Əliş Ləmbəranski

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Əliş Lənbəranski səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Keçid et: naviqasiya, axtar
Əliş Ləmbəranski
Əliş Cəmil oğlu Ləmbəranski
Alish Lemberanskiy.jpg
Doğum tarixi: 10 may 1914(1914-05-10)
Doğum yeri: Şuşa qəzası, Ləmbəran
Vəfatı: 1999(1999-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Vəfat yeri: Bakı
Mükafatları: SSRİ dövlət mükafatı

Əliş Ləmbəranski (tam adı Ləmbəranski Əliş Cəmil oğlu; d. 10 may 1914 - ö. 1999, Bakı) — Azərbaycanın tanınmış dövlət xadimi; SSRİ Dövlət mükafatı laureatı; əməkdar mühəndis

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Əliş Cəmil oğlu Ləmbəranski 10 may 1914-cü ildə Şuşa qəzasının Ləmbəran kəndində anadan olmuşdu.

M.Əzizbəyov adına Azərbaycan Sənaye İnstitutunu (indiki Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası) bitirmişdir.

Bakıdakı bir çox mühüm tikinti obyektlərinin ucaldılmasında onun böyük əməyi olmuşdur.

O, Neft zavodunda mühəndis işləyərkən 1939-1941 –ci illərdə hərbi xidmətə yollanır, hərbi xidmətdən qayıdandan az sonra böyük vətən müharibəsi başlayır. Əliş bəy könüllü olaraq xidmətə gedir və 1944 –cü ildə cəbhədə yaralanır. O zaman Gəncə hospitalında həkim işləyən atası Cəmil Ləmbəranski oğlunu öz yanına apararaq onun sağalması ilə bir başa özü məşğul olur. Əliş Ləmbəranskinin çəliklə yeriyəcək qədər sağalmasına öz atası Cəmil bəy nail olur. O, sağalar-sağalmaz o zamankı Azərbaycanın rəhbəri Mircəfər Bağırov onu yanına çağıraraq, Neft ayırma zavoduna rəhbət təyin edir. Bir gün Sovet Azərbaycanın plenium iclasında Əliş bəy söz alaraq ölkədə evsizlərin sayının çox olduğunu və təcili addımlar atılmağı haqqında çıxış edir. Ləmbəranskinin bu çıxışından həmən sonra onu Bakı İcraiyyə komitəsinin sədri təyin edirlər və bildirirlər ki, özün rəhbərlik et, özün tik, özün də insanlara payla. Həmin dövrlər on minlərlə kasıb fəhlə insanlar böyük insanın çıxışı və gecə-gündüz əməyi nəticəsində ev almağa nail oldular.

Əliş bəy Bakı şəhərinin əsas simvollarından olan binaların əksəriyyətinin tikilişlərinə rəhbərlik etmişdir. "Bağırov körpüsü", "Dövlət sirki", "Respublika" sarayı, “Qaqarin körpüsü”, Məişət Kondisionerləri zavodu, Opera və Balet Teatrının bərpası, Yeni Bakı Neftayırma zavodu, Musiqili Komediya Teatrı, Yaşıl teatr, Gülüstan sarayı və başqalarını saymaq olar. O, gözəl insan olmaqla yanaşı, ölkəsini, vətənini sevən, xaricdə gördüyü hər bir gözəl tikintini Azərbaycanda da tikib yaratmaq istəyən, sənətinə vurğun böyük və bacarıqlı bir mühəndis idi. Deyilənlərə görə xarici səfərlərin birində bir binanın tikintisindən xoşu gələn Ləmbəranski həmin binanın planını kibrit karobkasının üzərində çəkərək Bakıya qayıtmış və həmin binanın oxşar formasının Bakıda tikilməsinə nail olmuşdur.

Əliş Ləmbəranski bir çox orden və medallarla təltif edilmişdir. SSRİ dövlət mükafatı laureatı, Azərbaycanın əməkdar mühəndisidir.

O, 1999-cu ildə Bakıda vəfat edib, birinci Fəxri Xiyabanda dəfn edilmişdir.

Xatirəsi[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Əliş Ləmbəranskinin xatirəsini əbədiləşdirmək məqsədilə onun yaşadığı binaya (Bakı şəhəri, Tərlan Əliyarbəyov küçəsi, 5) xatirə lövhəsinin vurulması barədə 11 may 2004-cü il tarixdə Sərəncam vermişdir.[1]

Əliş Ləmbəranskinin dövlət idarəçiliyinin müxtəlif sahələrində uzunmüddətli səmərəli fəaliyyətini, respublikada mühüm əhəmiyyətə malik sənaye və mədəniyyət müəssisələrinin qurulmasında, Bakı şəhərinin infrastrukturunun təkmilləşdirilməsində təqdirəlayiq xidmətlərini nəzərə alaraq, onun 100 illik yubileyinin keçirilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti 28 fevral 2014-cü il tarixdə Sərəncam vermişdir.[2]

Əliş Ləmbəranski haqqında “İthaf” adlı sənədli film çəkilib. Rejissoru Ziya Şıxlinskidir. Filmin Bakıdakı Rusiya İnformasiya və Mədəniyyət Mərkəzində (RİMM) premyerası olub.[3]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Ə. C. Ləmbəranskinin xatirəsinin əbədiləşdirilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 11 may 2004-cü il tarixli, 214 nömrəli Sərəncamı. e-qanun.az  (azərb.)
  2. Əliş Ləmbəranskinin 100 illik yubileyinin keçirilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 28 fevral 2014-cü il tarixli, 295 nömrəli Sərəncamı. e-qanun.az  (azərb.)
  3. Əliş Ləmbəranski haqqında sənədli filmin təqdimatı: [Bakıdakı Rusiya İnformasiya və Mədəniyyət Mərkəzində (RİMM) rejissor Ziya Şıxlinskinin “İthaf” adlı sənədli filminin premyerası olub] //Mədəniyyət.- 2014.- 10 oktyabr.- S.4.