Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(BDU Hüquq fakültəsi səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Keçid et: naviqasiya, axtar

Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsi — Respublikada hüquq elminin inkişafında ve hüquq üzrə elmi-pedaqoji kadrların hazırlanmasında əsas aparıcı mərkəzdir.

Fakültənin tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsi 1927-ci ilde Şərq fakültəsinin şöbəsi kimi yaradılmış, 1928-ci ilde müstəqil hüquq fakültəsinə çevrilmişdir. Fakültənin ilk dekanı prof. A.O.Mişel olmuşdur. Fəaliyyət göstərdiyi müddətdə fakültə minlərlə yüksək ixtisaslı hüquqşünas kadr yetişdirmiş, respublikanın hüquq mühafizə orqanlarını, dövlət və hökumət qurumlarını hüquqşünas kadrlarla təmin etmişdir. Hüquq fakültəsi respublikada hüquq elminin inkişafında ve hüquq üzrə elmi-pedaqoji kadrların hazırlanmasında əsas aparıcı mərkəzdir. Fakültənin məzunları arasında respublikada milli hüquqşünas kadrların hazırlanmasında xidmətləri olmuş alimlər vardır: Vahid Qəhrəmanov, Məmməd Xələfov, Cahangir Kərimov, Əziz Əsədov, İsa Məmmədov, Cəfər Mövsümov, Məsumə Məlikova, Murtuz Ələsgərov, Firudin Səməndərov, Tofiq Qəndilov.

Fakültənin əsas elmi tədqiqat sahələri:

  • Dövlət və hüquq nəzəriyyəsi və tarixinin problemləri;
  • Siyasi və hüquqi nəzəriyyələr tarixi;
  • Konstitusiya hüququ;
  • Bələdiyyə hüququ;
  • İnzibati hüquq;
  • Maliyyə hüququ;
  • Bazar iqtisadiyyatına keçid şəraitində mülki hüququn problemləri;
  • Cinayət və cəza məsələləri;
  • Cəmiyyətin cinayətkar qəsdlərdən qorunması;
  • Cinayətkarlığın səbəb və şəraitinin öyrənilməsi, aradan qaldırılması proflaktikasını işləyib hazırlanması;
  • Ədalət mühakiməsinin həyata keçirilməsi münasibətlərinin tənzimlənməsi;
  • Cinayətlərin açılmasında, istintaqında və məhkəmə baxışında elmi-texniki vasitələrin tətbiqi məsələləri;
  • Cinayətlərin istintaqının taktiki məsələləri.

Təhsil Azərbaycan və rus dillərində aparılır. Fakültədə bir AMEA-nın müxbir üzvü olmaqla 80 nəfərə yaxın professor-müəllim heyəti, 14 nəfərbaş metodist, metodist və operator-makinaçı çalışır. Fakültədə təhsilin bakalavr, magistr pillələrinin əyani və qiyabi şöbələri, habelə əlavə təhsil üzrə 2000 nəfərdən artıq tələbə, 42 aspirant və 52 dissertant təhsil alır.

Kafedralar[redaktə | əsas redaktə]

Konstitusiya Hüququ Kafedrası

Konstitusiya hüququ kafedrası 1966-cı ildən “Dövlət hüququ” kafedrası adı altında fəaliyyət göstərməyə başlayıb.Kafedrada dörd predmet üzrə elmi araşdırmalar həyata keçirilmişdi. Kafedra 1991-ci ildə “Konstitusiya hüququ” adlandırılmışdır. Kafedrada konstitusiya və inzibati hüququn ayrı-ayrı institutları ilə bağlı geniş elmi-tədqiqat işləri aparılmışdır. Kafedraya 30 ildən artıq müddətdə h.e.d., prof. M.N.Ələsgərov başçılıq edir.

