Tatar dili

Vikipediya, açıq ensiklopediya

Keçid et: naviqasiya, axtar

Təsnifatı
Tatar dili
Orijinal adı:	татар теле, tatar tele, تاتار تيلی‎
Ölkələr:	Rusiya, Türkiyə, Finlandiya, Rumıniya, Avstraliya, ABŞ
Regionlar:	Tatarıstan, Başqırdıstan, Moskva ^[1], Çelyabinsk, Ulyanovsk, Sverdlovsk, Orenburq, Perm, Udmurtiya və s.
Rəsmi status:	Tatarıstan
Danışanların ümumi sayı:	6 496 600^[2]
Reytinq:	95
Kateqoriya:	Avrasiya dilləri
Altay dilləri Türk dilləri Qıpçaq dilləri Povolgiya-qıpçaq dilləri
Yazı:	kiril əlifbası (tatar əlifbası), latın əlifbası
Dil kodları
ISO 639-1:	tt
ISO 639-2:	tat
ISO 639-3:	tat
Bax: Layihə:Dilçilik

Таtar dili (tatar. татар теле, татарча, tatar tele) — tatarların milli dili, Rusiya Federasiyasında yayılmasına görə rus dilindən sonra ikinci dil, Tatarıstan Respublikasının dövlət dili. Türk dillərinin qıpçaq qrupunun volqaboyu-qıpçaq yarımqrupuna aiddir.

Leksikasına görə daha çox başqırd, noqay, qaraqalpaq, qazax, balkar, özbək, kumık dillərinə yaxındır.

İstinadlar [redaktə]

Ədəbiyyat [redaktə]

Ахатов Г.Х.. Язык сибирских татар. Фонетические особенности (монография). Уфа, 1960.
Ахатов Г.Х. Диалект западносибирских татар (монография). Уфа, 1963.
Ахатов Г. Х. Лексика современного татарского языка (учебник для студентов вузов). Уфа, 1975.
Ахатов Г. Х. Татарская диалектология. Диалект западно-сибирских татар (учебник для студентов вузов). Уфа, 1977.
Ахатов Г. Х. Татарская диалектология. Средний диалект (учебник для студентов вузов). Уфа, 1979.
Ахатов Г. Х. Лексикология современного татарского литературного языка (монография). К.,1979.
Axatov G. = Ахатов Г. Х. Мишарский диалект татарского языка (учебник для студентов вузов). Уфа, 1980.
Ахатов Г. Х. Фразеологический словарь татарского языка. Казань, 1982
Axatov G. = Ахатов Г. Х. Современный татарский литературный язык (монография). Казань,1982.
Ахатов Г. Х. Антонимы и принципы создания первого в татарском языке словаря антонимов (монография). Уфа, 1982.
Ахатов Г. Х. Татарская диалектология (учебник для студентов вузов), Казань,1984.
Ахатов Г. Х. Лексика татарского языка (учебное пособие для студентов вузов и колледжей). Казань,1995.

Həmçinin bax [redaktə]

