Aqnostisizm

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Merge-arrows.svg Bu məqalə Aqnostik məqaləsinə çox yaxındır və hər ikisinin eyni başlıq altında birləşdirilməsi mümkündür.

Aqnostisizm (qəd. yun. ἄγνωστος — naməlum, bilinməyən) — tanrıların varlığının və ya yoxluğunun bilinə bilməyəcəyini nəzərdə tutan elmi fəlsəfi cərəyan. XIX əsrin ikinci yarısında formalaşıb.

Bu cərəyanın tərəfdarlarına aqnostik deyilir. Qədim yunan dilindəki "agnostos", yəni "bilinə bilməz olan" sözündəndir. Gerçəkdə, bir dindən ya da təlimlər bütünündən çox bir anlayışdır. "Naməlumçuluq" olaraq təyin olunması, əslində dinlərin qarşıya qoyduğu Tanrı anlayışının olmadığını iddia etmir. Bu axın, insanın bilmə bacarığının məhdud olduğunu və bu səbəblə, görülə bilənin ardındakı həqiqəti tuta bilməyəcəyini müdafiə edər.

Tomas Henri Haksli aqnostisizm haqqında deyir: İnsanların ölüm sonrası və tanrının varlığı barəsində öz fikirlərini irəli sürməkdən çəkinməkləri gərəkdiyini deməklə qalmamış, bu yöndən baxıldığında bu ola bilməz deyə biləcəyiniz heç bir fikir, ya da bu yalnışdır deyə biləcəyiniz heç bir məlumat olmadığını əlavə etmişdir.

Aqnostisizm bütün dinləri və onların irəli sürdüyü tanrıları qəti sürətdə rədd edir. Və dinlərin tanrıdan gəldiyini qəbul etmir. Amma teizmə daxil olan – təbiətə müdaxilə etməyən, bəlkə şwuru belə olmayan bir tanrının olub olmadığını bilə bilməyəcəyimiz fikrini müdafiə edir.

Ateizm və teizmdən fərqi[redaktə | əsas redaktə]

"Əslində bir ateistin düşüncəsi bir teistin düşüncəsi ilə eynilik təşkil edir. Bir xristian tanrının varlığını bilə biləcəyimizi, bir ateist isə tanrının yoxluğunu bilə biləcəyimizi iddia edir. Aqnostik isə bu barədə dəqiq bir qərar vermək üçün uyğun şərait olmadığını düşünür.." Bertran Rassel , 1953

Xüsusisyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Aqnostik tanrı və dünya sonrası həyat haqqında gerçəkləri bilmənin imkansız olduğunu düşünür. Heç vaxt bilinə bilməz deməsə də, yaşadığımız dövrdə bunun mümkünsüzlüyünü müdafiə edir.

Məşhur aqnostiklər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. И. Кант Критика чистого разума Критика всякой теологии, основанной на спекулятивных принципах разума (rus.)
  2. Чат с Мэттом Стоуном на South Park Studios (ing.)
  3. Бертран Рассел, «Кто такой агностик?»(rus.)
  4. 4,0 4,1 Знаменитые агностики и атеисты(rus.)
  5. «Robert Anton Wilson». Contemporary Authors Online, Gale, 2007. Reproduced in Biography Resource Center. Farmington Hills, Mich.: Thomson Gale. 2007
  6. Stephen Jay Gould. Nonoverlapping Magisteria (ing.) Natural History, 1997, 106 (март): 16-22, 61.
  7. Альберт Эйнштейн в письме М. Берковитцу, 25 октября 1950 года; Einstein Archive 59-215; from Alice Calaprice, ed., The Expanded Quotable Einstein, Princeton, New Jersey: Princeton University Press, 2000, p. 216.
  8. Mən Kərbəlada, Məşhəddə, Nəcəfdə, Məkkə və Mədinədə olmuşam. Yerusəlimdə məsciddə dua etmişəm. Çox adam buna inanmır. Mən aqnostikəm. İnanmıram ki, məni o dünyada “saqqallı bir kişi” gözləyir, inanmıram ki, məni pərilər qarşılayacaq. Nə qədər Allaha inanmasan da, bir o qədər Allahın olduğunu sübut edirsən.