Qlazqo

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Glasgow
Glasgow Montage.png
Gerb
Gerb
Xəritədə yeri
Qlazqo Qlazqo xəritəsində
Qlazqo
Qlazqo
Məlumatlar
Ölkə Flag of the United Kingdom.svg Böyük Britaniya
Bölgə Flag of Scotland.svg Şotlandiya
Ərazi 175,5 km²
Əhali 592,820 nəfər ((2010))
Əhali sıxlığı 8541 nəfər/km²
Telefon kodu +44 141
İnternet saytı http://www.glasgow.gov.uk/

Qlazqo (ing. Glasgow) — Şotlandiyanın ən böyük şəhəri. Böyük Britaniyanın şimal-qərb hissəsində yerləşir. Şəhər Klayd çayının qərb sahilləri boyu uzanır. Çoxlu sayda parkları, xiyabanları, saray və qədim kilsələri bu şəhərə xüsusi gözəllik verir. Qlazqo, tarixi abidələri və heyrətamiz memarlıq inciləri ilə Avropanın mədəniyyət paytaxtı titulunu daşıyır.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Şəhərin təməli[redaktə | əsas redaktə]

Kelvinqrov İncəsənət Qallereyası və Muzeyinin fasadında Sent Manqonun heykəli

Arxeoloji tapıntılar göstərir ki, Qlazqoda ilk məskunlaşma neolit dövründə Klayd çayının vadisində yaranıb. Daha sonra müasir Qlazqonun ərazisində Kelt tayfaları yaşamışdır. 142-144-cü illərdə Britaniyanı fəth edən Romalılar, Şotlandiyanın bir sahilindən digər sahilinə müdafiə divarı ucaltmışdılar. Divarın qalıqları indiyə kimi Qlazqo ətrafında saxlanılır.[1]

Şəhərin yaranması xristian missioner Sent Manqo ilə əlaqələndirilir. Əfsanəyə görə, o, 543-cü ildə Molendinar çayının sahilində bir monastır yaratmışdır, harda ki, indi Sent Manqo Kafedralı mövcüddur. Əfsanə 1185-ci ildə rahib-ariorqraf Fernesli Joslen tərəfindən yazılsa da, digər mənbələr tərəfindən təsdiq olunmayıb, lakin ənənəvi olaraq, Sent Manqo və anası Teneyu Qlazqonun patron möminləri hesab edilir.[2]

Gerbi[redaktə | əsas redaktə]

Qlazqonun gerbi 25 oktyabr 1866-cı ildə Lord-layon (Şotlandiya heraldika xidmətinin rəhbəri) tərəfindən şəhərə verilib. Gerbin üzərindəki təsvir rəmzləri əvvəllər Qlazqonun rəsmi möhürlərində istifadə edilmişdir və şəhərin patron mömini olan Sent Manqonun həyatı ilə birbaşa bağlıdır.[3] Gerbdə ona aid dörd möcüzə təsvir olunur:

Here is the bird that never flew / Bu quş, hansı ki, heç vaxt uçmayıb
Here is the tree that never grew / Bu ağac, hansı ki, heç vaxt bitməyib
Here is the bell that never rang / Bu zəng, hansı ki, heç vaxt çalmayıb
Here is the fish that never swam / Bu balıq, hansı ki, heç vaxt üzməyib

İlk möcüzə — qızılgərdanın dirilməsidir, hansı ki, Manqonun sinif yoldaşları onun mentoru Sent Sörfün ən sevdiyi quşu öldürüb, və gələcək patronu quşun ölümü ilə ittiham etmişdilər. İkinci möcüzə, gerbdə palıdla təsvir olunmasına baxmayaraq, Kalross kilsəsi yaman zaman baş vermişdir, Sent Manqo möcüzəvi şəkildə fındıq çubuğunu yandırmışdır. Üçüncü möcüzə — Roma Papasının hədiyyəsi olan zəngdir. Və nəhayət, dördüncü möcüzə kraliça Langeoretanın hekayəsi ilə bağlıdır. Kraliçanın həyat yoldaşı, kral Ridderax, həyat yoldaşının vəfasızlığında şübhələnərək, kraliçanın sevimli cəngavərə verdiyi qızıl üzüyü oğurlayıb, Klayd çayının dalğalarına atmışdır. Sonra kral Langeoretadan həmin üzüyü gətirməsini tələb edib. Lakin, Sent Manqo, kraliçanın sevgilisinin itirafçısı, onun etiraf zamanı onların əlaqələri haqqında öyrənmiş, və cəngavərə kralın əmrini necə icra etməsini öyrətmişdi. Sent Manqonun təhriki ilə, o, çayda Atlantik qızılbalığını tutmuşdur. Balığın ağzında üzük var idi və beləliklə, o, kraliçanın şərəfini xilas etmişdir.[4][5]

Şəhərin devizi — Qoy Qlazqo Çiçəklənsin (ing. Let Glasgow Flourish), Sent Manqonun təbliğindən qısa ifadədir. İfadənin tam versiyası: Tanrı, qoy Qlazqo Tanrı və onun izzəti sözü naminə çiçəklənsin (ing. Lord, Let Glasgow flourish by the preaching of the word and the praising of thy name).[3]

Toponomiya[redaktə | əsas redaktə]

Qlazqo Kafedralının interyeri

Romalılar Britaniyanı fəth edən dövrdə, Qlazqo olan qəsəbə Kethyurs (ing. Cathures) adlanırdı. Qlazqonun müasir adı britt dilindən kökləri var və Kyumbrik dilində "yaşıl yarğan" (glas və cau sözlərinin birləşməsindən) mənasını daşıdığını güman edilir.

Şəhərin adının ilk variasiyası olduqca müxtəlifdir. Ən qədim mənbələr Glaschu sözünü qeyd edir, 1180-cı ilin möhürlərində şəhər Glesgu, sonra Glasgeu (1297-ci ilin sənədlərində) və Glaschow (1419-ci ilin nizamnaməsində) kimi qeyd olunmuşdur.[6][7]

Orta əsrlər[redaktə | əsas redaktə]

XII əsrin sonunda Qlazqo regionun mühüm dini mərkəzi olmuşdu və əhalisinin sayı yarım min idi.[8] 1136-ci ildə, kral I Devidin iştirakı ilə Sent Manqo Kafedralının yerində kafedral inşa olunmuşdu. Yanğın sonrası kafedral yenidən tikilmişdir və 1197-ci ildə təqdis edilmiş, və növbəti iki əsrlərdə təmir olunmuşdu.[9] 11751178-ci illər arasında, kral I Uilyam Şir Qlazqo yepiskoposluğuna şəhər statusu vermişdir.[10] Ticarət hüququ şəhərin inkişafına güclü təkan vermişdi. Xüsusilə 1190-cı ildən hər il keçirilən yay yarmarkası Qlazqodan tacirləri və sənətkarları cəlb edirdi.[11] İyulun sonunda yarmarka keçirilməsi ənənəsi bu gün də davam edir.[12]

1451-ci ildə V Nikolayın sənədi bulası ilə yaranan Qlazqo Universiteti, şəhəri həm dini, həm də təhsil mərkəzinə çevirmişdir.[13] 1492-ci ildə Qlazqo yepiskoposluğu başyepiskoposluğuna haqq qazandı.[8] Buna baxmayaraq, orta əsrlərdə Qlazqonun iqtisadiyyatı Şotlandiyanın şərq sahili şəhərləri ilə müqayisədə çox zəif inkişaf etmişdir. Ticarət əsasən yaxın şəhərlər və adalar ilə olunurdu.[10]

Qlazqo XVI-XVIII əsrlərdə[redaktə | əsas redaktə]