b·m·r Türk dilləri
Qədim türk dili †
Bulqar dilləri	qədim: Avar (türk) dili †¹ • Bulqar dili † • Hun dili †¹ • Xəzər dili †¹ müasir: Çuvaş dili (dialektləri: üst dialektləri, alt dialektləri; Malokaraç ləhcəsi)
Ümumtürk dilləri
Qədim türk dilləri	Qədim qırğız (Yenisey-qırğız) dili † • Orxon-Yenisey (qədim türk) dili • Uyğur runa (Orxon-uyğur) dili †
Dağlıq Altay (mərkəzi-şərqi) dilləri¹	Qırğız-qıpçaq dilləri³: Qırğız dili (Şimali qırğız dili dialektləri, Fərqanə-qıpçaq dili (†), Cənubi qırğız dili dialektləri) • Tubalar dili² • Cənubi Altay dili (dialektləri: Sibir tatar - cənubi Altay dialektləri¹, Əsl Altay dili (oyrot, Altay-kiji), Telengit ləhcəsi, Teleut ləhcəsi) Şimali Altay dilləri¹: Şor dilinin kondom dialekti² • Çulım dilinin aşağı çulım dialekti² • Şimali Altay dili (dialektləri: Kumandin ləhcəsi, Çelkan ləhcəsi) • Sibir tatar dili - Şimali Altay dialektləri
Qarluq dilləri¹	Qədim qarluq dili † Qarluq-uyğur dilləri¹: Qədim uyğur dili † • Qaraxani (qaraxani-uyğur) dili † • Xələc dili (arğu)¹ Qarluq-Xorəzm dilləri¹: ədəbi qədim yazılı — Xorəzm-türk dili † • Çağatay dili † • Türki dili † (Povolj türkisi)¹ müasir — Ayni (əynu) dili ‡² • İli-türk dili¹ • Lobnor dili ‡¹ • Sibir tatar dili — qarluq dialektləri¹ • Özbək (qarluq) dili • Uyğur (yeni uyğur) dili (dialektləri: Xotan dili) • Xoton dili (†) ‡¹ • Cənubi qırğız — qarluq dili dialektləri²
Qıpçaq dilləri	Qədim qıpçaq dili † Noqay-qıpçaq dilləri — Alabuqat-noqay dili² • Həştərxan-noqay dili² • Qazax dili • Qaraqalpaq dili • Noqay dili • Sibir tatar — noqay dialektləri¹ • Krım-tatar dilinin çöl dialekti • Özbək-noqay dili (özbək dilinin qlpçaq dialektləri) ‡² • Fərqanə-qıpçaq — noqay-qıpçaq dielktləri² • Cənubi qırğız dili — noqay-qıpçaq dialektləri² • Yurtov-noqay dili² Povolj-qıpçaq dilləri — Başqırd dili • Sibir tatar dili¹ (dialektləri: Baraba dili, Tobol-irtış dialekti, Tom dialekti) • tatar-başqırd idiomu² • tatar dili (dialektləri: Kazan dialekti, Mişar dialekti; Kryaşen dialekti¹) Poloves-qıpçaq dilləri — Qədim poloves dili † • Qəraim dili (dialektlər: Qal dialekti, Krım dialekti¹, Traka dialekti) • Krım-tatar (Ədəbi dili, Krımçaq dili², Krım-tatar dilinin orta dialekti, Urum (azovyanı) — qıpçaq şivələri²) • Qafqaz¹ (Erməni-qıpçaq dili †, Qaraçay-balkar dili, Qumuq dili) • Məmlük-qıpçaq dili †¹
Oğuz dilləri	Qədim oğuz dili † Pəçənək dili †¹ • Salar dili • Şimali özbək (ikan-qarabulağ) dili¹ Oğuz dilləri — Azərbaycan dili (dialektləri, Türk-tatar dili) • Aynallu² • Əfşar dili² • Balkan-qaqauz dili • Qaqauz dili • Qaşqay dili² • Osmanlı dili † • Səlcuq dili² • Suriya-türkmən dialektləri² • Sonkor-türk dili • Türk dili (dialektləri: Kipr dialekti, Salk dili) • Türkmən dili (dialektləri: Truxmən dili) • Urum (azovyanı) — oğuz şivələri • Xorasan-türk dili (dialektləri: Bocnurdi dili) • Xorəzm dili (özbək dilinin oğuz dialektləri)² • Krım-tatar dilinin cənub sahil dialekti
Sayan (tobas) dilləri	çol dilləri — Kök-monçak dili • Tıva dili • Səngəl dili tayqa dilləri — Şərqi tıva dili dialektləri² • Soyot-satan dili (dialektləri.: soyot, uryanxay, satan) • Tofalar dili
Xakas (qırğız) dilləri	Sarıq-yuqur (xara-yoqur) dilləri • Fuyuy-qırğız dili Xakas-altay (əsl Xakas) dilləri — Şor dilinin mras dialekti² • Çulım dilinin orta çulım dialekti² • Xakas dili (dialektləri: kaçin dialekti, Qızıl dialekti, Saqay dialekti, Şor dialekti)
Yakut dilləri	"A"laşan yakut dili dialektləri • "O"laşan yakut dili dialektləri, o cümlədən Dolqan dili², Ədəbi yakut dili
Qarışıq türk dilləri
Qarışıq türk dilləri və dil qrupları	Altay (Dağlıq Altay, Oyrot) dili • Krım-tatar dili • Sibir tatar dili • Özbək dili • Urum (azovyanı) dili • Fərqanə-qıpçaq dili (†) • Çulım dili • Şor dili • Cənubi qırğız dili dialektləri qarışıq dil qrupları: Qarluq dilləri • xakas, şimali Altay və qırğız-qıpçaq dillərinin birləşməsi
türk dilləri ilə bağlı olan mövzular
Yazısı	Orxon-Yenisey runaları • Bolqar runaları • Yanalif • Qədim uyğur yazısı
Qeyd: ¹ dilin və ya dil qrupunun təsnifatı mübahisəlidir, dil və ya dil qrupu hipotetikdir (bax: Türk dillərinin təsnifatı); ² "dil" terminin tətbiqi mübahisəlidir, "Dil və dialekt" problemi; ³ mümkündür ki, qıpçaq dilidir; † Ölü, bölünmüş və ya dəyişilmiş dillər; (†) Mümkündür ki, ölü dildir; ‡ qarışıq dillər

Rusiya Federasiyasının subyektlərində dövlət dilləri və rəsmi dillər
Federal dil	Rus dili
Federasiyanın subyektlərinin dilləri	Abazin dili • Avar dili • Aqul dili • Adıgey dili • Azərbaycan dili • Cənubi Altay dili • Başqırd dili • Buryat dili • Dargin dili • İnquş dili • Kabardin-çərkəz dili • Kalmık dili • Qaraçay-balkar dili • Komi dili • Qumuq dili • Lak dili • Ləzgi dili • Noqay dili • Mari dili • Mokşan dili • Osetin dili • Rutul dili • Saxa dili • Tabasaran dili • Tatar dili • Tat dili • Tuva dili • Udmurt dili • Xakas dili • Saxur dili • Çeçen dili • Çuvaş dili • Erzyan dili
Rəsmi statuslu dillər	Veps dili • Dolqan dili • Qazax dili • Karel dili • Komi-perm dili • Mansı dili • Nenetsk dili • Selkup dili • Fin dili • Xantı dili • Çukot dili • Evenki dili • Even dili • Yukagir dili

Dil ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.

Mənbə — "http://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Tatar_dili&oldid=2666659"

Kateqoriyalar:

Tatar dili

İstinadlar [redaktə]

Ədəbiyyat [redaktə]

Həmçinin bax [redaktə]

Naviqasiya menyusu

Alətlər sandığı

Adlar fəzası

Variantlar

Görünüş

Hərəkətlər

Axtar

Bələdçi

Keyfiyyətli səhifələr

Xüsusi

Alətlər sandığı

Başqa dillərdə