Fatimə
![]() |
|
| YAŞAYIŞI | |
|---|---|
| Ad və Ləqəbləri ·Fədəkiyyə xütbəsi ·Fədək · | |
| FATİMƏ QURANDA | |
| İnsan surəsi ·Kovsər surəsi ·Təthir ayəsi ·Mübahilə ayəsi ·Nur ayəsi | |
| YERLƏR | |
| Fədək ·Beytül Əhzan ·Bəni Haşim məhəlləsi ·Səqifə | |
| İNSANLAR | |
| AİLƏ | Məhəmməd ·Xədicə ·Əli |
| OVLADLAR | Həsən ·Hüseyn ·Zeynəb ·Ümmü Külsüm ·Möhsün |
| YAXINLARI | Fizzə ·Ümmü İmən ·Əsma |
| BAŞQALARI | Ömər bin Xəttab ·Qonfoz ·Müğəyrə |
| BAĞLI | |
| Fatimə təsbihatı ·Fatimə kitabı ·Fatimə lövhəsi hədisi ·Mübahilə günü | |
Fatimə (ərəb. فاطمة الزهراء) — Məhəmməd Peyğəmbərin ilk xanımı Xədicədən olan qızı, onun əmisi oğlu və ən yaxın köməkçisi İmam Əlinin arvadı, onun nəvələri olan İmam Həsənin və İmam Hüseynin anası.
Mündəricat |
[redaktə] Həyatı
Anadan olma tarixi ilə bağlı sünni və şiə mənbələrində müxtəlif məlumat vardır. Bunlardan ən etibarlılarında sünni mənbələrinə görə 606-cı ildə, şiə mənbələrində isə 614-cü ildə cəmadiyəlaxırin 20-sində Məkkədə anadan olduğu qeyd olunur.
Müsəlmanlar Fatimənin xatirəsini əziz tuturlar. İsmaili şiələrinin sülaləsi olan və X-XII əsrlərdə Misirdə və Şimali Afrikada hakimlik edən fatimilər sülaləsinin adı onların Fatimədən törədiyini göstərir. Fatimənin hansı məqama sahib olması peyğəmbərdən nəql olunan hədislərdən də anlaşılır: "Qızım Fatimə dünyanın – yaradılışın əvvəlindən sonuna kimi – bütün qadınlarının xanımıdır." [1], "Fatimə Cənnət xanımlarının xanımıdır."[2]
[redaktə] Kovsər
Peyğəmbərin oğlu vəfat etdikdən sonra bəzi düşmənləri ona quyruğu kəsik, yəni sonsuz deməyə başladı. Bu vaxtı Kovsər surəsi nazil oldu: "Həqiqətən, Biz sənə Kövsər bəxş etdik! Ona görə də Rəbbin üçün namaz qıl və qurban kəs! Sənin düşməninin özü sonsuzdur! (Sənin nəslin qiyamətə qədər törəyib artacaq)"
Bu surənin təfsirində Kovsərdən bir məqsədin də Fatimə olduğu bildirilir. Bununla Allah Peyğəmbərə müjdə verir ki, sənə elə bir övlad verəcəyəm ki, nəslin Qiyamətə qədər törəyib artacaq.
[redaktə] Nə üçün Fatimə adlanıb?
Peyğəmbərdən nəql olunan hədisdə deyilir: "Qızım ona görə Fatimə adlanıb ki, Allah-taala onu və onu sevənləri oddan (Cəhənnəmdən) uzaq edib."[3]
Bunun səbəbi müxtəlif cür izah edilib. İmam Sadiqə görə, xalq onu tanımaqda aciz olduğu üçün Fatimə adlanıb.
Məhəmməd peyğəmbərdən nəql olunur ki, Fatimənin belə adlanmasının səbəbi onun və övladlarının təkallahlı olması, mənə nazil olana iman gətirməsinə görə oddan amanda qalmasıdır. Eləcə də "Qızım ona görə Fatimə adlanıb ki, Allah onu və onu sevənləri atəşdən ayırıb".