Kafedranın elmi istiqamətləri:

  • Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasına 24 avqust 2002-ci il tarixdə keçirilmiş ümumxalq səsverməsi – referendum yolu ilə edilmiş dəyişikliklər nəzərə alınmaqla Konstitusiya hüququ dərsliyinin yeni redaktədə hazırlanması;
  • "Bələdiyyə hüququ" dərsliyinin hazırlanması;
  • "Azərbaycan Respublikasının parlament hüququ" dərsliyinin hazırlanması;
  • "Azərbaycan Respublikası seçki sistemi" dərsliyinin hazırlanması;
  • "Konstitusiya nəzarəti" ixtisas kursu üzrə dərsliyin hazırlanması və s.

Dövlət və Hüquq Nəzəriyyəsi və Tarixi Kafedrası

Dövlət və hüquq nəzəriyyəsi və tarixi kafedrası 1968- ci ildə yaradılmışdır. Kafedraya onun yarandığı vaxtdan Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvi, Respublikanın Əməkdar hüquqşünası, hüquq elmləri doktoru, professor Məsumə Fazil qızı Məlikova rəhbərlik edir. Kafedra Dövlət və hüquq nəzəriyyəsi, Xarici ölkələrin dövlət və hüquq tarixi, Siyasi və hüquqi təlimlər tarixi, Azərbaycanın siyasi və hüquqi təlimlər tarixi, Azərbaycanın dövlət və hüquq tarixi kimi fundamental hüquq fənlərinin tədris olunduğu aparıcı kafedralardandır.

M.F.Məlikova 1958-ci ildə M.V. Lomonosov adına MDU-da «M.F.Axundovun ictimai-siyasi baxışları» mövzusunda namizədlik dissertasiyası, 1973-cü ildə isə «XIX əsrin ikinci yarısı-XX əsrin başlanğıcında Azərbaycan maarifçilərinin siyasi və hüquqi baxışları» mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.1974-cü ildə professor elmi adını almış, 1989-cu ildə Azərbaycan MEA-nın müxbir üzvi seçilmişdir. Bir çox dərslik, dərs vəsaiti, monoqrafiyanın, 150-dən artıq risalə və elmi məqalənin müəllifidir. Rəhbərliyi altında 20 namizədlik və 2 doktorluq dissertasiyası müdafiə edilmişdir.

Prof.M. F. Məlikovaya 1969-cu ildə «Azərbaycan SSR əməkdar hüquqşünası» fəxri adı verilmişdir. O, 1976-cı ildə «Şərəf nişan» ordeni ilə, 2000-ci ildə «Şöhrət» ordeni ilə, 1985-ci ildə «Əmək veteranı» medalı ilə, bir neçə fəxri fərmanlarla, o cümlədən 1994, 1999, 2004-cü illərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının fəxri fərmanları ilə təltif edilmişdir.

Porf. M.F.Məlikovanın elmi-fəaliyyəti hüquqşünaslığın iki mühüm sahəsinin-Siyası və hüquqi təlimlər tarixinin və Dövlət və hüquq nəzəriyyəsinin aktual problemlərinin tədqiqinə həsr edilmişdir. Prof. M. F.Məlikova Azərbaycanın siyasi və hüquqi təlimlər tarixinin öyrənilməsi məktəbinin banisidir. O, Azərbaycanda ilk dəfə olaraq milli siyasi və hüquqi fikir tarixinin öyrənilməsinin əsasını qoymuş və beləliklə də hüqüqşünaslıqda yeni bir istiqamətin bünövrəsini yaratmışdır.

Prof. M.F.Məlikova baş redaktor qismində Azərbaycanda ilk dəfə 1991- ci ildə nəşr edilmiş «Hüquq ensiklopedik lüğəti»nin tərtib edilməsini təşkilatçısı olmuş, böyük müəlliflər kollektivinə rəhbərlik etmişdir və həm də bu lüğətdə 80-dən artıq məqalənin müəllifidir. Prof. M.F.Məlikova bir çox monoqrafiya, elmi jurnal və dərsliklərin elmi redaktorudur. Prof. M.F.Məlikova tərəfindən ilk dəfə yazılmış «Azərbaycanın siyasi-hüquqi nəzəriyyələr tarixi» (1984), «Kitabi Dədə Qorqudda ictimai siyasi ideyalar» monoqrafiyaları ölkədə hüquq elminin inkişaf etdirilməsində diqqətəlayiq hadisə olmuşdur.