1560-ci ildə ölkə parlamentinin qərarı ilə ölkə katolisizmdən imtina edib, protestantlıq qəbul etmişdi. Ümumiyyətlə, reformizm Qlazqoya böyük təsir etmişdi, harada ki, güclü kilsə hakimiyyəti var idi və bu hakimiyyətin zəifləməsinə səbəb olmuşdu. 1611-ci ildə I Yakov Qlazqoya kral şəhər statusu vermişdir və bu birbaşa şəhərin tac altına keçməsi idi. Noyabr 1638-ci ildə Milli Paktın qəbulundan sonra — Qlazqo Kafedralında Baş Assambleya toplantısı kral I Karlın presbiterian ibadət qaydalarını dəyişdirmə siyasətinə qarşı çıxmışdı. Nəticədə, Şotlandiyada silahlı münaqişələr oldu — əvvəlcə yepiskop müharibələri, 1644-1647-ci illərdə isə, royalistlər və koventerlər arasında vətəndaş müharibəsi baş vermişdir. Xoşbəxtlikdən, bu münaqişələr demək olar ki, kiçik siyasi status olduğundan şəhərə təsir etməmişdi.[14] 1650-ci ildə, Danbar döyüşündən sonra Oliver Kromvel Qlazqoda bir müddət qalmışdır.[15]

XVI əsrdə Qlazqo hələ də kiçik əyalət şəhəri idi. Şəhərdə çayın dayaz olmasından ticarət inkişaf etməmişdi. 1603-cü ildə I Yakovun hakimiyyəti altında iqtisadiyyatın artımı İngiltərə və Şotlandiya birliyi yaranması sonra olmuşdu. Sürətli inkişafa nə 1647-ci ildə vəba epidemiyası, nə də 1652-ci və 1677-ci illərdə olan yanğınlar (yanğın zamanı şəhərin təxminən 30%-i yanmışdı) maneə ola bilməmişdi.[16]

Qlazqonun 1776-ci il xəritəsi

XVII əsrin ortalarında ölkədə ticarət həcminə görə Qlazqo əvvəlcə Perti, 1670-ci ildə isə DandiAberdin şəhərlərini keçmişdi. İqtisadiyyətin artımına bir sıra amillər kömək edirdi. 1668-ci ildə Nyuark kəndində (indi Port Qlazqo), çayının ağızı daha geniş olduğundan, şəhər şurası tacirlərin ehtiyaclarına xidmət etmək üçün port inşa etmişdi. 1674-cü ildən, ilk tütün yükünün limanında gəlişi ilə transatlantik ticarət başladı.[15] Eyni dövrdə sənaye inkişaf etməyə başladı:

  • 1667-cı ildə — sabun fabrik və şəkər emalı zavodları açılmışdır.
  • 16801730-də — kağız, şüşə və kərpic istehsalı yaradılmışdır.
  • 1711-ci ildə — Qrinokda Qlazqoya və onun ətrafına xidmət edən ilk tərsanə fəaliyyətə başladı.
  • 1736-cı ildə — preslənmiş tütün istehsalı, tekstil və metallurgiya zavodlarının istehsalı üçün zavodları açılmışdır.
  • 1740-cı ildə — boyama sexləri fəaliyyətə başladı.

Şəhərin görünüşü dəyişdi. Dağıdıcı yanğınlar sonrası hakimiyyət tikinti üçün ağac istifadəsinə qadağan qoymuşdu və buna görə də, evlər daşdan və eyni modellərlə inşa edilmişdir.[17] 1636-ci ildə şəhər zalı inşa edilmiş, 16491661-ci ildə müvafiq olaraq, Hatçeson xəstəxanası və Qlazqo Universitetinin kitabxanası açılmışdır. İlk şəhər qəzeti — Glasgow Courant1715-ci ildən çapa başlamışdır. 1723-cü ildə Qlazqoya səfər edən Daniel Defo «Bütün Böyük Britaniya adası ətrafında səyahət kitabında şəhərin təsvirini qeyd etmişdi»:[18]

" Şübhəsiz ki, Qlazqo gözəl şəhərdir. Şəhərin əsas küçələri gözəl və geniş, digər yerlerdən daha yaxşı qurulmuşdur. Bütün binalar daşdan, hündürlüyü və fasadların görünüşü bir-biri ilə uyğun idi. Binaların aşağı mərtəbələri adətən kvadrat dor sütun üstündə əsaslanır, dəyirmi sütundan fərqli olaraq, bu binaya daha da gücü və gözəllik əlavə edir. Onların arasında ki, tağlar mağazalara aparır. Bir sözlə, Londondan sonra, bu Britanyada ən təmiz, gözəl və yaxşı tikilmiş şəhərdir. "

XVIII əsrin sonunda mettalurgiya, tütün və tekstil sənayesinin importu ən çiçəklənən sahələr idi.[14] Yarım əsrdə, 1755-ci ildən 1801-ci ilə Qlazqonun əhalisi 77 min nəfərə çatmışdır və ya üç dəfə artmışdır. Qlazqo əyalət şəhərindən sənaye mərkəzinə çevirilmişdi və XIX əsrin əvvəllərində Böyük Britaniyada ən sürətlə inkişaf edən şəhər olmuşdur.[17]

Qlazqo XIX əsrdə[redaktə | əsas redaktə]

1881-ci ildə Qlazqo.

XIX əsrin əvvəllərində, Qlazqonun əhalisi əsasən irland immiqrant və ölkənin şimalından gələn köçkünlər nəticəsində sürətlə artmaqda davam edirdi. Onların demək olar ki, üçdə biri Qlazqo yaxınlığında kəndlərdə məskunlaşmış və tekstil sektorunda çalışırdı. Digərləri, şəhər xarabalıqlarının fabrik və təsərrüfatlarında muzdlu işçi işləyirdi. Köçkünlərin axını nəticəsində yüksək əhali artımı başladı və yoxsul məhəllələrdə antisanitar şərait, tez-tez çiçək, tifvəba epidemiyası olurdu.[19]

Epidemiya ilə mübarizənin ilk cəhdləri 1840-cı illərdə edildi. Bələdiyyənin təşəbbüsü ilə küçələrdə kanalizasiya və digər infeksiya ocaqlarında təmizlənməyə başladı. Sonra 1859-cu ildə Lox Katrin gölündə yeni su təchizatı sistemi başladı; 1866-ci ildə səmərəsiz olsa da, Avropada ən pis şəraitli hesab edilən xarabalıqların təmizlənməsi layihəsi başladı.[20]

Corc meydanı (1900)

1832-ci ildə parlament seçki sisteminin islahatı haqqında akt qəbul etdi və icma evində sənayeləşmə zamanı böyüyən şəhərlərə yer verdi.[21] Belə ki, Qlazqodan ilk dəfə iki parlamenti üzvü seçildi. Lakin şəhərin müəssisələrində iş şəraiti, dəyişməz qalırdı və işçi hərəkatı özlərinə hələ elan etməmişdi. 1837-ci ildə, fabrik əmək haqqının kəsmək cəhdi pambıq hörənlərin etirazına, 1848-ci ildə işsiz olanların çartist şüarlar altında kütləvi nümayişlərə səbəb olmuşdu.[19][21][22]