İmam Sadiqdən nəql olunur ki, bunun bir səbəbi onun şərdən ayrılmasıdır. "Zəhra sevənlər müvəhhid olsalar, Cəhənnəm əzabından amandadırlar" təbiri Zəhranın şəfaət məqamına işarədir. Bu şəfaət ona şərait yaradanlara şamildir.
[redaktə] Başqa adları
İmam Sadiqdən nəql olunur ki, Allah yanında Fatimənin doqquz adı vardır: "Fatimə, Siddiqə, Mübarəkə, Tahirə, Zəkiyyə, Raziyyə, Rəziyyə, Muhəddəsə, Zəhra."[4]
İmam Rzadan nəql olunur ki, Allah onu Fatimə adlandırdı. Bəli, ilahi insanların bütün şəni, hətta adları da ilahidir. Necə ki, həzrət Məhəmməd, həzrət Yəhya, həzrət Məsihin adları Allah tərəfindən buyuruldu. Rəvayətlərdə həzrət Fatimə üçün başqa adlar da nəql olunmuşdur. O cümlədən Bətul, Hisan, Hürrə, Səyyidə, Üzra, Hura, Ünsiyyə, Məryəm, Kübra, Səmaviyyə, Ümmül Hüseyn, Ümmül Möhsin və s. ən gözəli isə, Fatimə "Ümmül-fəzail"dir.
[redaktə] Hz.Fatimənin məsumluğu
[redaktə] Quranda
Qurani-Kərimin Əhzab surəsinin 33-cü ayəsinə əsasən Əhli-Beytin bir üzvü olan Fatiməni Allah bütün çirkinliklərdən pak qərar verib: Ey Əhli-Beyt! Allah sizdən çirkinliyi (günahı) yox etmək və sizi tərtəmiz (pak) etmək istər!
[redaktə] Hz.Məhəmmədin dili ilə
Hz.Fatimə böyük məqama sahibdir və peğəmbərin dediklərindən onun hər günah və pis işlərdən qorunması anlaşılmaqdadır:
فاطمة بضعة منّي فمن أغضبها أغضبني
Fatimə mənim bir parçamdır və hər kəs onu incitsə məni incitmişdir.[5][6]
- Habelə Allah quranda peyğəmbəriini incidənə görə deyib:
وَ الَّذِينَ يُؤْذُونَ رَسُولَ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
Onlarki Allahın rəsulini incitsələr, onlara böyük əzab vardır.[7]
- Üstdəki və aşağıdakı sözlər Hz.Fatimənin günah etməmə və məsum olduğuna işarətdir.[8]
- peyğəmbər Hz.Fatiməyə görə deyib:
انّ اللَّه يغضبُ لِغضبك و يَرضى لرضاك
Qızım fatimə Allah sənin öfgənlə (qəzəbinlə) öfgələnib və sənin sevincinlədə sevinir.[9][10]
- Və ya başqa bir yerdə deyib:
يا فاطمة! ألا ترضين أن تكونى سيّدةَ نساء العالَمين، و سيّدةَ نساءِ هذه الأُمّة، و سيّدةَ نساءِ المؤمنين
Ey Fatimə! Sevinmirsən ki, Allah səni dünyaların, ümmətin və möminələrin ən üstün xanımı edib.[11] Hz.Fatimənin məsum olub-olmadığı peygəmbərliklə asılı deyil, necə ki, Hz.Məryəm quranın dediyinə baxaraq məsum və günah etməz birisi idi.[12]
[redaktə] Quran və sünnətdə Hz.Fətimənin evinin hörməti
Mühəddislər[13] deyillər ki Nur surəsinin aşağıdakı ayəsi nazil olanda peyğəmbər onu məsciddə oxudu.
فِى بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أن تُرْفَعَ وَيُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ...
- O, zaman birisi durub soruşdu:Ey böyük rəsul belə böyük və möhtərəm evlərdən məqsəd nədir?
- Peyğəmbər dedi:Peyğəmbərlərin evi.
O,zaman Əbu Bəkr ayağa qalxıb Əli və fatimənin evinə işarə edərək dedi:
- Bu ev o, evlərdəndir?
- Peyğəmbər cavabında dedi:hə,ən məşhur və böyüklərindəndir.
