Benjamin Konstan

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Benjamin Konstan
fr. Henri-Benjamin Constant de Rebecque
Benjamin Constant.jpg
Doğum tarixi 25 oktyabr 1767(1767-10-25)
Doğum yeri Lozanna İsveçrə İsveçrə
Vəfat tarixi 8 dekabr 1830 (63 yaşında)
Vəfat yeri Paris Fransa Fransa
Dəfn yeri
Vətəndaşlığı
Partnyoru
  • Anna De Stal[d]
Təhsili
Fəaliyyəti filosof, siyasətçi, yazıçı, gündəlik yazıçısı[d]
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Benjamin Anri Konstan de Rebek və ya sadəcə Benjamin Konstan (fransız: [kɔ̃stɑ̃]; fr. Henri-Benjamin Constant de Rebecque; 25 oktyabr 1767, Lozanna, İsveçrə8 dekabr 1830, Paris, Fransa) — Fransız liberalizminin ideoloqu, yazıçı və siyasi xadim Bencamin Konstan de Rebek (1767–1830) 18-ci əsrin sonu — 19-cu əsrin başlanğıcında Fransada baş verən böyük tarixi hadisələrin müasiri olmuşdur.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

İsveçrədə ortabab zadəgan ailəsində doğulmuş Konstan sonralar AlmaniyaFransada mükəmməl təhsil alır. 1799-cu ildə əqidəsi üzündən hersoq Braunşveyqin yanındakı işi ataraq inqilab cəbhəsinə qoşulur. 1799-cu ildə Napoleon onu öz yanında qulluğa dəvət edir. Lakin tezliklə Konstan diktatora qar.ı müxalifətə keçir və 1803-cü ildə 11 il müddətinə Fransanı tərk etməli olur. O, mühacirətdə olarkən, Höte və Şillerlə yaxşı ünsiyyət yaradır, iki dövri nəşrə redaktorluq edir, fəal təbliğat işi aparır. Konstan vətənə yalnız 1814 -cü ildə — monarxiya bərpa edildikdən sonra qayıdır. Lakin möhkəm əqidəli respublikaçı olan Konstan ―heç nəyi unutmaq və heç nəyi öyrənmək istəməyən monarxistlərlə ümumi dil tapa bilməyib onlardan üz döndərir. Konstanın cəmiyyətdəki nüfuzu o qədər böyük idi ki, Napoleon onunla köhnə ədavətinə baxmayaraq, hakimiyyətə ―yüzgünlük qayıdışı dövründə yeni Konstitusiyanı tərtib etməyi məhz ona tapşırır. Monarxiyanın ikinci bərpasından sonra Konstan yenə Fransanı tərk etməli olur. Lakin bu mühacirət uzun çəkmir, tezliklə o, vətənə qayıdır və öncül demokrat publisistlərdən biri olur. 1819-cu ildə o, Deputatlar Palatasına (qanunverici məclis) üzv seçilir və kral partiyasına qarşı müxalif fraksiyanın liderinə çevrilir. 1830-cu il inqilabından sonra Konstan Fransa Dövlət şurasının sədri seçilir, lakin elə həmin il də dünyasını dəyişir.

Fikirləri[redaktə | əsas redaktə]

Konstanın fikrincə, qədim yunanlar və romalılar onun müasiri olan avropalılarla müqayisədə daha geniş siyasi hüquqlara yiyələnmişdilər. Lakin onların, demək olar ki, heç bir şəxsi azadlığı (özünüifadə, sərbəst hərəkət etmək, peşə fəaliyyəti azadlığı) yox idi. Konstan öz müasirlərini monarxiyaçıların can atdıqları kimi, şəxsi azadlıqları məhdudlaşdırmaq, sabitlik naminə bu azadlığı qurban vermək, yaxud Fransa inqilabı dövründə olduğu kimi, kollektiv mənafelər naminə bu azadlığı saya salmamaq kimi təhlükəli meyllərdən çəkindirmişdir. Konstan təkidlə söyləyirdi ki, siyasi azadlıqlar bizim şəxsi azadlığımızın təminatçısı olmalıdır. Şəxsi azadlığı olmayan insan bədbəxtdir, onun ləyaqəti alçaldılır, bundan əlavə, onun qabiliyyətlərinin inkişafı və deməli, onun həyat şəraitinin yaxşılaşdırılması qeyri-mümkündür.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Hikmət Hacızadə - "Demokratiya: Gediləsi uzun bir yol"

  1. A. Henry Le Père Lachaise historique, monumental et biographique — 1852. — P. 73. — 116 s.