Fridrix fon Hayek

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox character.png
Fridrix Fon Hayek
ing. Friedrich August von Hayek
Fotoqrafiya
Doğum tarixi 8 may 1899(1899-05-08)
Doğum yeri Vyana, Avstriya-Macarıstan İmperiyası
Vəfat tarixi 23 mart 1992 (92 yaşında)
Vəfat yeri Frayburq, Flag of Germany.svg Almaniya
Dəfn yeri Neustifter Friedhof[d]
Vətəndaşlıq Flag of Austria.svg Avstriya[1][2][3][4]
Flag of the United Kingdom.svg Böyük Britaniya[5][6][7]
Milliyyəti avstriyalı, britaniyalı
Elm sahəsi iqtisadiyyat, siyasət, hüquq, fəlsəfəpsixologiya
İş yeri Frayburq Universiteti (1962-1968), Çikaqo Universiteti (1950-1962), London İqtisadi məktəbi (1931-1950)
Atası August von Hayek[d]
Elmi rəhbəri Ludwig von Mises[d]Fridrix fon Vizer
Tanınmış yetirmələri David D. Friedman[d]Marjorie Grice-Hutchinson[d]
Tanınır İqtisadi hesablama uğuru
Mükafatları Nobel mükafatı1974 İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı, 1991 Prezidentin Azadlıq medalı
İmza
Commons-logo.svg Fridrix fon Hayek Vikianbarda

Fridrix fon Hayek (ing. Friedrich August von Hayek; d. 8 may 1899, Vyana – ö. 23 mart 1992, Frayburq) — Avstriya iqtisad məktəbinin yetirməsi olan iqtisadçı və siyasətçi. Bazar iqtisadiyyatını XX əsrin ortalarından etibarən yüksələn sosialist hərəkatına qarşı müdafiə etməklə məşhurlaşmışdır. Eyni zamanda hüquqepistemologiyaya da önəmli xidmətləri olmuşdur. 1974-cü ildə İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatını zidd düşüncəyə sahib olduğu Qunnar Myurdalla bölüşdü.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Təbiət üzrə elm xadimlərinin çoxluq təşkil etdiyi bir ailədə böyüməsinə baxmayaraq topçu zabiti olaraq iştirak etdiyi Birinci Dünya Müharibəsindən sonra sosial elmlərə istiqamətlənmişdir. Vyana Universitetində 1921-ci ildə hüquq, 1923-cü ildə isə siyasi elm üzrə doktorluq dərəcəsinə yüksəlmişdir. 1924-cü ildə ABŞ-dan geri döndükdən sonra sosializmə meyllənərkən Ludviq fon Misesin kitabından təsirlənmiş və düşüncəsini dəyişdirmişdir. Bundan sonra liberal fəlsəfəni iqtisadiyyat, siyasət və başqa sahələrdə uğurla müdafiə etmişdir.

Hayek bazar iqtisadiyyatının fəlsəfi müdafiəçilərindəndi. Avstriya iqtisadiyyat məktəbinin XX əsrdəki ən önəmli yetirmələrindəndir. Mərkəzləşdirilmiş planlamanın insanların azadlıqlarını və tələblərini məhdudlaşdıracağı düşüncəsini vurğulamış, plüralizm və iqtisadi subyektivizmi müdafiə etmişdir.

Hayekin fikrincə iqtisadi qərar vermə haqqı şəxsiyyətlərdən, onların dəyərlərindən, məqsədlərindən azad deyildir və qərar vermə haqları informasiyaya sahib olan şəxsiyyətlərdə olmalıdır. Rəqabətli bir bazarda qiymətlər, insanların fərqli əmtəə və xidmətlərə qoyduqları nisbi dəyərləri müəyyənləşdirməkdə, şəxsiyyətlər də bunlara baxıb istək və ehtiyyaclarını ən yaxşı şəkildə necə qarşılayacaqlarına və hətta o istək və ehtiyyacların nələr olduğuna qərar verməkdədirlər.

Hayek iqtisadiyyatdan başqa informasiya, hüquq, siyasət nəzəriyyəsi, elm fəlsəfəsi və idrak psixologiyası kimi sahələrdə də tədqiqatlar aparmışdır.

Əsərləri[redaktə | əsas redaktə]

  • 1944 - Köləlik yolu.
  • 1945 - Bilginin toplumda istifadəsi.
  • 1952 - Hissiyat nizamı.
  • 1960 - Azadlığın konstitusiyası.
  • 1979 - Qanun, qanunvericilik və azadlıq.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]