Peyğəmbər 9-ay boyunca hər gün namaz vaxtı 5-dəfə gündə qızı Fatimə və əri Əlinin evinə gedib onları salamlayıb və aşağıdakı ayəni oxuyurdu:[16]
انَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا[17]
Allah fəqət istəyir ki siz əhli beyti günah və pisliklərdən uzaq tutub və təmizləsin.
[redaktə] Hz.Fatimənin evinin hörməti sındırılmışmıdır?
Bəzi mənabelərdə, ki yazının ardısında gələcək Hz.Fatimənin evinə Hz.Əlidən əbu bəkrə beyət almaq üçün Ömər ibni Xəttab və onun yandaşları hücum etmişlər.
[redaktə] İbni Əbi Şeybə və əlmüsnəf kitabı
Müəllif kitabında sənədi səhih olaraq belə nəql edir:
انه حين بويع لابى بكر بعد رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم كان على و الزبير يدخلان على فاطمه بنت رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم فيشاورونها و يرتجعون فى امرهم.
فلما بلغ ذلك عمر بن الخطاب خرج حتى دخل على فاطمه، فقال: يا بنت رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم و الله ما من احد احب الينا من ابيك و ما من احد احب الينا بعد ابيك منك، و ايم الله ما ذاك بما نعى ان اجتمع هولاء النفر عندك، ان امرتهم ان يحرق عليهم البيت.
- قال: فما خرج عمر جاءوها، فقالت: تعلمون ان عمر قد جاءنى، و قد حلف بالله لئن عدتم ليحرقن عليكم البيت، و ايم الله ليمضين لما حلف عليه».[18]
Tərcümə:
O, zamanki camaat Əbu Bəkrilə beyət etdilər Əli və zübeyr fatimənin evində onunla danışıqlar aparırdılar. Bu iş Ömərin qulağına yetirəndə Fatimənin evinə getdi və dedi: ey allah rəsulunun qızı allaha and olsun sənin atandan dəyərli bir şey bizim yanımızda yoxdur və atandan sonra sizin özünüz, amma allaha and olsun bu məhəbbət bunun qarşısın almaz ki onlar sənin evində birdə toplanalar və mən sərəncam verib bu evi onların başında oda vermiyələr. bu sözü dedi və getdi. Əli və Zübeyr evə gələndə Fatimə onlara dedi:Ömər gəlmişdir və dedi ki agər onlar birdə bu evdə toplansalar evi sizin başınızda otlayacağam. allaha and olsun O, onlaraki and içdi yerinə yetirəcək.
Müsnəfi ibni əbi şeybənin sənədlərini doğrulayanlardan biri Zəhəbidir və ona görə demişdir:Əbdullah ibni Məhəmməd bin Əbişeybə böyük hafiz və höccətdir(Ravi və şahid).[19]
[redaktə] Bəlazöri və Ənsabüləşraf kitabı
Bəlazöri Ənsabüləşraf kitabında bu hadisəni belə nəql edir:
انّ أبابكر أرسل إلى عليّ يريد البيعة، فلم يبايع. فجاء عمر و معه فتيلة. فتلقته فاطمةُ على الباب، فقالت فاطمة: يا ابن الخطاب! أتراك محرّقاً عليّ بابي؟ قال: نعم، و ذلك أقوى فيما جاء به أبوك...[20]
Tərcümə:
Əbu Bəkr beyət almaq üçün Əlinin arxasıca göndərdi. amma Əli onunla beyət etmədi.Ondan sonra Ömər fitiləylə(Od) Əlinin evinin yola düşüb Fatimə ilə evinin qarşısında qarşılaşdılar.Fatimə dedi:ey Xəttabın oğlu! mənim evimi yandırmaq istəyirsən?Ömər dedi hə, bu iş atanın işinə ki ona görə məbus olmuşdur yardım edir.
Bəlazörini Zəhəbi Təzkirətül Hafiz kitabında döğrulayıb və onu hafiz,əxbari və əllamə adları ilə xatırlayıb.[21]
-
- Daha artıq hadisəni nəql edənlərdən aşağıdakılardılar:
- ابن قتيبه در «الامامه و السياسه».
- طبرى öz tarixində
- ابن عبد ربه «العقد الفريد»
- ابن عبدالبر «الاستيعاب».
