Vudro Vilson

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Tomas Vudro Vilson
Thomas Woodrow Wilson
Tomas Vudro Vilson
Bayraq
Amerika Birləşmiş Ştatlarının 28-ci prezidenti
Bayraq
4 mart 1913 — 4 mart 1921
Vitse-prezident: Tomas Marşal
Sələfi: Uilyam Taft
Xələfi: Uorren Hardinq
 
Partiya: Demokrat partiyası
Təhsili: Prinston Universiteti
Con Hopkins Universiteti
Elmi dərəcəsi: Elmlər doktoru
Dini: Presviterian
Təvəllüdü: 28 dekabr 1856(1856-12-28)
Strauton, Virciniya, ABŞ
Vəfatı: 3 fevral 1924 (67 yaşında)
Vaşinqton (Kolumbiya Federal Dairəsi), ABŞ
Atası: Cozef Vilson
Anası: Canet Vudro
Həyat yoldaşı: 1) Ellen Aksson Uilson
2) Edit Bollinq Qalt Vilson
Uşaqları: Marqaret Vudro Vilson
Cessi Vilson
Eleanor Rendolf Vilson
 
İmzası: İmzası

Tomas Vudro Vilson (ing. Thomas Woodrow Wilson; 28 dekabr 1856, Strauton, Virciniya, ABŞ3 fevral 1924, Vaşinqton (Kolumbiya Federal Dairəsi), ABŞ) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının 28-ci prezidenti (1913-1921). 1919-cu il Nobel Sülh Mükafatı laureatı. ABŞ tarixində elmlər doktoru elmi dərəcəsinə malik olan yeganə prezidentdir.

6 aprel 1917-ci ildə Vudro Vilson ABŞ-ın I Dünya müharibəsinə qatılması barədə qərar verdi. Konqresə müraciətində o, "Bütün müharibələrə son qoymaq məqsədilə müharibəyə başlamağa" çağırırdı.

8 yanvar 1918-ci ildə o Konqresdəki çıxışında müharibədən sonrakı dünyanın yenidən qurulmasını, daimi sülhün təmin edilməsini nəzərdə tutan və "14 bənd" adı ilə məşhur olan tezislərini irəli sürdü. Müharibədən sonra bu tezislərdə irəli sürülən ideyalardan yalnız 5-i, o cümlədən Millətlər Cəmiyyətinin qurulması fikri həyata keçirildi.

28 may 1919–cu ildə Əlimərdan bəy Topçubaşovun başçılıq etdiyi Azərbaycan nümayəndə heyəti Paris sülh konfransında ABŞ prezidenti Vudro Vilsonla görüşərək Xalq Cümhuriyyətinin tanınmasını xahiş edib. Antitürk və ermənipərəst mövqeyi ilə seçilən Vilson bu xahişi rədd edib.

Ermənistanın Türkiyəyə ərazi iddiaları ABŞ prezidenti Vudro Vilsonun hamiliyi ilə güclü surətdə dəstəklənirdi. V.Vilson Ermənistan üzərində ABŞ-ın mandatını rəsmiləşdirmək üçün Senata müraciət etmişdi. Lakin 1920-ci il iyunun 1-də ABŞ Senatı 23 səs lehinə, 52 səslə əleyhinə olmaqla prezidentin arzusunu rədd etdi.

Vilsonun düşüncələrinə görə insan haqları “Böyük Ermənistan və ermənilərin xilası”ndan ibarət idi. Sevr müqaviləsinin VI bölməsinin 89-cu maddəsinə görə Ərzurum, Trapezund, Van, Bitlis Ermənistana verilirdi. Onun sərhədlərini Vilson təyin edəcəkdi. Lakin elə bu vaxt müzəffər türk ordusu bir-birinin ardınca doğma vilayətlərini güclü hamisi olan düşmənin tapdağından azad edir və məkrli planın real- laşmaq ehtimalını puça çıxarırdı. V.Vilsonun qərarı ilə yaradılmalı olan süni “Müstəqil Ermənistan” iki həftəyə süqut etdi.