Devid Yum

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Devid Yum
ing. David Hume
David Hume.jpg
Doğum tarixi 26 aprel 1711(1711-04-26)
Doğum yeri Edinburq
Vəfat tarixi 1776(1776-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Vəfat yeri Edinburq
Dəfn yeri
Vətəndaşlığı
Milliyyəti Şotland
Təhsili
Fəaliyyəti filosof, iqtisadçı, kitabxanaçı, tarixçi, esseist, yazıçı
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Devid Yum (ing. David Hume; 7 may 1711(1711-05-07), Edinburq25 avqust 1776(1776-08-25)[1][2][…], Edinburq[1]) - məşhur şotland filosofu, empirizm və aqnostisizmin nümayəndəsi, ingilis maarifçiliyinin ən məşhur xadimlərindən biridir..[4]

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Yum 1711-ci ildə Şotlandiyanın Edinburq şəhərində bir hüquqşünas ailəsində anadan olmuşdur.[5][6] O, Edinburq Universitetində mükəmməl təhsil almış, İngiltərənin Avropadakı diplomatik missiyalarında işləmişdir. Fəlsəfi fəaliyyətə Yum “İnsan təbiəti haqqında traktat”-ın ilk iki hissəsini nəşr etməklə 1739-cu ildə başlamışdır.[7] Bir ildən sonra traktatın ikinci hissəsi işıq üzü görmüşdür. Sonralar Yum bu ideyaların üzərində işləmiş və “İnsan idrakı haqqında” adı altında ayrıca bir kitab da nəşr etmişdir.[8] Bir çox əsərin, o cümlədən, 8 cildlik “İngiltərə tarixi”nin müəllifidir. D.Yumun həyatında ən parlaq və məhsuldar dövr onun Şotlandiyanın Milli Kitabxanasında çalışdığı dövrdür. Belə ki, az maaş almasına baxmayaraq kitabların içərisində olmaq ona bir sıra gələcək əsərləri üçün material toplamaq imkanı vermişdi.

Fəlsəfəsi[redaktə | əsas redaktə]

Devid Yum empirizmin nümayəndəsidir və skeptik mövqeyi ilə seçilir.[9] Onun məşhur fikirlərindən biri budur ki, insan heç bir halda səbəblə nəticə arasında zəruri əlaqənin olduğunu sübut edə bilməz, bizdə hansısa səbəbin hansı nəticə doğuracağı və ya hansısa nəticənin səbəbinin nə olacağı barədə düşüncə vərdiş və assosiasiyanın nəticəsində yaranır.

“Yum aqnostisizmi” dedikdə, duyğuların əsasında nəyin dayanması məsələsinin atılması və ya idrak üçün əlçatmaz olması başa düşülür.

Azərbaycan fəlsəfi düşüncəsindəki yeri[redaktə | əsas redaktə]

D.Yum Azərbaycan oxucusuna M.F.Axundovun təqdimatında səbəbiyyət təliminin və marksizm fəlsəfəsinin təqdimatında aqnostisizmin görkəmli nümayəndəsi kimi bəllidir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1 2 Almaniya Milli Kitabxanası, Berlin Dövlət Kitabxanası, Bavariya Dövlət Kitabxanası və s. Record #118554735 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) — 2012—2016.
  2. BnF identifikatoru: açıq data platforma — 2011.
  3. Find a Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  4. William Edward Morris, "David Hume", The Stanford Encyclopedia of Philosophy (21 May 2014), Edward N. Zalta (ed.)
  5. "David Hume, "My Own Life"". andromeda.rutgers.edu. 16 January 2018 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 February 2015.
  6. "David Hume Biography". humesociety.org. 1 April 2018 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 August 2015.
  7. "Texts - My Own Life (1777)". davidhume.org. 13 August 2015 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 August 2015.
  8. "Texts - My Own Life (1777)". davidhume.org. 13 August 2015 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 August 2015.
  9. Mullen, Shirley (2003). "David Hume and a Christian Perspective on History". Fides et Historia. XXXV: 49–60.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]