Kafedranın elmi istiqamətləri:

  • Dövlət və hüquq nəzəriyyəsi və tarixinin problemləri;
  • Siyasi və hüquqi nəzəriyyələr tarixi;

Mülki Hüquq Kafedrası

Hüquq fakültəsinin aparıcı kafedralarından biri də Mülki hüquq kafedrasıdır. O, 1928-ci ildən fəaliyyət göstərir. Kafedraya 30 ildən artıq müddətdə h.e.d., prof. Ə.İ.Əsədov rəhbərlik etmişdir. 1990-cı ildə kafedra müdiri vəzifəsinə h.e.n., prof. Y.Ə.Mehdiyev seçilmişdir.

Kafedra bütün tarixi ərzində iki istiqamətdə fəaliyyət göstərmişdir:

  • Tədris fəaliyyəti;
  • Elmi-tədqiqat fəaliyyəti;

Mülki proses və kommersiya hüququ kafedrası

Azərbaycan SSR Ali Təhsil Nazirliyi Kollegiyasının 02.10.1985-ci il 13/6 №li qərarı və S.M.Kirov adına ADU üzrə verilmiş 23.10.1985-ci il tarixli 1/32 №li əmri əsasında hüquq fakültəsində "Mülki proses və maliyyə hüququ" kafedrası yaradılmışdır.1986-cı ildən 1991-ci ilədək kafedraya h.e.d., prof.Məmməd Süleyman oğlu Xələfov rəhbərlik etmişdir. Bakı Dövlət Universiteti Elmi Şurasının 30 mart 1990-cı il qərarı və BDU üzrə verilmiş 24.04.1990-cı il tarixli 35 №li əmr əsasında "Əmək, kənd təsərrüfatı və təbiəti mühafizə hüququ" kafedrası "Mülki proses və maliyyə hüququ" kafedrasının tərkibinə daxil edilmiş və bunun nəticəsində kafedra "Mülki proses və əmək-ailə hüququ" kafedrası adlandırılmışdır. 27.12.1991-ci ildən 14.08.2000-ci il tarixinədək kafedraya h.e.n., dos. Arif Cəmil oğlu Abasquliyev rəhbərlik etmişdir. Sonralar "Ailə hüququ" fənni hüquq fakültəsinin tədris proqramından çıxarıldığından kafedranın adında qismən dəyişiklik edilərək "Mülki proses, əmək və ekologiya hüququ" kafedrası adlandırılmışdır.

2001-ci ilin iyunun 19-dan dekabrın 22-dək kafedraya dos.əvəzi, h.e.n. Mövsüm Allahverdi oğlu Mövsümov, 18.02.2002-ci il tarixdən 18.08.2011-ci il tarixədək h.e.d., prof. Alış Məmiş oğlu Qasımov rəhbərlik etmişdir.

Hüquq fakültəsində “Mülki proses və kommersiya hüququ” kafedrasının yaradılması ilə əlaqədar olaraq aşağıda qeyd edilən fənlər kafedranın müəllimləri tərəfindən tədris olunur.

Cinayət Hüququ və Kriminologiya Kafedrası

Cinayət hüququ və kriminologiya kafedrası 1927-ci ildə yaradılmışdır. İlkin adı «Cinayət hüququ» olmuşdur. 2007-ci ildən kafedra indiki «Cinayət hüququ və kriminologiya» adı altında səmərəli fəaliyyət göstərir. Müxtəlif illərdə kafedrada görkəmli alim və istedadlı müəllimlər N.N.Polyanski, M.D.Durmanov, A.R.Günter, V.P.Qəhrəmanov, B. Haşımzadə, İ.P.Məmmədov, T.M.Qafarov, M.Əliyeva, X.Q.Süleymanov, T.E.Karayev, V.V.Rosipaşvili və d. çalışmışdır.

