini tutmuşdu. "Monro doktrinası"nın qızğın tərəfdarı kimi, İngiltərənin Mərkəzi Amerika və Oreqondan çıxarılması ideyasını müdafiə etmiş, Texas və Kaliforniyanın ilhaq edilməsində bilavasitə iştirak etmişdir.

Prezidentlik uğrunda mübarizə[redaktə | əsas redaktə]

Ceyms Byukenen 1848-ci və 1852-ci prezidentliyə namizəd olmaq istəsə də müvəffəqiyyətsizliyə uğrayır. Onun bu arzusu 1856-cı ildə həyata keçmiş, o, Sinsinattidən demokratlar partiyasının nümayəndəsi kimi, prezidentliyə namizəd göstərilmişdir. C.Byukenenin seçkiqabağı kompaniyasının leytmotivini abolisionist təbliğata son qoymaqla İttifaqı qorumağa çağırış təşkil edirdi. Onunla yanaşı respublikaçı Con Fremon və Amerika partiyasından keçmiş viq Millard Fillmor da prezidentliyə iddiaçı idilər.

Quldarlığa loyal münasibəti, ABŞ torpaqlarının genişləndirilməsinin tərəfdarı olması ona Cənub ştatlarında, demək olar ki, mütləq qələbə qazandırır.

ABŞ-ın 15-ci prezidentinin fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi haqqında[redaktə | əsas redaktə]

Ceyms Byukenen ABŞ tarixinə quldarlıq problemini həll edə və İttifaqın dağılmasının qarşısını ala bilməmiş zəif prezident kimi daxil olmuşdur. O, cənublu olmasa da, müasirləri tərəfindən Cənub ştatlarının tərəfdarı kimi tənqid edilmişdir. 20062009-cu illərdə Amerika tarixçiləri tərəfindən müəyyənləşdirilən "ABŞ tarixinin ən pis prezidentləri" siyahısına başçılıq edir.[3]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Букэнэн, Джемс // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Horton, Rushmore G. (1856). The Life and Public Services of James Buchanan. New York, NY: Derby & Jackson, 17.
  2. Curtis 1883, p. 22.
  3. U.S. historians pick top 10 presidential errors Wayback Machine saytında (24 iyun 2006 tarixindən)