Qara torpaqlar

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Qara torpaqlar səhrası
kalm. Хар Һазр, rus. Чёрные земли
Qara torpaqlar səhrası
45°40′00″ şm. e. 46°06′00″ ş. u.
Ölkə Rusiya Rusiya
Uzunluğu 210 km
Eni 190 km
Qara torpaqlar səhrası xəritədə
Qara torpaqlar səhrası
Qara torpaqlar səhrası
Qara torpaqlar səhrası (Xəzər dənizi)
Qara torpaqlar
səhrası

Qara torpaqlar (kalm. Хар Һазр, rus. Чёрные земли) — antropogen səhra Rusiyanın Avropa hissəsində yerləşir[1]. Səhra Xəzərönü çökəkliyinin qərbində Erqni yüksəklikləri və Volqa alçaqlığı arasında yerləşir. Xəzərönü çökəkliyinin 3,5 mln. ha ərazisi əhatə edir.

Kalmıkiya ərazisinin 47,3 % təşkil edir[2]. Səhranın adı qışda qarın az yağması və bitkilərin qurumuş (qaralmış) çubuqlarının qara rəngə çalmasına görə verilmişdir[3]. Səhranın sahəsi 40 000 km² təşkil edir.

Coğrafiya[redaktə | əsas redaktə]

Qara torpaqlar inzibati cəhətdən Kalmıkiya RespublikasıHəştərxan vilayəti ərazisində yerləşir, cənub-şərqdən Xəzər dənizi, cənubdan Kumo-Manıç çökəkliyi, qərbdən Erqeni qalxması, şimal-şərqdən Sarpa çökəkliyi və Volqa deltası ilə əhatələnir.

İqlim[redaktə | əsas redaktə]

İqlimi kontinentaldır. İsti yaya və qarsız (az qarlı) qışa malikdir. İlin 280 günü günəşli günə malikdir. İlin 40 günü şərq istiqamətli qum flrtınaları müşahidə edilir[4]. Buxarlanma yağıntını dəfələrlə üstələyir. Yağıntı yaz və yayın əvvəllərində düşür. Yarımsəhra bölgələrində 250 mm, səhra tipli ərazilərdə 200 mm yağıntı düşür. Qışda şaxtalı küləklər müşahidə edilir[5].

Bitki və heyvanlar aləmi[redaktə | əsas redaktə]

Bitki örtüyü əsasən yarımsəhra və səhra tiplidir. Burada yovşan, stipa, festúca valesiáca, ayrıqotu, poa bulbosa kimi bitkilər bitir.

Canlılar aləmi: tarla siçanı, dağsiçanı, sayqa, çöldonuzu, qarğalar, pica pica, alaudidae, boz durna, ördəklər, qazlar və s.

Ehtiyyatları[redaktə | əsas redaktə]

Qara torpaqlar ərazisində 15 million tonn neft ehtiyatı olduğu ehtimal edilir. İl ərzində isə mövcud yataqlardan 200 min ton neft çıxarılır.

Bölgənin uran, titan, sirkonium, gümüş, qızıl, platin, skandium, ittrium, renium, qallium kimi qiymətli metal ehtiyatları vardır.

Qorunması[redaktə | əsas redaktə]

Qara torpaqlarda ekosistemin qorunması məqsədi ilə Kalmıkiya ərazisində "Qara torpaqlar" qoruğu, Mektelinskiy, Sostinskiy, Tinquta yasaqlıqları,[6]Həştərxan vilayəti ərazisində "Stepnoy" yasaqlığı mövcuddur.[7]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]