- ابوالفداء «المختصر فى اخبار البشر».
- نويرى «نهايه الارب فى فنون الادب».
- سيوطى «مسند فاطمه».
- متقى هندى «كنز العمال».
- دهلوى «ازاله الخفاء».
- محمد حافظ ابراهيم «قصيده عمريه».
- محمد رضا كحاله «اعلام النساء».
[redaktə] Vəfatı
Hz. Fatimə cəmadiyəlaxırin 3-də Mədinədə vəfat etmişdir. Onun vəfatı şiələrə görə şəhadətlə olmuş və buna görədə əhli-sünnətdən sənədlər gətirməkdədirlər, dediklərinə görə Əbu Bəkr Səqifədə xəlifə seçildikdən sonra Əli onunla özünün haqqının ayaq altına alınması[22] üçün beyət etməmişdir. Onun bu işi ilə yanaşı Əbu Bəkr Ömərə Əlinin evinə gedib və onu zorla da olsa, beyət üçün gətirməyinə əmr edir və deyir ki, əgər səninlə gəlməsələr onların evini oda çək.[23] buna əsasda ömər fatimənin evinin yolunu tutub evinə gedir.[24]Ömər Əliyə evdən çıxmağa əmr edir və o imtina etdikdən sonra evə girib və Fatimənin qarnından bir təpik vurub onun qarnındakı uşağın ölümünə səbəb olmuşdur.[25]Fatimənin şəhadətlə ülməsinə görə peyğəmbərdən və imamlardan hədislər vardır:
Peyğəmbər deyib:
وانّي لمّا رأيتها ذكرت ما يصنع بعدي، كانّي بها وقد دخل الذّل بيتها وانتهكت حرمتها وغصبت حقّها ومنعت ارثها وكسرت جنبها واسقطت جنينها وهي تنادى: يإ؛ محمداه...فتكون اوّل من يلحقني من أهل بيتي فتقدم عليَّ محزونة مكروبة مغمومة مغصوبة مقتولة.
O, zamanki qızım Fatiməyə baxıram məndən sonra onun başına gələcəklər gözümün önünə gəlir ki onun evinə alçaqlıq girib onun hörməti sınacaq, haqqı alınıb, irsindən məhrum olub,sinəsi sındırılıb uşağı düşüb və onun va məhəmməda səsi eşidilir.O, əhli beytimdən ilk əs olacaq ki mənim yanıma gələcək eləki üzgün, kədərlidir, sevincsiz və oldürülmüşdür.[26]
Həmçinin İmam Kazım şəhadətinə görə deyib:
إنّ فاطمة صديقة شهيدة
Fatmeyi seddiqə şəhiddir.[27]
[redaktə] Dəfn olunması
Xanım Zəhranın öz vəsiyyətinə əsasən öz yaxınları tərəfindən gecə ikən dəfn olunmuşdur.[28] Bəzi rəvayətlərə görə onun qəbri Peyğəmbərin qəbri ilə minbəri arasındadır.[29] Əli Fatiməni torpağa tapşırarkən buyurmuşdur:
"Salam olsun sənə ey Allahın Peyğəmbəri! Mənim tərəfimdən və kənarında uyuyan və sənə (başqalarından) daha tez çatan qızından! Ey Allahın Peyğəmbəri, qızının kədərləndirici ayrılığından səbrim tükəndi və güc və taqətimi əldən verdim. Amma sənin böyük kədər yaradan ayrılığın və səni itirmənin böyük müsibəti belə bir vaxtda mənim təsəlli amilimdir. Çünki başının mənim sinəmdə olduğu, mənim qucağımda can verdiyin və öz əlimlə başını qəbrinin daşı üzərinə qoyduğum anları heç vaxt unutmaram. Biz hamımız Allah tərəfindənik və Ona tərəf qayıdacağıq. Budur (mənə tapşırdığın əmanət) geri qaytarıldı və girov alındı. Amma bundan sonra, Allah mənim üçün sənin olduğun diyarı seçincəyə qədər, mənim (sizin ayrılığınız üçün olan) qəm-kədərim daimi olacaq, gecələrim oyaqlıqla