Bütün bu hadisələr şəhərin və iqtisadiyyatın davamlı artmasına gəlib çıxartdı — XIX əsrin ortalarında Qlazqo İmperiyanın ikinci şəhəri (Londondan sonra) adlandırılmışdır. Aparıcı mövqelər hələ ağır və tekstil sənayesi olsa da, gəmiqayırma (1864-cü ildə Klaydda 20-dən tərsanə fəaliyyət göstərirdi) sürətlə inkişaf etməyə başlamışdı. Dəmir yolu nəqliyattının inkişafı ilə, xüsusən də 1842-ci ildə Qlazqo və Edinburq arasında xəttinin açılmasının ardından, şəhər ölkədə lokomotiv tikintisinin əsas tədarükçüsü oldu. 1860-ci ildə ABŞ Vətəndaş müharibəsi nəticəsində pambıq yığma aşağı düşmüşdü, və minlərlə işçi küçələrdə qalmışdı. Növbəti onillikdə iqtisadiyyəy bumu zirvəsinə çatdı () , lakin 1878-ci ildə Qlazqo Bankının dağılmasından ən çox təsirlənən gəmiqayırma sahəsi, kəskin qədər azalmışdı.[20]

Qlazqo XX - XXI əsrlərdə[redaktə | əsas redaktə]

XX əsrin əvvəllərində Qlazqo əhalisin artımı qonşu şəhərləri qoşulma səbəbiylə baş vermişdi. 1920-ci ildə bir milyon sakindən əhalisi olan Qlazqo, Birləşmiş Krallığın əhalinin sıxlığına görə ikinci şəhəri idi. 1914-ci ilin iyul ayında kral VI Georq Qovan gəmiqayırma səfər edib, drednout «Valiant»-ın tikintisinə nəzarət etmişdi. Bir ay sonra, Britaniya Birinci dünya müharibəsinə girdi. Şəhərdə güclü anti-müharibə əhval-ruhiyyənin olmasına baxmayaraq (9 avqust 1914də Qlazqo Qrində beş minlik anti-müharibə nümayiş keçmişdi), Qlazqodan 200 mindən çox kişi cəbhəyə getmiş, və şəhər Britaniya ordusunun ehtiyacları üçün döyüş sursatı və digər hərbi texnikanın əsas təchizatçılarından birinə çevirilmişdi.[22]

1944-ci ildə Qlazqoda gəmiqayırma işçiləri

Müharibədən sonra, Qlazqoda "Qırmızı Klaydsayd" adlanan işçi hərəkatı güclənmişdi. 1919-cu il 31 avqustda 60 mindən çox işçi, əsasən gəmiqayırma ilə məşğul olan işçilər, işdən çıxıb, mitinqə gəlib əmək gününün azaldılmasını tələb etmişdilər. Polis nümayişçiləri dağıtmaq üçün çalışsa da, müqavimət görmüşdü. O gündə yaşananlar Corc meydanı döyüşü və ya Qanlı cümə kimi tanındı.[23] İğtişaşlar yalnız 10 fevralda, etirazçılara iş gününün bir qədər azalmasına vəd zamanı başa çatdı. Sonra Qlazqoda ilk dəfə bunt aktı oxundu, və buna əsasən polis mitinqləro yatırmaq üçün silah istifadə etməyə icazə verilmişdi.[24]

1920-ci illərin sonu iqtisadiyyatın kəskin azalması ilə nəticələnsədə, gəmiqayırma sənayesində böhran Qlazqonun hələ lokomotivlərin istehsalında dünya lideri olması ilə kompensasiyalanırdı. Sosial sahədə ciddi problemlər var idi. 1933-cü Böyük böhranın zirvəsi zamanı, şəhər sakinlərinin 30%-i işini itirmişdir. Yaşayış yeri qıtlığından yoxsul məhəllələr, xüsusən də köçkünlərin yaşadığı məhəllələr tamamilə dolmuşdu. Bu vəziyyət Qlazqo bələdiyyəsini şəhər inkişafı proqramına başlamağa vadar edib, 1926-cı ildən 1938-ci ilə şəhər sahəsinin iki dəfə artmağına səbəb oldu.[24][25]

1930-cu illərin sonunda vəziyyət bir az yaxşıya dəyişdi, Qlazqoda Britaniya imperiya sərgi (1938) keçirildi. Sərginin açılışında kral VI Georq və kraliça Yelizaveta iştirak etmiş, yalnız altı ay ərzində sərgiyə 12 milyon insan ziyarət etmişdir.[26] Kinonun sakinlər arasında kütləvi populyarlığı, 1939-cu ildə Qlazqoda 114 kinoteatrın fəaliyyət göstərməsinə uğramışdı.

İkinci dünya müharibəsi zamanı, Qlazqonun şirkətləri yenidən müharibə ehtiyacları üçün çalışmışdır. Xoşbəxtlikdən, şəhər və onun sakinləri faktiki olaraq düşmənin hava reydlərindən ziyan çəkməmişdi. 1950-ci illərin ortalarında Qlazqonun bələdiyyəsi parlament aktının təzyi nəticəsində şəhər xarabalıqlarının məhv etmişdi — yaşamaq üçün yaranmaz 32 min ev sökülmüşdür. Qlazqo və şəhər ətrafı sakinlərinin kütləvi miqrasiya ilə əlaqədar şəhərin nəqliyyat sisteminin yaxşılaşdırılmışdır.[24][27]

Qlazqo botanika bağları

XX əsrin ortalarından etibarən şəhər əhalisinin kəskin azalması başladı, hansı ki, yarım əsrdə demək olar ki, yarım dəfə azalmışdı. Tənəzzül dövrü üç onillik davam etdi. Yalnız 1980-cı illərdə Qlazqo dirçəlməyə başladı, 1990-cı illərdə isə şəhərin inkişafı sürətləndi. Bələdiyyə səlahiyyətliləri səyi nəticəsində, Qlazqoda yaşayış, iqtisadi inkişaf səviyyəsinin yaxşılaşdırılması və şəhərin mədəni səviyyəsinin yüksəldilməsi, nəticədə öz uğurunu göstərdi. 1990-cı ildə Qlazqo Avropanın mədəniyyət paytaxtı, 1999-cu ildə Britaniyanın Memarlıq və Dizayn şəhəri, 2003-cü ildə isə Avropanın idman paytaxtı statusuna layiq görülmüşdür.[28][29]

2014-cü ilin 18 sentyabr tarixində Şotlandiyada keçirlmiş Şotlandiyanın müstəqilliyi üzrə referendumda, ölkənin 55.3%-i seçiçisi "YOX" variantına səs versə də, Qlazqo seçicilərin əksəriyyəti "Hə" kampaniyasını dəstəkləmişdir.[30][31]

Coğrafiya[redaktə | əsas redaktə]

Relyef və geologiya[redaktə | əsas redaktə]

Qlazqo Böyük Britaniyanın şimal-qərb hissəsində yerləşir və Klayd çayının mənbəsindən 32 km uzaqdadır. Dəniz üzərindəki hündürlüyü 70-200 m arasında dəyişir.

İqlim[redaktə | əsas redaktə]

Qlazqonun iqliminə Qolfstrim (ing. Gulf Stream) cərəyanı çox təsir göstərir. Bahar və yay fəsilləri ümumiyyətlə günəşlidir. Payız və qış mövsümləri ümumiyyətlə yağışlı və küləklidir ancaq günəşli günlərə də rast gəlinir.

