Ernest Rezerford

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox character.png
Ernest Rezerford
ing. Ernest Rutherford[1]
Fotoqrafiya
Doğum tarixi 30 avqust 1871(1871-08-30)[2][3][1][4]
Doğum yeri Nelson[d], Nelson Region[d], Yeni Zelandiya[1]
Vəfat tarixi 19 oktyabr 1937(1937-10-19)[5][6][2][1][4] (66 yaşında)
Vəfat yeri Kembric, İngiltərə, Böyük Britaniya[5][1]
Dəfn yeri Vestminster abbatlığı[7][1]
Vətəndaşlıq Flag of New Zealand.svg Yeni Zelandiya[8]
Flag of the United Kingdom.svg Böyük Britaniya[8]
Flag of the United Kingdom.svg Böyük Britaniya və İrlandiya Birləşmiş Krallığı[d][9]
Elm sahəsi fizika[1]nuclear physics[d][1]
İş yeri Mançester Universiteti[1]Makgill Universiteti[1]
Elmi dərəcəsi B.A.[d][8], MA[d][8], B.Sc.[d][8]Elmlər dоktоru[d][8]
Həyat yoldaşı Mary Georgina Rutherford[d][1]
Elmi rəhbəri Alexander William Bickerton[d]J. J. Thomson[10]
Tanınmış yetirmələri Nazir Ahmed[d], Norman Alexander[d], Edvard Viktor Appleton[d][11], Robert William Boyle[d], Rafi Muhammad Chaudhry[d], Alexander MacAulay[d], C. F. Powell[d][12], Henry DeWolf Smyth[d], Ernest Walton[d], C. E. Wynn-Williams[d], Yulii Borisovich Khariton[d], Hans Geiger[d], Pyotr Kapitsa, David Shoenberg[d], Charles Drummond Ellis[d], Ceyms Çedvik, Ralph H. Fowler[d][13], Douglas Hartree[d]Mark Oliphant[d]
Mükafatları

Hector Medal[d] (1916)

,

Nobel Kimya Mükafatı (1908)

,

Matteucci Medal[d] (1913)

,

Copli Medalı (1922)

,

Franklin Medal[d] (1924)

,

Elliott Cresson Medal[d] (1910)

,

FRS[d]

,

Faraday Lectureship Prize[d] (1936)

,

Wilhelm Exner Medal[d] (1936)

,

Faraday Medal[d] (1930)

,

Rumford Medal[d] (1904)

,

Albert Medal[d] (1928)

,

Bakerian Lecture[d] (1920, 1904)

,

Peace Prize of the German Book Trade[d]

,

FRSNZ[d]

,

HFRSE[d]

Guthrie Lecture[d] (1927)

İmza
Commons-logo.svg Ernest Rezerford Vikianbarda

Ernest Rezerford (ing. Ernest Rutherford, 30 avqust 1871, Sprinq-Qruv — 19 oktyabr 1937, Kembric, İngiltərə) — Yeni Zelandiyalı fizik, atomun planetar modelinin müəllifi. 1908-ci il kimya üzrə Nobel mükafatı laureatı. Nüvə fizikasının "atası" hesab olunur.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Ernest Rezerford Şotlandiyadan Yeni Zelandiyaya köçüb gəlmiş fermer Ceyms Rezerfordun ailəsində, Yeni Zelandiyanın Nelson şəhəri yaxınlığındakı Sprinq-Qruv (hal-hazırda Braytvoter) adlanan yerdə dünyaya gəlmişdir. Anası Marta Tomson İngiltərənin Esseks əyalətindən idi. İlk ibtidai təhsilini əvvəlcə Havlok məktəbində, daha sonra Nelson kollecində almışdır. İbtidai təhsilini uğurla tamamalyan Ernest təhsilini Yeni Zelandiya Universitetinin Kanteberi kollecində davam etdirmık hüququ əldə edir. Universitet illərdinə o yerli tələbə debat cəmiyyətinin sədri olur. 1895-ci ildə bakalavr və magistr dərəcələrini alan Ernest daha iki il elektrik texnologiyaları sahəsində tədqiqatlarla məşğul olduqdan sonra doktorluq dərəcəsi almaq məqsədilə İngiltərəyə yollanır. Kembric Universitetinin nəzdində fəaliyyət göstərən Kavendiş laboratoriyasında çalışır. Bu illərdə o torium və uran elementlərinin buraxdığı radiasiyanın iki növünü – alfa və beta radiasiyanı kəşf edir.

1898-ci ildə Kanadanın Monreal şəhərinin Makgill Universitetində işləməyə başlayır. Məhz bu universitetdə apardığı tədqiqatlar ona 1908-ci ilin kimya üzrə Nobel mükafatını gətirir. Ernest Rezerford radioaktivliyin atomun öz-özünə parçalanması olduğunu nümayiş etdirir. O, radioaktiv materialın yarısının parçalanmasına eyni zaman intervalının lazım gəldiyini göstərir və bu sabit parçalanma sürətini saat kimi istifadə etməklə sonralar Yerin əsl yaşını təyin etməyəyə böyük töhfə vermiş olur.

1907-ci ildə Rezerford Mançester Universitetinin fizika kafedrasına gəlir. Burada Hans Geyger və Ernest Marsdenlə birgə tədqiqatlar apararaq atomun nüvə təbiətini müəyyən edir. Bu tədqiqatların interpretasiyası ona özünün planetar modelini irəli sürməyə imkan verir. Rezerford modelində atom müsbət yüklü nüvə və nüvə ətrafında hərəkət edən elektronlardan ibarət idi. Rezerford 1919-cu ildə nüvə reaksiyası vasitəsilə bir kimyəvi elemeneti (azotu) başqa bir kimyəvi elementə (oksigenə) çevirmiş ilk fizik olur – 14N(α,β)170. 1921-ci ildə Nils Borla birgə çalışdığı müddətdə Rezerford müsbət yüklü protonların bir-birini itələmə effektini kompensasiya etməklə nüvənin cəzbetmə qüvvəsni təmin edən və beləliklə nüvəni parçalanmadan saxlayan neytronlar haqqında fərziyyə irəli sürür. Bor hesab edirdi ki, elektronlar nüvə ətrafında spesifik orbitlər üzrə hərəkət edir. Rezefordun neytronlar haqqındakı nəzəriyyəsi 1932-ci ildə Ceyms Çadvik tərəfindən sübuta yetirilir və Çadvik bu kəşfinə görə 1935-ci il Nobel mükafatına layiq görülür.

Ernest Rezerford 1937-ci ildə vəfat edir və Vestminster Abbeydə C.C. Tomsonun yanında dəfn edilir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 Ernest Rutherford
  2. 2,0 2,1 Ernest Rutherford — 1834.
  3. Find a Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  4. 4,0 4,1 The Peerage
  5. 5,0 5,1 Капица П. Л. Резерфорд Эрнест // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / red. ilə А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1975. — T. 21 : Проба — Ременсы. — S. 582.
  6. BNF authorities: açıq data platforma — 2011.
  7. http://www.westminster-abbey.org/our-history/famous-people?collection=wma-people&query=ernest+rutherford
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 Earnest Rutherford
  9. Earnest rutherford
  10. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  11. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  12. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  13. Mathematics Genealogy Project — 1997.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Ernest Rezerford ilə əlaqəli mediafayllar var.