Uyğur dili

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Uyğur dili
Orijinal adı: ئۇيغۇرچە, Уйғурчә, Uyghurche
Ölkələr: Çin, Qazaxıstan
Rəsmi status: Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonu
Danışanların ümumi sayı: 9 milyon
Reytinq: 98
Təsnifatı
Kateqoriya: Avrasiya dilləri
Altay dilləri
Türk dilləri
Qarluq dilləri
Qarluq-Xorəzm dilləri
Yazı: ərəb əlifbası, kiril əlifbası (uyğur yazısı)
Dil kodları
QOST 7.75–97: уйг 715
ISO 639-1: ug
ISO 639-2: uig
ISO 639-3: uig
Bax: Layihə:Dilçilik
Uyğur türkcəsinin yayılma arealı

Uyğur dili – türk dillərindən biri. Çində, Qazaxıstanda, Qırğızıstanda, Türkiyədə və Rusiyada yaşayan uyğurların ana dilidir. Yazıda ərəb əlifbasını işlədirlər.

Əlifba[redaktə]

Uyğur dili X əsrdən bəri ərəb qrafikası əlifbası ilə yazılır. 1969-1983-cü illərdə Çin hökuməti uyğur dilini latın qrafikalı əlifba ilə yazdırmış,sonra uygur dilinin səslərini göstərən işarələr də əlavə edilmişdi.Lakin sonralar ərəb qrafikalı əlifbaya qayıtmağa məcbur olmuşlar.

(Brouzerinizdən asılı olaraq bəzi işarələri görməyə bilərsiniz)

Uyğur hərflərinin müqayisəsi
Ərəb Latın Kiril Türk UFA   Ərəb Latın Kiril Türk UFA
ئا A a A a A a /a/   ق Q q Қ қ K k /q/
ئە E e Ə ə E e /a/' ك K k K k K k /k/
ب B b Б б B b /b/ ڭ -ng Ң ң -ng /ŋ/
پ P p П п P p /p/ گ G g Г г G g /g/
ت T t T t T t /t/ ل L l Л л L l /l/
ج J j Җ җ C c /ʤ/ م M m M m M m /m/
چ CH ch Ч ч Ç ç /ʧ/ ن N n Н н N n /n/
خ X x X x H h /x/ ھ H h Һ һ H h /h/
د D d Д д D d /d/ ئو O o O o O o /o/
ر R r Р р R r /r/ ئۇ U u У у U u /u/
ز Z z З з Z z /z/ ئۆ Ö ö Ɵɵ Ö ö /ø/
ژ J j Ж ж J j /ʒ/ ئۈ Ü ü Ү ү Ü ü /y/
س S s С с S s /s/ ۋ W w В в V v /v/
ش SH sh Ш ш Ş ş /ʃ/ ئې É é E e É é /e/
غ GH gh Ғ ғ Ğ ğ /ɣ/ ئى I i И и/Ы ы İ i/I ı /i/ or /ɨ/
ف F f Ф ф F f /f/ ي Y y Й й Y y /j/

Yazı örnəyi[redaktə]

İnsan Haqqları Bəyannaməsinin 1. maddəsi:...

Türkçe Yengi Yezik̡ Uygur Kril Uygur Türk K̡ona Yezik̡
Bütün insanlar hür, haysiyet ve haklar bakımından eşit doğarlar. Akıl ve vicdana sahiptirler ve birbirlerine karşı kardeşlik zihniyeti ile hareket etmelidirler. Həmmə adəm zatidinla ərkin, izzət-hurmət wə hoquqta bab-barawər bolup tughulghan. Ular əqilgə wə wijdangha igə, həmdə bir-birigə qerindaxliq munasiwitigə khas roh bilən mu’amilə qilixi kerək. Һәммә адәм затидинла әркин, иззәт-һөрмәт вә һоқуқта баббаравәр болуп туғулған. Улар әқилғә вә виджданға игә һәмдә бир-биригә қериндашлиқ мунасивитигә хаш рох билән му’амилә қилиши керәк. Hemme adem zatidinla erkin, izzet-hörmet we xoquqta babbarawer bolup tuğulğan. Ular eqilğe we wicdanğa ige hemde bir-birige qérindaşliq munasiwitige xaş rox bilen mu’amile qilişi kérek. ھەممە ئادەم زاتىدىنلا ئەركىن، ئىززەت-ھۆرمەت ۋە ھوقۇقتا بابباراۋەر بولۇپ تۇغۇلغان. ئۇلار ئەقىلغە ۋە ۋىجدانغا ئىگە ھەمدە بىر-بىرىگە قېرىنداشلىق مۇناسىۋىتىگە خاس روھ بىلەن مۇئامىلە قىلىشى كېرەك

Həmçinin bax[redaktə]

Bu məqalənin azərbaycan dili əlifbasının ərəb qrafikası ilə qarşılığı vardır. Bax: اویغور تورکجه‌سی