1995-ci ildən kafedraya hüquq elmləri doktoru, professor F.Y.Səməndərov rəhbərlik edir. O, cinayət hüququ və kriminologiyanın müxtəlif məsələlərinə dair bir neçə monoqrafiyanın, 100-dən artıq elmi məqalənin, bir çox dərslik və dərs vəsaitlərinin müəllifidir. Prof. F.Y.Səməndərovun elmi kadrların hazırlanmasında xüsusi xidmətləri var. O, 30 elmlər namizədinə və 3 elmlər doktoruna şəxsən elmi rəhbərlik etmişdir. Prof. F.Y.Səməndərovun elmi tədqiqatlarının nəticələrindən və verdiyi təkliflərindən cinayət qanunvericiliyinin müasir tələblərə və beynəlxalq standartlara cavab verməsində, qanunun tətbiqi praktikasının təkmilləşdirilməsində geniş istifadə edilir. Xüsusən 1999-cu ildə qəbul edilmiş Cinayət Məcəlləsinin hazırlanmasında onun böyük zəhməti olmuşdur. Prof. F.Y.Səməndərov 1995-ci ildən Prezident yanında Hüquqi İslahatlar Komissiyasının üzvüdür, eyni zamanda Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsi yanında Elmi-məsləhət Şurasının, Baş Prokurorluğu yanında Elmi-metodik Şuranın üzvüdür. Prof. F.Y.Səməndərov Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin Elmi-Metodik Şurasının «Dövlət və hüquq» şöbəsinin sədridir. O, uzun müddət BDU nəzdində fəaliyyət göstərən hüquq elmləri namizədi alimlik dərəcəsi verən Müdafiə Şurasının sədri kimi də fəaliyyət göstərib.

Kafedranın ştat personalı 13 ştat vahidindən ibarətdir. Onlardan 2-i - hüquq elmləri doktoru, professor (F.Y.Səməndərov, M.N.İmanlı), 7-i - hüquq elmləri namizədi, dosent (R.İ.Quliyev, R.Ə.Şəmsizadə, M.Bayramova, İ.B.Ağayev, K.O.Nəzərova, Ş.T.Səmədova, C.M.Quliyev), 1-i - h.e.n., müəllim (A.Q.Kərimli), 1-i - h.e.n., 0,5 ştat müəllim (S.N.Rzayeva), 1-i - baş laborant (İ.Ə.Rəhmanova), 1-i - laborant (A.T.Musayeva) vəzifəsində çalışır. Kafedrada 1 nəfər - 0,5 ştat əvəzçilik (h.e.n. N.N.Xudiyev), 4 nəfər isə saathesabı qaydasında müəllim (M.H.Hümbətov, h.e.n. E.M.Əfəndiyev, h.e.n. A.N.Muradov, h.e.n. Ə.X.Eyvazov) vəzifəsində çalışır.

Cinayət hüququ və kriminologiya kafedrasının əməkdaşları Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin, Baş Prokurorluğunun, Konstitusiya Məhkəməsinin işində, Milli Məclisin İnzibati və hərbi qanunvericilik şöbəsinin qanun layihələrinin hazırlanması ilə bağlı fəaliyyətində iştirak edirlər.

Dünya ölkələrinin ali məktbələrində olduğu kimi, Bakı Dövlət Universitetinin Cinayət hüququ və kriminologiya kafedrası öz fəaliyyətini iki istiqamət üzərində qurur: 1) Cinayət hüquq elminin inkişafı, elmi tədqiqatların aparılması; 2) Elmin müxtəlif sahələrinin nailiyyətləri nəzərə alınaraq tədrisin təşkili.