Qlazqo şəhərinin iqlimi
Göstərici Yan Fev Mar Apr May İyn İyl Avq Sen Okt Noy Dek İl
Maksimum orta, °C 6,5 7,0 8,8 11,8 15,1 17,4 19,2 18,9 16,2 12,6 9,2 6,5 12,4
Orta temperatur, °C 4,1 4,3 5,7 7,7 10,6 13,2 15,0 14,6 12,4 9,3 6,4 3,9 8,9
Minimum orta, °C 1,8 1,8 2,8 4,2 6,6 9,4 11,4 10,9 9,0 6,4 3,7 1,4 5,8
Mütləq minimum, °C −16 −13 −8 −5 −4 0,0 4,0 1,5 −3 −6,8 −10 −19,9 −19,9
Yağıntı norması, mm 150 99 112 68 67 73 80 107 119 145 127 127 1.273
Mənbə: «Погода и климат»

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

2012-ci ilin statistikasına görə, şəhər əhalisinin 57,000 sakini 50 yaşdan yuxarıdır.[32] Proqnozlara görə 2037-ci ildə 50 yaşdan yuxarı sakinlər təxminən 240,000 nəfər olacaq.[32] Şotland kelt dilində danışanlar əhalinin 0,94%-ni təşkil edir.[33]

Demoqrafiyası[redaktə | əsas redaktə]

Qlazqonun 1755-dən 2015-ci ilə kimi əhali dəyişikliyi[34]
1755 1780 1801 1821 1891 1911 1921 1931 1939 1951 1961 1971 1981 1991 2001 2015
23 500[17] 42 000[17] 77 000[17] 147 000[19] 783 000 784 000 1 034 000 1 088 000 1 088 000 1 079 000 1 055 000 897 000 881 000 681 000 629 501 599,650[35]

Etnik tərkibi[redaktə | əsas redaktə]

Qlazqonu Şotlandiyada ən kosmopolit şəhər adlandırmaq olar. Şəhərdə rəngli insanların sayı ölkədə ən yüksək göstəricidir. 2011-ci ildə keçirilən siyahıyaalma araşdırmasına görə, şəhərin 84,5%-ni şotlandlar, 3,78%-ni pakistanlılar, 1,80%-ni çinlilər, 1,46%-ni hindistanlılar, 0,64%-ni isə digər etnik qruplar təşkil edir.[36]

Din[redaktə | əsas redaktə]

2011-ci ildə keçirilən siyahıyaalma araşdırmasına görə, Qlazqo sakinlərinin dini inancları aşağıdakı kimi bölünmüşdür. Əhalinin 54.5% özünü xristian kimi müəyyən edir, onların 23.1%-i Şotlandiya kilsəsinə tabedir, 27.3%-i isə katolikdir.[37] Digər dinlərin tərəfdarları — 5.4%-i müsəlmanlar, 0.7%-i hindular, 0.5%-i sikxlər, 0.4%-i buddistlər təşkil edir.[37]

Şəhərdə 4 kafedral, 20 məscid və 7 sinaqoq var.[37] Bundan əlavə şəhərdə 2 hindu məbədi və 2 sikx qurdvarası yerləşir.[37]

Dialekti[redaktə | əsas redaktə]

Qlazqo və ona yaxın şəhərlərdə Şotland german dili əsasında geniş yayılmış "Qlazqo Pətter" (ing. Glasgow Patter) dialekti mövcüddur.[38] Dialektin fərqləndirici xüsusiyyətlərinə dəyişdirmə və ya bəzi hecaları və səsləri "udma" daxildir. Məsələn, th hərflərinin birləşməsi sözün əvvəlində /h/ kimi oxunur, t hərfi tez-tez /r/ ilə əvəz olunur və s.[38]

İnzibati bölgüsü[redaktə | əsas redaktə]

Qlazqonun 21 seçki dairəsi

Qlazqonun 21 seçki dairəsindən ibarətdir və hər dairədən şəhər bələdiyyəsinə 3 və 4 nəfər seçilir.[39]

1. Linn
2. Nyulends / Oldburn (ing. Newlands / Auldburn)
3. Qreyter Pollok (ing. Greater Pollok)
4. Kreyqton (ing. Craigton)
5. Qovan (ing. Govan)
6. Pollokşilds (ing. Pollokshields)
7. Lanqsayd (ing. Langside)
8. Sautsayd Sentral (ing. Southside Central)
9. Kalton (ing. Calton)
10. Anderston / Siti (ing. Anderston / City)
11. Hillhed (ing. Hillhead)
12. Partik Vest (ing. Partick West)
13. Qarskadden / Skotstaunhill (ing. Garscadden / Scotstounhill)
14. Dramçapel / Enislend (ing. Drumchapel / Anniesland)
15. Merihill / Kelvin (ing. Maryhill / Kelvin)
16. Kanal (ing. Canal)
17. Sprinqburn (ing. Springburn)
18. İst Sentr (ing. East Centre)
19. Şetlston (ing. Shettleston)
20. Beyliston (ing. Baillieston)
21. Nort İst (ing. North East)

Siyasət[redaktə | əsas redaktə]

Şəhərin idarə olunması Qlazqo Şəhər Məclisi tərəfindən icra olunur. Məclisin görüşləri Corc meydanında yerləşən Qlazqo Şəhər Məclis binasında keçirilir.[40] Qlazqo Şotlandiya parlamentində 17 deputat, Böyük Britaniya parlamentində 9 deputatla təmsil olunur.

İqtisadiyyat[redaktə | əsas redaktə]

2006-cı ildə Qlazqoda tikilən HMS Daring gəmisi. XX əsrdən Qlazqo gəmiqayırma sənayesi kiçilsə də, şəhər Britaniya gəmiqayırma sənayesinin mərkəzidir.

XX əsrdə ağır iqtisadi tənəzzül dövründən sonra, şəhər tədricən keçmiş mövqeyi qaytarır. Hazırda Qlazqo, Edinburqla yanaşı, yenidən regional iqtisadiyyatın mühərriki hesab olunur.[41][42]

Ötən 20 il ərzində Qlazqo iqtisadiyyatın əhəmiyyətli diversifikasiyası baş vermişdir: əvvəllər şəhərin iqtisadi rifahının asılı olan ənənəvi sənaye sahələri (gəmiqayırma və ağır maşınqayırma) aparıcı xidmət sektoru ilə əvəz olunmuşdur.[43] Şəhərdə bir neçə iri şirkətlərin qərargahı, r neçə iri şirkətlərin qərargahı, o cümlədən, Scottish Power enerji şirkəti yerləşir.

Şəhərin iqtisadiyyatında mühüm yeri turizm tutur — Qlazqo Böyük Britaniyada (London və Edinburqdan sonra) üçüncü ən populyar şəhər sayılır və hər il təxminən 4 milyon turist tərəfindən ziyarət olunur.[44]

Rayonları[redaktə | əsas redaktə]

Şəhərin mərkəzi[redaktə | əsas redaktə]

Qlazqo şəhərinin mərkəzi şərqdən Hay Strit (ing. High Street) küçəsi ilə, cənubda Klayd çayı ilə, qərbdə M8 avtomagistralıyla və şimalda Taunhed, Çarinq Kross, Kaukaddens və Anderston rayonları ilə həmsərhəddir. Şəhərin mərkəzində küçələr Klayd çayının qrid sistemi üzərində yerləşir.

Qlazqonun ürəyi — Corc Meydanı (ing. George Square), əsas piyada küçələri isə Buxanan Strit (ing. Buchanan Street), Arqayl Strit (ing. Argyle Street) və Sokixol Strit (ing. Sauchiehall Street) sayılır. Şəhərin cənubunda və şərqində Arqayl, Sokixol və Buxanan küçələri kimi ticarət məntəqələri yerləşir.[45] Şəhərin əsas ticarət mərkəzləri Buxanan Qallereyası, Sent İnox Sentr (ing. St. Enoch centre), Prinses Skver (ing. Princes Square) və İtalian Sentr sayılır.[46][47]

Şəhərin mərkəzində əsas teatrlar, muzeylər, qalereyalar kimi turistik yerlərdən başqa, bir çox restoran, kafe və alış-veriş mərkəzləri fəaliyyət göstərir.[48] Qlazqonun mərkəzində Qlazqo ali təhsil müəssisələrinin dördü yerləşir: Qlazqo Kaledoniya Universtiteti, Stratklayd Universiteti, Şotlandiyanın Kral KonservatoriyasıQlazqo İncəsənət Məktəbi.

