Üzvi kimya

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Üzvi kimya

Bütün canlı orqanizmlər üzvi kimyəvilərdən meydana gəlmişdir. Saçlarımızı, dərimizi və əzələlərimizi meydana gətirən zülallar, genetik quruluşumuzu təyin edən DNT, yediyimiz meyvə tərəvəz, geydiyimiz paltarların bir çoxu və xəstələndiyimizdə istifadə etdiyimiz dərmanlayarın hamısı, üzvi baxımdan kimyəvi maddələrdir. Gündəlik həyatımızda çox istifadə edilən aspirin söyüd yarpağından, penisillin pendir kifi göbələyindən, sabunlar yağlardan əldə edilər. Bu bucaqlar göz qarşısında saxlanıldığında canlılarla maraqlanan hər kəsin təməl əsasda da olsa üzvi kimya bilmək məcburiyyətində olduğunu söyləyə bilərik.

Üzvi kimya tarixçəsi[redaktə | əsas redaktə]

XIX əsrdə kimyacılar üçün orqanik kimya sadecə canlı maddələrdən əldə edilən birləşmələrin incələnməsi demək idi. 1828 ildə Friedrich Wolher ammoniumsianat sintez etməyə çalışdı.AgOCN (qatı) + NH4Cl → AgCl (qatı) + NH4OCN Amma O, ammoniumsianat (NH4OCN) əvəzinə üzvi birləşmə olan (NH2)2CO aldı. Wolher həyəcanla J. Berzelius-a “ bir adamın və ya itin böyrəyini istifadə etmədən üzvi birləşmə əldə edə bilirəm ”. O zamandan bəri kimyacılar milyonlarla üzvi birləşmə əldə etməyə başladılar. Bugün kimyəvi maddələrin 98%-i üzvidir.

Üzvi kimyanın mövzusu[redaktə | əsas redaktə]

Üzvi kimya karbon mürəkkəbləri kimyası olaraq da xatırlanar. Çünki bütün üzvi mürəkkəblərdə təməl atom C dayanır. Üzvi kimyanın mövzusunun çox geniş olmasının səbəbi C etdiyi müxtəlif bağlanmalardan və izomeriden qaynaqlanar. Bitki, heyvan, ya da mikroorqanizmlər ilə əlaqədar bütün sahələr üzvi kimyanın təməl qanunlarına söykənir. Yenə həyatımızda böyük əhəmiyyət daşıyan dərmanlar, plastiklər, sintetik boyalar, yuyucular üzvi kimyanın əhatəsinə girir.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]