Kafedranın elmi istiqamətləri:

  • Cinayət və cəzanın problem məsələləri;
  • Cinayət qanunvericiliyinin təkmilləşdirilməsi;
  • Cinayət hüququ sahəsində elmi kadrların hazırlanması;

Cinayət Prosesi Kafedrası

1968-ci ildə Hüquq fakültəsinin Cinayət hüququ kafedrasının bazasında iki müstəqil kafedra: Cinayət hüququ və Cinayət prosesi və kriminalistika kafedraları yaradılmışdır. 1980-ci ildə cinayət prosesi və kriminalistika kafedrası bazasında yenidən iki müstəqil kafedra: Cinayət prosesi və kriminalistika kafedraları təşkil edilmişdir. Hüquq elmləri doktoru, professor C.H.Mövsumov 1968-1980-ci ildə Cinayət prosesi və kriminalistika kafedrasına, 1980-2005-ci illərdə isə Cinayət prosesi kafedrasına rəhbərlik etmişdir. C.H.Mövsumov 8 monoqrafiya, 6 dərs vəsaiti və 50-yə artıq elmi məqalənin müəllifi olmuşdur.

Müxtəlif illərdə kafedrada görkəmli alim və istedadlı pedaqoqlar Q. Məmmədov, Ə. İbrahimov, L.Şuster, V. Hüseynov çalışmışlar. Hazırda Cinayət prosesi kafedrasında 2 hüquq elmləri doktoru, professor, 6 elmlər namizədi, dosent, 3 elmlər namizədi, 2 baş müəllim və 2 baş laborant fəaliyyət göstərir.

Kriminalistika və Məhkəmə Ekspertizası Kafedrası

Hələ 1948-ci ildə hüquq fakültəsində cinayət hüququ kafedrasında kriminalistika fənni tədris olunurdu. 1950-ci ildən kriminalistika fənni kafedrasında “Cinayət prosesi və kriminalistika” tədris olunmağa başlandı. 1979-cu ildə isə kafedra “Cinayət prosesi” kafedrasından ayrılaraq müstəqil kafedra oldu və kriminalistika və məhkəmə ekspertizası adlandırıldı.

Kafedra üzvləri Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi tərəfindən hazırlanan qanunvericilik aktları layihələrinin müzakirəsində fəal iştirak edirlər. Professor K.Q.Sarıcalinskaya Respublika Ali Məhkəməsi Elmi-məsləhət Şurasının, professor K.N. Səlimov Respublika Ali Məhkəməsinin Elmi-məsləhət Şurasının və Respublika Baş Prokurorluğunun Elmi-metodik Şurasının üzvüdür.

Kafedrada geniş elmi-tədqiqat işləri aparılır və dərs prosesində tətbiq olunur. Onların nətcələri elmi-praktiki konfranslarda müzakirə olunur və ən mühümləri dərsliklər və dərs vəsaitləri kimi çap olunur. Elmi-tədriqat işlərinin nəticələri respublikanın və xarici dövlətlərin müxtəlif strukturlarına göndərilir.

Əmək və Ekologiya Hüququ Kafedrası

Mülki proses, əmək və ekologiya hüququ kafedrası 1985-ci ildə yaradılmışdir. 1986-ci ildən 1991-ci ilədək kafedraya hüquq elmləri doktoru, prof. M.S.Xələfov rəhbərlik etmişdir. Sonralar kafedranın adında qismən dəyişiklik edilərək “Mülki proses, əmək və ekologiya hüququ” adlandırılmışdir. 2001-ci ildə kafedraya dosent əvəzi, hüquq elmləri namizədi M.A.Mövsümov, 2002-ci ildən isə kafedraya hüquq elmləri doktoru, professor A.M.Qasımov rəhbərlik etmişdir.