Merçant Siti[redaktə | əsas redaktə]

Merçant Sitidə yerləşən Müasir İncəsənət Qalereyası gecə zamanı

Şəhər mərkəzinin şərqində yerləşən Merçant Siti (və ya Ticarət şəhəri) XVIII-XIX əsrlərdə tütün, şəkər və digər mallardan ticarət edən varlı tacirlərin yaşayış yeri olmuşdur.[49] İqtisadi böhran dövründə, binaların çoxu yararsız hala düşsə də, 1980-ci ildə bu rayonu bərpa etmək üçün proyekt başladı və indi rayonda bərpa olunmuş neoklasik evlərin və keçmiş anbarların yerində bahalı mağazalar, restoran və kafelər fəaliyyət göstərir. Merçant Sitinin mərkəzi beş əsas küçə kəsişməsində yerləşən Qlazqo Kross hesab olunur. Meydanın mərkəzində Qlazqonun köhnə bələdiyyəsindən yeganə sağ qalan hissə olan Tollbut saat qülləsi yerləşir.[50][51]

Maliyyə rayonu[redaktə | əsas redaktə]

Maliyyə rayonunda Klayd Ark körpüsü.

Qlazqo mərkəzinin qərbində şəhərin maliyyə institutlarını cəmləşdirən mərkəzi biznes rayonu yerləşir. Böyük Britaniyada ən böyük biznes mərkəzlərindən biri olan rayonun (London və Edinburqdan sonra) rəsmi adı Beynəlxalq Maliyyə Əməliyyatları Rayonu (IFSD) olsa da, yerli sakinlər tərəfindən adətən "kvadrat kilometr" və ya "Klayd Uol Strit" adlanır.[52] Rayonda müxtəlif maliyyə qruplarının (Böyük Britaniya sığorta şirkətlərinin 10-dan 8-nin qərargahı daxil olmaqla) təşkil nümayəndəliyi yerləşir: Abbey, Aviva, Barclays, JP Morgan, Lloyds TSB, Morgan Stanley, National Australia Group, Royal Bank of Scotland və s. 2005-ci ildə IFSD Böyük Britaniyada bərpa olunan ən uğurlu kommersiya layihəsi kimi dəyərlənmişdir.[53][54]

Vest End[redaktə | əsas redaktə]

Qlazqonun səsli-küylü Vest End səmti çay daşları ilə döşənmiş dönqələr boyunca sıralanmış kafe, restoran və barları, müxtəlif butiklər, incəsənət qalereyaları və gözəl parkları ilə birlikdə - bohema və kosmopolit həyatı özündə birləşdirən ibarətdir.[55][56] Vest Endin əsas küçəsi — Bayrs Rouddur (ing. Byres Road). Vest Endin ərazisində Qlazqo Universiteti, Kelvinqrov parkıQlazqo botanik bağları yerləşir. Vest Enddə hər ilin iyun ayında Qlazqonun ən böyük festivalı Vest End Festivalı keçirilir.[57]

İst End[redaktə | əsas redaktə]

Şəhərin ən qədim hissəsində Tollbut saat qülləsi və Sent Manqo Kafedralı yerləşir. Kafedral yaxınlığında təpə üzərində 1831-ci ildən Qlazqonun görkəmli vətəndaşların dəfn yeri olan Qlazqo Nekropolis qəbiristanlığı var.[58] İst Endin digər turistik yerlərindən Seltik Park, Barras bazarı, "The Barrowlands" musiqi arenası və Qlazqo Qrin parkını qeyd etmək olar.[59][60]

Cənub Qlazqo[redaktə | əsas redaktə]

Kuins parkdan Qlazqonun mənzərəsi

Qlazqonun cənub hissəsi əsasən yaşayış yeri olsa da, ərazidə bir neçə görkəmli ictimai binalar, o cümlədən, Aybroks stadionu, Hampden Park, Kuins park, Bellahyuston parkıPollok parkı, harada ki, Pollokun əmlakıBarrell Kolleksiyası yerləşir.[61]

Şimal Qlazqo[redaktə | əsas redaktə]

Şəhərin şimal hissəsi sosial cəhətdən Şotlandiyada ən problemli yerlərində biri hesab olunur. Şimalda keçmişdə Şotlandiyanın ən iri immiqrant rayonu olan Saythill yerləşir.[62] Şotlandiya hökümətinin 2005-ci ildə təşəbbüsünə görə, hazırda ərazidə yeni müasir yaşayış rayonu yaradılır.[63][64]

Merihill rayonu ənənəvi qumdaşı mənzillərdən ibarətdir. Tarixən fəhlə sinifindən ibarət rayonun baxmayaraq, rayon dəbdəbəli rayonlarla həmsərhəddir. Rayonda Şotlandiya Premyer Liqasında çıxış edən Partik Tisl FK yerləşir.[65]

2012-ci ildə məşhur "Red Road" yaşayış kompleksinin ləğv edilməsi işlərinə sart verilmişdir.[66] Kompleksi təşkil edən çoxmərtəbəli yaşayış binaları şəhərdə II Dünya Müharibəsindəndən sonra mənzil böhranını həll etmək məqsədilə tikilmişdir.[67] Tədricən bu evlərdə əsasən yoxsul ailələr məskunlaşmağa başlamışlar.[67] Yoxsulluq zonasına çevrilən həmin yaşayış kompleksi eyni zamanda kriminallar üçün münbit mühitə çevrilərək müvafiq adda çıxarmışdır.[67]

Memarlıq[redaktə | əsas redaktə]

Klayd Auditoriyası

Sent Manqo Kafedralı istisna olmaqla, Qlazqonun orta əsr memarlığından demək olar ki, heç nə qalmayıb. Təəssüf ki, Edinbuqrdan fərqli olaraq, müasir Qlazqoda XIX əsr əvvəl ucaldılmış binalardan kifayət qədər kiçik hissə qalıb. Onların ən görkəmlisi — Tollbut saat qülləsi, Tron teatrın saat qülləsi və memar Adam Robert tərəfindən 1791-1794-ci ildə inşa edilmiş Ticarət Evidir.[68]

Şəhərin memarlıq irsinin böyük bir hissəsi XIX əsrə və XX əsrin əvvəlinə aiddir, o zaman ki, Qlazqo Britaniya imperiyasının ikinci şəhəri sayılırdı. Bu dövrün evləri müxtəlif üslublarla tikilmişdir. Venesiya stilinin təəccüblü nümunələrinə Qlazqo Siti Çembers (ing. Glasgow City Chambers) (1888), Qardnerlərin köhnə anbarları (1856), Tempelton xalça fabriki (1892) və Venesiyadakı Ca’d’Oro sarayından ilham almış, memar Hanimenom tərəfindən tərtib olunmuş Ca’d’Oro binası (1872) aiddir.[69] Neoklasik üslubunda Kaledoniya kilsəsi (1857) və Müasir İncəsənət Qalereyası (1778) inşa olunmuşdur.[70] Qotika stilinin xüsusiyyətlərinə Bakirə Məryəm (1873), Sent-Andryu (1817) və Sent-Lyuk (1877) kilsələri aiddir.[70]

Müasir memarlığın ən əhəmiyyətli nümunələrindən Qlazqo Elm Mərkəzi (2001), Klayd Auditoriyası (1997), Riversayd Muzeyi (2011) və SSE Hydro-nu (2013) göstərmək olar.[71]

Körpüləri[redaktə | əsas redaktə]