keçəcək. Tezliklə qızın səni ümmətinin və bir-birləri ilə əlbir olanların ona olan zülmlərindən və haqqını qəsb etmələrindən xəbərdar edəcək. Bütün baş verənləri ondan soruş və vəziyyət barəsindəki xəbərlərin hamısını ondan xəbər al. Bu zülmlər baş verərkən sənin getməyindən elə də çox zaman keçməmişdi və xatirələrin itməmişdi. Salam olsun sizə, bezikmək deyil vida salamı! Buna görə də əgər sizin yanınızdan getsəm, bu, bezikmək və məhəbbətin olmaması demək deyil.Əgər qalsam, bu, Allahın səbr edənlərə vəd etdikləri barəsində pis gümanda olmağımdan deyil."[30]
[redaktə] Fatimə haqqında
- Məhəmməd peyğəmbər: "Fatimə mənim bədənimin bir parçasıdır. Onu sevindirən məni sevindirib və onu qəmləndirən məni qəmləndirib. Fatimə mənim üçün ən əziz şəxsdir."[31]
- Məhəmməd peyğəmbər Fatiməyə buyurub:"Allah sənin qəzəbinlə qəzəblənir və sənin sevincinlə şad olur."[32]
- "Xanım Fatimeyi Zəhranın (ə) namazda Allah–taalanın qorxusundan nəfəsi çətin gedib-gələrdi."[33]
[redaktə] Fatimədən nəql olunan bəzi hədislər
- Allah ədaləti qəlblərin rahatlığı üçün vacib buyurmuşdur.[34]
- Allah-taala insanı təkəbbürdən çəkindirmək üçün namazı ona vacib etdi.[35]
- Allah-taala sileyi-rəhmi şəxslərin saylarının artması üçün qərar vermişdir.[36]
- Allah-taala orucu ixlasın möhkəmliyi üçün vacib etmişdir.[37]
- Kim özünün saf və pak ibadətini Allah dərgahına qaldırsa, Allah-taala o bəndənin xeyrinə olan ən yaxşı işi ona nazil edər.[38]
- Əgər oruc tutan öz dilini, qulağını, gözünü, əl-ayağını, bədən üzvlərini haramlardan saxlamırsa, orucunun nə faydası var?[39]
[redaktə] Həmçinin bax
[redaktə] Xarici keçidlər
[redaktə] Qaynaqlar
[redaktə] İstinadlar
- İslam (qısa məlumat kitabı). Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının Baş Redaksiyası. Bakı: 1989, səh.110-111.
- ↑ -Səqəleyn, c.1, səh.338, hədis 135
- ↑ Musnəd əhməd ibn Hənbəl, c.3,səh.80
- ↑ Əmali-Tusi, səh. 300
- ↑ Əmali-Səduq, səh.474, hədis 18
- ↑ Səhihi Buxari,c5,s29
- ↑ Babi mənaqibi fatimə(s)və Fəthül bari buxarinin şərhində,c7,s105(باب مناقب فاطمه عليهاالسلام و فتح البارى در شرح صحيح بخارى 7/ 105)
- ↑ Tovbə surəsi,a61
- ↑ Tebyan saytı,Farsca
- ↑ Müstədrək Hakim.c3,s154(مستدرك حاكم 3/ 154)
- ↑ Məcməül Zəvaid,c9,s203(مجمع الزوائد 9/ 203)
- ↑ Müstədrək Hakim,c3,s156(مستدرك حاكم 3/ 156.)
- ↑ Ali-İmran surəsi, 42
- ↑ Nur surəsinin təfsiri,kitab:Əldürrül Mənsur,kitab:Ruhül Məali
- ↑ Əl Dürrül Mənsur,c6,s203(لدر المنثور 6/ 203)
- ↑ Ruhulməani,c18,174(وح المعانى 18/ 174)
- ↑ Əddürül Mənsur,c6,s606(الدر المنثور 6/ 606)
- ↑ Əhzab surəsi,a33
- ↑ Müsnəfi ibni əbi şeybə,c8,s572(مصنف ابن ابى شيبه 8/ 572.)
- ↑ Mizanül Etidal,c2,s490,nömrə4549(ميزان الاعتدال 2/ 490، 4549)
- ↑ Ənsabüləşraf,c1,s586,ç Qahirə(انساب الأشراف 1/ 586، ط دار معارف، قاهره.)