Beynəlxalq Ümumi Hüquq Kafedrası

Azərbaycan Respublikasında beynəlxalq hüquq kafedrası ilk dəfə 1946-cı ildə təşəkkül tapmışdır. Kafedranın açılışında evokulyasiya olunmuş Moskva alimi Fyodor Kojevnikov təşəbbüs göstərmişdir. Sonrakı 50-ci illərdə bu kafedraya professor Murtuz Nəcəf oğlu Ələsgərov rəhbərlik etmişdir. Lakin qısa müddət ərzində kafedra bağlanmışdır. Hal-hazırda fəaliyyət göstərən kafedra 1979-cu ildən etibarən professor Eyyub Əsgərovun rəhbərliyi ilə fəaliyyətə başlamışdır. Əslində kafedra 1979-cu ildə 7 nəfər müəllimlə (prof.E.İ.Əsgərov, dos.Ə.C.Məmmədli, dos.S.İ.Qayıbov, dos.F.S.Məmmədov, dos.S.S.Qurbanova, dosent Sevim Gəraybəyov, dos.U.M.Yusubova və baş müəllim Z.Ə.Əliyeva) işə başladı. 1 ildən sonra kafedraya 2 gənc müəllim – dosent Sədiyar Rza Zeynalov və dosent Rüstəm Fəxrəddin oğlu Məmmədov işə qəbul olundu. Kafedra o zaman «hüquq» fakultəsinin nəzdində idi. Planetimizin 70-ə yaxın ölkəsinin nümayəndələrinə «beynəlxalq hüquq» ixtisası üzrə təhsil verildi. Həmin illər ərzində kafedraya daha bir neçə gənc müəllim gəldi. Bunlardan biri, Mahir Xalid oğlu Babayev Kiyev Dövlət Universitetində «Beynəlxalq hüquq» ixtisası üzrə elmlər namizədi dissertasiyasını müdafiə edərək bizim fakültəyə gəlmişdir. Lakin o, yalnız 1982-1985-ci illər ərzində kafedrada çalışdı. Onu Amerika Birləşmiş Ştatlarına SOROS fondu xətti ilə İxtisasartırma kurslarına göndərdilər və onun ardınca Londonda yaranan Avropa üçün Yenidənqurma və İnkişaf Bankına (beynəlxalq təşkilat) çox məsul bir işə təşkilatın prezidentinin siyasi məsələlər üzrə müşaviri vəzifəsinə dəvət etdilər. 1980-cı ildə kafedranın dosenti və hüquq fakültəsinin dekan müavini Sevim Gəraybəyov ABŞ-a köçdü və hal-hazırda da o, Arvid Pardonun nüfuzlu Beynəlxalq Dəniz Akademiyasında çalışır.

1979-91-ci illər ərzində kafedra «beynəlxalq hüquq» ixtisası üzrə Asiya Afrika, Latın Amerikasının və hətta Avropanın nümayəndələrindən 2000-dən yuxarı yüksək ixtisaslı beynəlxalq hüquqşünas mütəxəsis və 20-yə yaxın elmlər namizədi hazırlamışdır. Onlardan böyük bir qismi beynəlxalq təşkilatların (BMT, YUNESKO, FAO, İKAO, Afrika ölkələri Birliyi, Ərəb Ölkələri Cəmiyyəti, Amerika Dövlətləri Təşkilatı, ASEAN və digər beynəlxalq təşkilatlar) aparıcı və rəhbər işçiləridir. Bundan başqa böyük bir qismi öz ölkələrində dövlət strukturlarında yüksək mənsəbdə çalışırlar (nazir, nazir müavinləri, idarə rəisləri və s.). Məsələn, Almaniyadan Karmen Tille Frankfurt – Oder Universitetinin professorudur. H.e.n.Mamun Atta Mustafa hal-hazırda YUNESKO-nun İdarə rəhbəridir. Bizim məzunların bir neçəsi öz ölkələrinin Universitetlərində hüquq fakültələrinin dekanıdır. H.e.n.Bakri Səid Sudanın Xartum Universitetinin hüquq fakültəsinin dekanıdır. H.e.n.Mehdi Əli Yəmənin Ali Məhkəmə sistemində çox hörmətli hakimlər kollegiyasının sədridir. H.e.n.Alfa Ali Dumbuya Syerre Leone Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyində səfir statusunda çalışır və s.

Beynəlxalq Xüsusi Hüquq və Avropa Hüququ Kafedrası