Körpülərilə məşhur olan Qlazqoda, müxtəlif növlü, o cümlədən piyada, avtomobil və dəmiryolu körpüləri yerləşir. Onlardan ən qədimləri — Saut-Portlend küçəsində olan körpü, Həvari Andrey körpüsü və Viktoriya-bric — XIX əsrin ortalarında inşa edilib.[72] Qlazqonun görkəmli körpülərlərindən olan — "Klayd Ark" (2006-cı ildə inşa olmuşdur) asma körpüsü, çayı keçən bucaqa görə, yerli əhali tərəfindən "çəp körpüsü" (ing. Squinty Bridge) ləqəbini almışdır.[73]

Parkları və bağları[redaktə | əsas redaktə]

Qlazqoda 90-dan artıq park və meydan var. Bunlardan ən əsasları:[74]

Mədəniyyəti[redaktə | əsas redaktə]

1990-cı ildə Avropanın mədəniyyət paytaxtı elan edilən Qlazqonun mədəniyyət həyatı olduqca müxtəlifdir.[76] Şəhərdə incəsənətə dair milli təşkilatların əsaslı hissəsi, o cümlədən Şotlandiya operası, Şotlandiya baleti, Şotlandiya Milli Teatrı, Şotlandiya Kral Milli Orkestri, Şotlandiya BBC Simfonik Orkestri və Şotlandiya Milli Gənclər Teatrı yerləşir.

Teatrları[redaktə | əsas redaktə]

Qlazqo Kral teatrının repertuarında klassik əsərlər, opera və balet tamaşalarının quruluşu, 1904-cü ildə yaradılan "Pavilion" teatrı isə müxtəlif şoular, musiqili əsərlər və tamaşalar keçirir. Digər vacib teatr məkanlarından Tron və Sitizens teatrlarını qeyd etmək olar.[77][78]

Muzey və qallereyaları[redaktə | əsas redaktə]

Qlazqoda 20-dən artıq muzeyi və incəsənət qalereyası fəaliyyət göstərir. Şəhərdə Şotlandiyanın ən çox ziyarət edilən muzeyi — Kelvinqrov İncəsənət Qallereyası və Muzeyi yerləşir. Muzeyin incəsənət kolleksiyasına çox görkəmli Avropa rəsmləri, o cümlədən Qədim Ustalar, fransız impressionistlər, holland intibah dövrü, şotland koloristləri və Qlazqo Məktəbinin eksponentləri daxildir.[79]

2013-cü ildə “Avropada ilin muzeyi” müsabiqəsinin mükafatı ilə təltif olunmuş Riversayd Muzeyi də şəhərdə yerləşir. Hündürlüyü 36 metr olan şüşəli fasad binasında 3 min eksponata malik nəqliyyat muzeyi fəaliyyət göstərir.[80]

Qlazqonun digər muzey və qalereyaları:

Klubları, konsert zalları və kinoteatrları[redaktə | əsas redaktə]

The Barrowlands

Şəhərin musiqi səhnəsi - Böyük Britaniyada ən parlaqlardan biridir. Qlazqoda hər həftə təqribən 130 musiqi tədbiri baş tutur.[55] Qlazqonun ən tanınmış musiqi səhnələrindən The Barrowlands, King Tut's Wah Wah HutSSE Hydro-nu qeyd etmək olar.[81]

2008-ci ildə Qlazqo Böyük Britaniyanın “UNESCO-nun Musiqi şəhəri” nominasiyasına layiq görülmüş ilk şəhər olmuşdur.[82][55] Qlazqo 2014-cü il MTV Avropa Musiqi Mükafatının təqdimetmə mərasiminə ev sahibliyi etmişdir.[55] Qlazqo — Travis, Simple Minds, Camera Obscura, Belle & Sebastian, Glasvegas, Franz Ferdinand, The Fratellis, Mogwai, Primal Scream, Texas kimi musiqi qruplarının doğulduğu yerdir.

Qlazqoda 700-dən çox bar, pab və gecə klubu fəaliyyət göstərir.[55] Qlazqonun ən məşhur gecə klubları "The Arches", "Campus", "Cathouse", Garage", "Tiger Tiger", "Sub Club", "The Tunnel" və s. sayılır.[83][84]

Qlazqoda 10-dan çox kinoteatr, o cümlədən 2001-ci ildə Ginnesin Rekordlar Kitabına düşmüş dünyanın ən hündür kinoteatr binası olan "Sinevörld" (ing. Cineworld) yerləşir.[55][85]

Festivalları[redaktə | əsas redaktə]

Vest End Festivalı

Şəhərin festival həyatı - Şotlandiyada ən dolğunlardan biridir. Lakin Edinburqdan fərqli olaraq, harda ki, festival ayı avqust sayılır, Qlazqoda festivallar bütün il boyu keçirilir.[86] Şəhərin ən tanınmış festivalları Vest End Festivalı, Qlazqo Film Festivalı, Merçant Siti Festivalı, Qlazqo Caz Festivalı, Qlazqo Beynəlxalq Komediya Festivalı, Celtic ConnectionsDünya Tuluq Zurnası Çempionatı sayılır.[87]

KİV[redaktə | əsas redaktə]

Qlazqoda müxtəlif media ofisləri, o cümlədən şəhər və region KİV-ləri yerləşir:[88]

Kitabxanaları[redaktə | əsas redaktə]

Şəhərdə 37 ictimai kitabxana fəaliyyət göstərir, o cümlədən Avropanın ən böyük arayış kitabxanası — 1877-ci ildə tütün maqnatı Stiven Mitçellin vəsiyyəti ilə yaranan Mitçell kitabxanası. Kitabxananın içində 1,3 milyon kitab, 35.000 xəritə və fotoşəkillər, mikrofilm və arxiv qəzet yerləşir.[89]

Təhsil[redaktə | əsas redaktə]

Qlazqoda 184 ibtidai məktəb və 29 orta məktəb yerləşir,[90] xüsusi təhsil ehtiyacları olan uşaqların təhsili üçün 34 məktəb fəaliyyət göstərir.[91] Bəzi məktəblərdə tədris şotland kelt dilində həyata keçirilir.[92]

Şəhərin ali təhsil müəssisələri:

Şəhərdə universtitetlerdən başqa bir sıra kollec və akademiyalar var — Qlazqo İncəsənət Məktəbi, Qlazqo Kelvin Kolleci, Qlazqo Klayd Kolleci, Şotlandiya Kral Konservatoriyası və s. Tələbələrin sayına görə Qlazqo Şotlandiyada birinci və Britaniyada (Londondan sonra) ikinci sıradadır.[94]

İdman[redaktə | əsas redaktə]

Futbol[redaktə | əsas redaktə]

Şəhərdə dünya derbiləri sırasında yer alan və özünəməxsusluğu ilə seçilən "Seltik" və "Qlazqo Reyncers" məskunlaşır. Daim prinsipiallığı ilə seçilən matçda komandalar arasında ölüm-dirim mübarizəsi dərəcəsində rəqabətin olması həm də siyasi xarakter daşıyır. Səbəbi Reyncersin "Protestant və Kraliçə klubu", Seltikin isə kraliçəyə boyun əyməyən katoliklərin komandası olmasıdır.[95][96] Qlazqonun digər futbol klubları — Partik Tisl FK, Klayd FKKuins Park FK-dır. Şəhərdə Seltik Park, Aybroks stadionuHampden Park stadionları yerləşir.

2020-ci ildə UEFA Avropa Kuboku 2020-nin 3 oyunu Qlazqoda keçiriləcək.[97]

Digər idman növləri[redaktə | əsas redaktə]

Peşəkar reqbi komandası Glasgow Warriors Şotlandiya, İrlandiyaUelsin digər komandaları ilə yanaşı Kelt Liqasında iştirak edir. Şəhərin yeganə basketbol komandası Scottish Rocks adlanır və Britaniya Basketbol Liqasında iştirak edir. Qlazqonun əsas idman arenaları — Kelvin-HollSir Kris Hoy Velodromudur.

