SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Qış müharibəsi səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Jump to navigation Jump to search
Qış müharibəsi
İkinci dünya müharibəsinin tərkib hissəsi
A Finnish Maxim M-09-21 machine gun nest during the Winter War.jpg
Finlandiyalı hərbçilərdən ibarət pulemyot qrupu
Tarix 30 noyabr 1939 – 13 mart 1940
Yeri Finlandiyanın şərqi
Nəticəsi Moskva sülh müqaviləsi imzalandı
Ərazi
dəyişikliyi
Fin körfəzində yerləşən adalar, Karel bərzəxi, Kareliya, Salla, Rıbaçiy yarımadası və Hanko Sovet İttifaqına verildi
Münaqişə tərəfləri
Flag of Finland.svg Finlandiya Flag of the Soviet Union.svg SSRİ
Komandanları
Flag of Finland.svg Kyösti Kallio
Flag of Finland.svg Risto Ryuti
Flag of Finland.svg Karl Qustav Emil Mannerheym
Flag of the Soviet Union.svg İosif Stalin
Flag of the Soviet Union.svg Kirill Meretskov
Flag of the Soviet Union.svg Kliment Voroşilov
Flag of the Soviet Union.svg Semyon Timoşenko
Tərəflərin qüvvəsi
300,000–340,000 nəfər
32 tank
114 təyyarə
425,000–760,000 nəfər
2,514–6,541 tank
3,880 təyyarə
İtkilər
25,904 ölü və ya itkin
43,557 yaralı
800–1,100 əsir
20-30 tank
62 təyyarə
70,000 nəfər ümumi itki
126,875–167,976 ölü və ya itkin
188,671–207,538 yaralı
5,572 əsir
1,200–3,543 tank
261–515 təyyarə
321,000–381,000 nəfər ümumi itki

Qış müharibəsi (Fin dili: talvisota, Rus dili: Зимняя война, İsveç dili: vinterkriget) və ya Sovet-Finlandiya müharibəsi (Rus dili: Советско-финская война) 30 noyabr 1939 - 13 mart 1940-cı illər tarixində SSRİ ilə Finlandiya arasında baş vermiş hərbi münaqişədir. Bu müharibə İkinci dünya müharibəsinin başlamasından üç ay sonra, 30 noyabr 1939-cu ildə Sovet qoşunlarının Finlandiya üzərinə hücuma keçməsi ilə başlamış və 13 mart 1940-cı ildə Moskvada imzalanan sülh müqaviləsi ilə başa çatmışdır. Sovet qoşunlarının bu hücumu Millətlər Liqası tərəfindən qeyri-qanuni adlandırılmış və Sovet İttifaqı təşkilatdan kənarlaşdırılmışdır.

Sovet hökuməti Finlandiya ilə sərhəddən 32 km məsafədə yerləşən Leninqrad şəhərinin təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədilə qarşı tərəfə ərazi mübadiləsi barədə təklif göndərmiş, lakin Finlandiyanın bu təklifi qəbul etməməsi nəticəsində müharibə başlamışdır. Bəzi mənbələrə görə müharibəni başlamaqda Sovet İttifaqının əsas məqsədi bütün Finlandiyanı ələ keçirmək və burada "kukla" Fin kommunist hökuməti yaratmaq idi. −43 °C temperaturda, çox sərt iqlim şəraitində Finlandiya qoşunları iki aydan çox müddətdə Sovet hücumuna müqavimət göstərdi və qarşı tərəfi ciddi itkilər verməyə məcbur etdi. Sovet Ordusunun yenidən təşkilatlanması və fərqli taktikalar icra etməsindən sonra, fevral ayında yeni hücum dalğası ilə finlərin müdafiə xətti keçildi.

Münaqişə tərəflərinin iştirakı ilə 1940-cı ilin martında Moskva şəhərində sülh müqaviləsi imzalandı. Finlandiya müqavilənin şərtlərinə əsasən öz ərazisinin 11 faizini və iqtisadiyyatının 30 faizini Sovet İttifaqına verməyə məcbur oldu. SSRİ isə müharibə nəticəsində ciddi itkilərə məruz qalmış və beynəlxalq nüfuzuna xələl gətirmişdi. Bütün bu itkilərə baxmayaraq, Sovet hökuməti öz istəyinə nail olmuş, Ladoqa gölü boyunca və Finlandiyanın şimalında yeni ərazilər ələ keçirmişdi. Finlandiya isə müharibədən sonra öz suverenliyini qoruyub saxladı və beynəlxalq nüfuzunu artırdı. Həmçinin, müharibə ərzində Qırmızı Ordunun zəif hücum cəhdləri və ciddi itkilər verməsi Adolf Hitlerin SSRİ üzərinə hücuma keçmək barədə fikirlərini daha da artırdı. 1941-ci ilin iyun ayında, 15 aylıq müvəqqəti sülhdən sonra Nasist Almaniyası Barbarossa əməliyyatına başladı, həmçinin SSRİ və Finlandiya arasında Davam müharibəsi başlandı.

Hadisələrin arxa fonu[redaktə | əsas redaktə]

Fin Senatı 1917-ci il dekabrın 6-də Finlandiyanı müstəqil dövlət elan etdi. 18 dekabr 1917-ci ildə RSFSR Xalq Komissarları Soveti Finlandiya Respublikasının müstəqilliyinin tanınması təklifi ilə Ümumrusiya mərkəzi komitəsində çıxış edib. 1917-ci il dekabrın 22-də RSFSR Finlandiyanın müstəqilliyini tanımağa qərar verib. Yanvar 1918-ci ilin Fin vətəndaş müharibəsi başladı, burada olan Rusiya Federasiyasının dəstəyi ilə "qırmızılar" (Fin sosialistlər) Almaniya və İsveç tərəfindən dəstəklənən "ağlara" qarşı çıxdı. Müharibə "ağlar"ın qələbəsi ilə başa çatıb. Finlandiya "ağları" qələbədən sonra Şərqi Kareliya separatçı hərəkatı dəstəkləyir. İlk Fin-sovet müharibəsi başlayaraq 1920-ci ilə qədər davam etdi. Müharibə Tartu sülh müqaviləsi ilə başa çatdı. Bununla belə 1918 — 1922 il sovet-fin müharibələrindən sonra Finlandiya və SSRİ arasında münasibətlər xoş deyildi. 1920-ci illərin sonlarında — 1930-cu illərin başlanğıcı Millətlər Liqasının yaradılmasında öz təcəssümünü tapmış ümumi silahsızlaşdırma və təhlükəsizlik ideyası Qərbi Avropanın, xüsusilə Skandinaviyanın hökumət dairələrində üstün idi. Danimarka tamamilə silahsızlaşdı, İsveç və Norveç öz silahlarını əhəmiyyətli dərəcədə azaltdı. Finlandiyada hökumət və parlamentin deputatlarının əksəriyyəti müdafiəyə və silahlandırılma xərclərini ardıcıllıqla kəsirdi. 1927-ci ildən başlayaraq qənaət üçün heç bir qoşun təlimləri keçirilmirdi. Ayırılan pul ordunun saxlamasına güclə çatırdı. Silahlarla təminata dair xərclərə parlament baxmırdı. Tanklar və hərbi aviasiya yox idi.