- ↑ Təzkirətül hafiz,c3,s92,n860(تذكره الحفاظ 3- 092، 860)
- ↑ Bunun sənədlərini Qədiri Xum məqaləsində görə bilərsiniz.
- ↑ Bəlazri Ənsabüləşraf,c1,s586(بلاذرى، انساب الاشراف، ج 1، ص 586.)(انّ ابابكر ارسل الى علىٍّ يريد البيعة، فلم يبايع فجاء عمر ومعه فتيلة فتلقته فاطمة على الباب فقالت فاطمة: يابن خطاب ! أتراك محرقاً علىَّ بأبي؟ ! قال: نعم. )
- ↑ Əbülfəda,İbni əbülfada tarixi, c. 1, s. 156, Beyrut.(ابوالفداء، تاريخ ابى الفداء ج 1 ص 156. دار المعرفة، بيروت.)(ثمّ انّ ابابكر بعث عمر بن خطاب الى عليٍ ومن معه ليخرجهم من بيت فاطمة (رضياللَّه عنها) وقال: ان ابى عليك فقاتلهم، فاقبل عمر بشىء من نار على ان يضرم الدار، فلقيته فاطمة (رضياللَّه عنها) وقالت: الى اين يابن الخطّاب؟ ! أجئت لتحرق دارنا؟ ! قال: نعم، او يدخلوا فيمادخل فيه الامّة.)
- ↑ Seyr Əlammülnəbla,c15,s578(سير اعلام النبلاء، ج 15، ص 578.)(كان ابن ابى دارم مستقيم الامر عامة دهره ثم فى آخر ايامه كان اكثر ما يقرء عليه المثالب حضرته و رجل يقرء عليه ان عمر رفس فاطمة حتى اسقطت بمحسن.)
- ↑ Fəraidül Səmteyn,c2,s34.35,Beyrut çapı(فرائد السمطين، ج 2، ص34، 35 طبع بيروت. )
- ↑ Usuli Kafi,c1,s381,2-ci hədis(اصول كافي، ج 1، ص 381، ح 2.)
- ↑ “Fatimeyi-Zəhra Allah rəsulundan sonra 6 ay yaşadı. Dünyadan köçəndə həyat yoldaşı Əli onu gecə ikən dəfn etdi və Əbu Bəkrə xəbər etmədi”. (Buxari. Məhəmməd ibn İsmayıl. "Səhih əl-Buxari". "Dar İbn Kəsir", Beyrut, c. 4, səh. 1549, hədis: 3998, "əl-Məğazi" kitabı, "qəzvə əl-Xeybər" babı)
- ↑ Cəfəri-Sadiq: "Allahın Rəsulu (s) buyurmuşdur: "Mənim qəbrimlə minbərimin arasında Cənnət bağlarından bir bağ var və mənim minbərim Cənnət arxlarından birinin üzərində qurulmuşdur." Çünki Fatimənin (Allahın salamı olsun ona) qəbri, Allahın Rəsulunun qəbri ilə onun minbəri arasındadır. Fatimənin qəbri Cənnət bağlarından biridir və Cənnət arxlarından biri də ona tərəf axır." (Məanil-Əxbar, səh. 267 , hədis 1)
- ↑ Nəhcül-Bəlağə, xütbə 202
- ↑ Biharul-Ənvar, c.43, səh.23, hədis 17
- ↑ Kənzul-Ummal, hədis 37725
- ↑ Biharul-Ənvar, c.70, səh. 400, hədis 72
- ↑ İləlül Şəraye, səh. 248, hədis 2
- ↑ Biharul-Ənvar, c. 82, səh. 209, hədis 19
- ↑ Biharul-Ənvar,səh. 94, hədis 23
- ↑ Biharul-Ənvar, c. 96, səh. 368, hədis 4
- ↑ Tənbihul-Xəvatir, c. 2, səh. 108
- ↑ Dəaimul-İslam, c. 1, səh. 268
Bu məqalənin azərbaycan dili əlifbasının ərəb qrafikası ilə qarşılığı vardır. Bax: فاطیمه