Birlik oyunları[redaktə | əsas redaktə]

2007-ci ildə Qlazqo Nigeriya paytaxtı Abucanı üstələyib, Birlik Oyunları keçiriləcəyi yer seçilmişdir.[98] 2014-cü ilin iyulun 23-dən avqustun 3-dək Qlazqoda Birlik Oyunları keçirilmişdir.[99] Bu 71 müxtəlif ölkə və ərazilərindən gələn, 4947 idmançının iştirakı ilə, 17 müxtəlif idman növlük Şotlandiyanın tarixində keçirilən ən böyük multi-idman hadisəsi idi.[100] Birlik Oyunları zamanı Qlazqoya 300,000-dən çox ziyarətçi gəlmiş, ölkədə 1000 iş yeri yaradılmış və 1.2 milyon bilet satılmışdır.[100] Birlik Oyunları Şotlandiyanın iqtisadiyyatına £52 milyon səmərə gəlmişdir.[100]

Nəqliyyat[redaktə | əsas redaktə]

Avtomobil nəqliyyatı[redaktə | əsas redaktə]

М8 magistralı

Qlazqo Böyük Britaniyada əsas nəqliyyat mərkəzlərindən biridir. Ölkənin qalan hissələri ilə şəhəri bağlayan yollar:[101]

  • A8/М8 — əsas magistral, Şotlandiyanın qərb sahilindən şərq sahilinə keçir və Qlazqonu Edinburqla bağlayır;
  • A82 — Dumbartondan Lox Lomonda və Şotlandiyanın yuxarı şimal-qərbindən keçir;
  • A80/M80 — Stirlinqin şimal-şərqinə aparır;
  • A74/M74 — Qlazqonu Şotlandiyanın cənub və İngiltərənin şimal vilayətləri ilə bağlayır;
  • A77/M77 — cənub-şərqdən Kilmarnokdan Eyrə kimi aparır;

Qlazqonun kənarında yol şəbəkəsinin inkişafına baxmayaraq, avtomobilə malik olmayanların və ictimai nəqliyyatdan istifadə etməyə üstünlük verən vətəndaşların nisbəti Şotlandiya üçün orta müqayisədə daha yüksəkdir (müvafiq olaraq 56% və ailələrin 34%-ni təşkil edir).[102]

İctimai nəqliyyatı[redaktə | əsas redaktə]

Qlazqoda avtobus

Qlazqonun ictimai nəqliyyatının koordinasiyasını və inkişafı Strathclyde Partnership for Transport (SPT) dövlət nəqliyyat agentliyi tərəfindən idarə olunur.[103] Şəhərdə 40 avtobus şirkətləri fəaliyyət göstərsə də, First şirkətinə avtobus nəqliyyatının 70%-lik payı düşür.[102]

İlk omnibus şəhərin küçələrində 1845-ci ildə hərəkətə başlamışdır.[104] XX əsrin ortalarına qədər Qlazqoda iki qatlı tramvay və trolleybus işləsə də, şəhər sakinlərinin digər nəqliyyat növlərinin seçməsi, bu servislərin aradan qaldırılmasına səbəb olmuşdur.[105][106] Qlazqoda son dəfə tramvay 1962-ci il 4 sentyabrda, trolleybus isə 1967-ci ilin mayında fəaliyyət göstərmişdir.[107]

Metro stansiyası

1896-cı ildən fəaliyyət göstərən və tək xəttdən ibarət olan Qlazqo metrosu (London və Budapeştdən sonra) dünyanın üçüncü ən qədim metrosu sayılır.[108] İlk dəfə metro xətti 1970-ci ildə, sonuncu dəfə isə 2011-ci ildə tamamilə modernləşdirilmişdir.[109] Hər il Qlazqo metrosunu 13 milyon insan işlədir.[110] Metro yerli sakinlər tərəfindən "Qurulan portağal" (ing. The Clockwork Orange ləqəbi ilə tanınır.[111][112]

Dəmiryolu nəqliyyatı[redaktə | əsas redaktə]

Qlazqo Sentral vağzalı

Qlazqonun dəmiryolu nəqliyyatı Transport Scotland milli nəqliyyat agentliyi tərəfindən idarə olunur. Şəhərin Qlazqo Sentral və Kuin Strit dəmiryolu vağzallarından, qatarlar cənub, şimal və şimal-şərq istiqamətdə gedir.[102] Qlazqo Sentral (1999 və 2005-ci ildə Milli Dəmiryolu Mükafatlarının qalibi)[113] Şotlandiyanın ən işlək dəmir yolu stansiyasıdır və hər il 29 milyondan çox xalqa xidmət edir.[114]

Su nəqliyyatı[redaktə | əsas redaktə]

Əvvəllər Qlazqoda neçə bərə keçidi fəaliyyət göstərsədə, indi onlar tamamilə körpülər və Klayd tuneli ilə əvəz olunub. Klayd çayı boyu çay tramvayları və dünyada sonuncu dəniz çarxlı ekskursiya gəmisi olan "Waverley" fəaliyyət göstərir.[115][102] 2007-ci ilin iyun ayından Qlazqodan Arqayll və Byut birləşdirən dəniz təyyarəsi xidməti başlamdışdır.[116]

Hava nəqliyyatı[redaktə | əsas redaktə]

Qlazqoda iki beynəlxalq hava xidməti mövcüddur:

  • Qlazqo Beynəlxalq Aeroportu (GLA) — Şəhərin 13 kilometr qərbində yerləşir. Şotlandiyanın ən böyük beynəlxalq hava limanı 80 istiqamət marşrutuyla işləyir.[117]
  • Prestvik Aeroportu (PIK) — Prestvik şəhərinin ətrafında, 46 km cənub-qərbdə yerləşir. Aeroport 27 istiqamət marşrutuyla işləyir və Şotlandiyada hava trafik baxımından üçüncü yeri tutur.[118]

Qardaş şəhərlər[redaktə | əsas redaktə]

