Handan Sultan

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Handan Sultan
خندان سلطان
Tomb of Sultan Mehmed III - 11.JPG Handan Sultanın məzarı
Validə Sultan
21 dekabr 1603 — 12 noyabr 1605
Sələfi Safiyə Sultan
Xələfi Həlimə Sultan
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi 1574
Doğum yeri Yunanıstan
Vəfat tarixi 12 noyabr 1605
Vəfat yeri İstanbul, Osmanlı imperiyası
Həyat yoldaşı III Mehmed
Uşaqları I Əhməd, Şahzadə Səlim, Ayşə Sultan, Əsra Sultan

Handan Sultan (d. 1574[1]—ö. 12 noyabr 1605) -- Osmanlı sultanı III. Mehmedin hərəmi, I Əhmədin anası və Validə Sultandır.

Saraya Daxil Olma[redaktə | əsas redaktə]

Handan Sultan , son araşdırılan Balyos Raporları'na görə Boşnak əsilli və Cərrah Mehmed Paşanın cariyələrindən olan bir qız idi.[2] Gözəlliyindən görə o dövrdə Manisa bayraq bəyi olan III . Mehmed'e hədiyyə edilmiştir.Yani qısaca Handan Sultan 1583 -ci ilin ikinci yarısında hareme girmişdir.[3] Harama addım atmasından sonra Safiye Sultanın ilk gəlini Halime Sultanın anlaşılmazlıqları nəticəsində III . Mehmed'e şəxsən Safiye Sultan tərəfindən təqdim edildiyi aydın olmaqdadır. 1589 -ci ilin ətrafında III . Mehmedin yoldaşı olduğu düşünülməkdədir. Daha sonra özünə ''gülər'' ya da ''şən'' mənasına gələn ''Handan'' adı verilmişdir . Təmiz əxlaqı ilə özünü hər kəsə sevdirən Handan Sultan yaşadığı müddət boyunca oğlu Şahzadə Əhmədin tərbiyəsi ilə maraqlandı.

Validə Sultanlık Dövrü[redaktə | əsas redaktə]

Handan Sultan oğlunun 13 yaşda taxta çıxması səbəbi ilə dövlət idarəsində güclü rol oynadı. Leslie Piercə görə, Handan Sultan ilk illərdə oğlunun adına dövləti şəxsən idarə etsə də, yalnızca 1000 axca, nənəsi Safiyə Sultan isə 3000 axca illik maaş alırdı. Handan Sultanın oğlu taxta çıxanda nənəsi Safiyə Sultan hələ də sarayda idi. Handan Sultan özü üçün təhdid meydana gətirən Safiye Sultanın 9 Yanvar 1604'te Köhnə Evə göndərilməsində təsirli oldu.[4]

Handan Sultan, Validə Sultan'lığı boyunca Şahzadə Mustafanın həyatını qorumağa çalışdı.[5] Vəfatından sonra şehzadenin öldürülmə fikri yenidən canlandıysa da Kösem Sultanın hareme girişiylə, uşaq yaşdakı padşah I Əhməd tamamilə bu fikirdən imtina. Təbii ki bu səbəblərin arasında Şahzadə Mustafanın ağıl sağlamlığının yerində olmaması da çox əhəmiyyətli bir unsurdu.

Handan Sultanın özü birbaşa olaraq siyasətə dolaşıq sevən biri deyildi və geri planda dayanıb xeyir işləri ilə yaxşılıq etməyi sevən bir Validə Sultan'dı.[5] Bunda Safiye Sultanın çox çox yüksəldikdən sonra yaşadığı sərt enişin və Handan Sultanın iqtidar ehtirasından çox xeyr işlərinə yönəlməsinin bir səbəb ola biləcəyi açıqdır.

Şəxsiyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Handan Sultanın doğum ili və milliyyəti dəqiq bilinmir. Yunan əsilli və əsl adının Helen olduğu bəzi təsdiqlənməyən tarixi mənbələrdə qeyd olunur. 1603 tarixində oğlu I. Əhməd 13 yaşında taxta çıxdıqda Validə Sultan elan edildi. 2 il boyunca oğlunun adına şəxsən Osmanlı dövlətini idarə etdi. Dövlət sənədlərində "Devletlu, ismetlu Handan Valide Sultan Aliyyetü'ş-Şân Hazretleri" olaraq anılmışdır.

Vəfatı[redaktə | əsas redaktə]

Handan Sultan oğlunun halkimiyyət illərində çox yaşamadı. Ölüm səbəbi bilinməsə də, bəzi qaynaqlarda ölüm səbəbi olaraq mədə xərçəngi göstərilir. Cənazəsi ərinin yanına, Sultan Mehmed türbəsinə dəfn edilmişdir.

Vəfatından Sonra[redaktə | əsas redaktə]

Validə Sultanın cənazəsi Ayasofya Məscidində bütün dövlət ərkanı iştirakı qılınan namazının ardından III. Mehmedin türbəsinə dəfn edildi.[6]

Handan Sultanın ölümü I. Ahmed'i çox təsir etdi. Sultan Əhməd xan validəsinin vəfatından sarayda dayana bilməz hala gəldi və yeddi gün sonra olduqca soyuq bir zamanda fırtınaya baxmayaraq üç parça kadırga ilə Bursaya getdi.[7] Sədrəzəm baş məmuru olaraq Derviş Paşa, İstanbulda buraxıldı.

Vəfatından sonra salalar verildi və xalqa sədəqələr paylandı.[6]

Əhməd xan anasının ölümünə çox kədərləndi. Günlərlə gözyaşı tökən padşah, validəsinin ölümündən sonra daha şiddətli bir hökmdar oldu.[8] Quyuçu Murat Paşanın sərt siyasətinə dəstək verməsindən də bu vəziyyət rahatca aydın ola bilər.

Övladları[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  1. Yılmaz Öztuna, Devletler ve Hanedanlar, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara 2005, Sayfa: 176
  2. ASVe, SDC, filza 58, fol. 269v (17 Ocak 1604 tarihli rapor)
  3. Günhan Börekçi, İnkırâzın Eşiğinde Bir Hanedan: III. Mehmed, I. Ahmed, I. Mustafa ve 17. Yüzyıl Osmanlı Siyasî Krizi, Sayfa:80
  4. Sâ-fî, Zübdetü’t-Tevârîh, Cilt II, Sayfa 7-21
  5. 5,0 5,1 Enver Behnan Şapolyo, Osmanlı Sultanları Tarihi, Rafet Zaimler Yayınevi, Basım Tarihi: 1961, Sayfa: 226
  6. 6,0 6,1 Naima Mustafa Efendi, Tarih-i Naima: Ravzat el-Hüseyin fi hulasat ahbar el-hafikayn, cild-i evvel, Sayfa:452
  7. Naima Mustafa Efendi, Tarih-i Naima: Ravzat el-Hüseyin fi hulasat ahbar el-hafikayn, cild-i evvel, Sayfa:453
  8. Enver Behnan Şapolyo, Osmanlı Sultanları Tarihi, Rafet Zaimler Yayınevi, Basım Tarihi: 1961, Sayfa: 222