Qalereya[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Sections of the Antonine Wall at Hillfoot Cemetery
  2. Heritage.scotsman.com − St Mungo and his mysterious deeds
  3. 3,0 3,1 The Glasgow Story − Glasgow Coat of Arms
  4. Scotland with style − Coat of Arms
  5. Scotland Guide − St Mungo and the Glasgow coat of arms
  6. Glasgow Etymology letter
  7. Glasgow Caledonian University − Glasgow, the name
  8. 8,0 8,1 About Glasgow — The establishment of the City
  9. Glasgowcathedral.org.uk
  10. 10,0 10,1 The Glasgow Story — Early times to 1560
  11. Archdiocese of Glasgow — History
  12. Glasgow Guide — Glasgow Fair
  13. The History & Constitution of the University of Glasgow
  14. 14,0 14,1 The Glasgow Story — Rising Burgh
  15. 15,0 15,1 About Glasgow − Rise of the merchant trader
  16. Glasgow Guide — Historical Timeline
  17. 17,0 17,1 17,2 17,3 17,4 BBC − History − 18th-century Glasgow
  18. A tour thro' the whole island of Great Britain by Daniel Defoe, letter XII
  19. 19,0 19,1 19,2 The Glasgow Story − Industrial Revolution
  20. 20,0 20,1 The Glasgow Story − Second City of The Empire
  21. 21,0 21,1 Chronology of Scottish Politics
  22. 22,0 22,1 Radical Glasgow
  23. Red Clydeside − The battle of George Square
  24. 24,0 24,1 24,2 The Glasgow Story — No Mean City
  25. About Glasgow — Industrial decline
  26. English Heritage — Blue Plaque for Scottish Architect Thomas Smith Tait
  27. The Glasgow Story — Modern Times
  28. About Glasgow − Cultural renaissance
  29. About Glasgow − Regeneration − Into the new Millennium
  30. Şotlandiya referendumda müstəqilliyə "YOX" dedi
  31. Scottish independence: Glasgow votes 'Yes'
  32. 32,0 32,1 How Glasgow's population has changed
  33. "2007 Population Estimates" (PDF). Arxivləşdirilib from [1] on 2011-08-18. http://www.webcitation.org/611nGa2lw. İstifadə tarixi: 16 January 2008.
  34. Demographia.com
  35. "Glasgow City Council Area - Demographic Factsheet". National Records of Scotland. 20 April 2015. http://www.gro-scotland.gov.uk/files/statistics/council-area-data-sheets/glasgow-city-factsheet.pdf. İstifadə tarixi: 12 July 2015.
  36. Population by Ethnicity in Glasgow
  37. 37,0 37,1 37,2 37,3 Briefing Paper 2011 Census – Release 2A – Results for Glasgow City
  38. 38,0 38,1 Glasgow Scots
  39. Glasgow City Council − Wards
  40. Glasgow City Council − Elections Framework
  41. Scotsman.com − Edinburgh and Glasgow must join forces to enter Europe’s super league
  42. Scottish Executive — Two cities are «twin engines» of economy
  43. Scotland.org — Glasgow and Surrounding Areas
  44. BBC News — Boosts continue from culture win
  45. The Academy of Urbanism : Awards http://web.archive.org/web/20080119212642/http://www.academyofurbanism.org.uk/awards.htm Retrieved 28 May 2008
  46. "Retail Ranking from Experian". Business-strategies.co.uk. http://www.business-strategies.co.uk/upload/newsletter_oct07/retail_market_spotlight_autumn2007.pdf. İstifadə tarixi: 12 September 2009.[dead link]
  47. "Top of the Shops — Gerald Eve Publishes Prime Retail". Prnewswire.co.uk. 5 November 2004. http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=133843. İstifadə tarixi: 12 September 2009.
  48. Visitscotland.com − Glasgow City Centre
  49. Merchant City's history
  50. Glasgow’s Merchant City
  51. Glasgow Merchant City Sightseeing Guide
  52. "Let Glasgow flourish". Scotland: the official online gateway. http://www.scotland.org/about/innovation-and-creativity/features/business/glasgow-flourish.html. İstifadə tarixi: 29 July 2008.
  53. Glasgow City Council − International financial services district
  54. IFSD Glasgow
  55. 55,0 55,1 55,2 55,3 55,4 55,5 55,6 Qlazqo: ən qonaqpərvər tələbə şəhəri
  56. West End by Annie Good
  57. Thousands turn out to see 20th West End Festival's opening parade
  58. FIR PARK – NOW GLASGOW NECROPOLIS
  59. Ian R. Mitchell — Walking in Glasgow’s East End
  60. Visitscotland.com − Glasgow East End
  61. Visitscotland.com − Glasgow South Side
  62. End of an era in Sighthill as international community see flats torn down
  63. Exclusive first look at the future of Sighthill
  64. Sighthill revamp planned for Glasgow 2018 Youth Games bid
  65. Partick Thistle teams up with Maryhill Foodbank
  66. Glasgow's Red Road flats to be demolished later this year
  67. 67,0 67,1 67,2 Evlər yenə də yerlə yeksan olundu - bu dəfə Qlazqoda
  68. Scotland Guide — Architecture of Glasgow
  69. CA' D'ORO BUILDING
  70. 70,0 70,1 Glasgow Architectural Styles
  71. Scotland's contemporary architecture
  72. Glasgow City Council — Clyde Bridges
  73. Overview of Clyde Arc
  74. Glasgow City Council — Parks & Gardens
  75. Bellahouston Park
  76. 20 Years Cultural Capitals
  77. Nights out in Glasgow
  78. Glasgow Guide — Glasgow Theatres
  79. Glasgow Museums — Kelvingrove Art Gallery and Museum
  80. Zaha Hadid's Riverside Museum
  81. The Independent — The Ten Best: Rock music venues
  82. Glasgow's music scene recognised with rare honour from Unesco
  83. Scotland with style − Glasgow Music & Club Scene
  84. Nights out in Glasgow
  85. The Tallest Cinema in the World - CineWorld, Glasgow
  86. West End Festival
  87. Cultural Festivals
  88. Glasgow City Council — City of Media and Information
  89. "Mitchell Library: Listed Building Report". Historic Scotland. http://hsewsf.sedsh.gov.uk/hslive/hsstart?P_HBNUM=33095. İstifadə tarixi: 22 November 2011.
  90. Glasgow City Council − Education
  91. Glasgow City Council − Education Services
  92. Glasgow City Council − Gaelic Education
  93. 93,0 93,1 93,2 Higher Education Statistics Agency
  94. Scottish Enterprise − Geographic profile
  95. Rangers and Celtic: Disunited they stand
  96. Dünya futbolunun ən böyük 7 derbisi
  97. Avropa futbol çempionatının 4 oyunu Bakıda keçiriləcək
  98. Glasgow wins race for 2014 Games
  99. Out with a bang: Eight million tune into Commonwealth Games’ spectacular finale - with Lulu in tartan trousers and Kylie in thigh-high boots (and it FINALLY stopped raining!)
  100. 100,0 100,1 100,2 Commonwealth Games 2014 Stats
  101. Карта на Google Maps
  102. 102,0 102,1 102,2 102,3 Glasgow City Council — Transport
  103. Strathclyde Partnership for Transport
  104. Glasgow's timeline
  105. Glasgow Trams
  106. Glasgow Trolleybuses
  107. The Glasgow Story − Trolleybuses
  108. Glasgow Subway system marks 115th anniversary
  109. Report says Glasgow subway work progressing well on £288m revamp
  110. Record passenger numbers for Glasgow Subway thanks to Games boost
  111. SPT Subway − Facts and figures
  112. Clockwork Orange reborn
  113. Scotland.com — Glasgow Central
  114. Office of Rail Regulation — Station usage
  115. Waverley Excursions
  116. Visit Britain — New seaplane service from Glasgow
  117. SPT — Glasgow Airport Rail Link
  118. Glasgow Guide — Glasgow Prestwick International Airport
  119. Pessotto, Lorenzo. "International Affairs – Twinnings and Agreements". International Affairs Service in cooperation with Servizio Telematico Pubblico. City of Torino. Arxivləşdirilib from [2] on 18 June 2013. http://web.archive.org/web/20130618182559/http://www.comune.torino.it/relint/inglese/gemellaggieaccordi/index.shtml. İstifadə tarixi: 6 August 2013.
  120. "Glasgow 'twinned' with Lahore". Web.archive.org. 29 November 2006. Arxivləşdirilib from [3] on 29 November 2006. http://web.archive.org/web/20061129165526/http://www.eveningtimes.co.uk/hi/news/5057161.html. İstifadə tarixi: 12 September 2009.
  121. Leask, David (24 February 2007). "Holy row after Glasgow twins with Bethlehem". Herald (Glasgow). http://www.heraldscotland.com/holy-row-after-glasgow-twins-with-bethlehem-1.853287. İstifadə tarixi: 1 November 2014.
  122. "Bethlehem Municipality". bethlehem-city.org. http://www.bethlehem-city.org/Twining.php. İstifadə tarixi: 10 October 2009.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

VikiAnbarda Qlazqo ilə əlaqəli mediafayllar var.