Aslanbəyli

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
kənd
Aslanbəyli
azərb. Aslanbəyli
Aslanbeyli village, Qazakh, Azerbaijan.JPG

41°13′52″ şm. e. 45°10′03″ ş. u.HGYO


Ölkə Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Region [[Gəncə–Qazax]]
Rayon [[Qazax rayonu]]
İcra nümayəndəsi Pirməmmədov Məhəmməd Xəlid oğlu
Tarixi və coğrafiyası
Əvvəlki adı Əli Bayramlı
Sahəsi 58.0[1] km2
Mərkəzin hündürlüyü 373 m
Saat qurşağı UTC+4
Əhalisi
Əhalisi 4,165[1] nəfər (2010)
Sıxlığı 72 nəf./km²
Milli tərkibi Azərbaycanlılar
Etnoxronim İncəlilər
Rəsmi dili Azərbaycan dili
Rəqəmsal identifikatorlar
Telefon kodu +994 22 29
Poçt indeksi AZ 3513
Aslanbəyli xəritədə
Aslanbəyli
Aslanbəyli
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Aslanbəyli (əvvəlki adı: Əli Bayramlı) — Azərbaycan Respublikasının Qazax rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. İncə dərəsində yerləşən üç kənddən biridir.

Etimologiya[redaktə | əsas redaktə]

  • Kəndin adı tayfa başçısının (Aslan bəy) adından yaranmışdır.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Aslanbəyli Şəhidləri
  • Kəndin çox qədim tarixi var. Kənddə tunc dövrünə məxsus 5 ədəd kurqan yerləşir. Qədimdə incə dərəsində İncu (Aslanbəyli kəndi), Kimer (Kəmərli kəndi) və Qamak (Qaymaqlı kəndi) tayfaları yaşamışdır.[Mənbə göstərin] Bunlardan ən qədimi "İncu" (Aslanbəyli) tayfasıdır.[Mənbə göstərin]
  • 1982-ci ildə kənd ərazisinin bir hissəsi Sov. İKP Mərkəzi Komitəsinin qərarı ilə Ermənistan SSR-yə verilmişdir.[2]
  • Sovet dövründə kənd bolşevik inqilabçısı Əli Bayramovun adı ilə "Əli Bayramlı" adlandırılmışdır.[3] 29 may 1996-cı ildə ad dəyişdirilərək "Aslanbəyli" adı bərpa edilmişdir.[4]
  • Qarabağ müharibəsi zamanı kənd sakinləri Barana rayonu (Noyemberyan) tərəfdəki erməni həmləsinin qarşısını layiqincə aldılar. Qonşu QaymaqlıKəmərli kəndliləri ilə birləşərək arvad-uşaq yalın əllə, quş tüfəngi, tapança ilə döyüşə girdilər. Kəndlilər vətən məhəbbəti, qeyrət adlı silahları ilə mənfur düşmənin layiqli cavabını verərək, Qazaxın İncə dərəsi torpaqlarını qorumuşlar. Aslanbəyli kəndi Qarabağ müharibəsi ve Qazax tərəflərdə döyüşlər zamanı 24, 2016-ci ilin aprelində Dördgünlük müharibədə isə 1 şəhid vermişdir
  • Hal-hazırda kənddə 400-500 illik tarixi olan qəbir daşları var. 1977-ci ildə kəndin qurtaracağında olan şiş təpədə olan daşları çıxardarkən məqbərə aşkar edilir. Məqbəri qırmızı daşdan düzəldilib. Qazax rayonunda belə daşlardan qırmızı körpünün tikilişində istifadə edilmişdir. Məqbərənin girəcəyi şah saraylarının qapısındakı ornamentlərə oxşayır. Məqbərə Gəncə şəhərində olan sərdabəyə çox bənzəyir. Məqbərədəki tabutda boyu 2 metrdən qısa olmayan bir kişi150 metr boyda qadın yanaşı qoyulmuşdu. Onların saçı, əl və üzlərinin rəngi, paltarları olduğu kimi qalırdı. Bir çoxları belə güman etdilər ki, tabutdakı cəsəd kəndin adını daşıyan Aslanbəydir. Kəndin adını daşıyan Aslanbəy 400-500 il bundan əvvəl yaşamışdır.

Toponimikası[redaktə | əsas redaktə]

  • Əli Bayramlı oyk, mür.
  • Azərbaycanda şəhər. Kür çayının sahilində, Şirvan düzündədir. Keçmişdə ərazisindəki kəndlərdən birinin adı ilə Ərəb Şahverdi, 1796-cı ildə Qafqaza hücum etmiş Rusiya qoşunlarının komandanı, çar generalı V.Zubovun şərəfinə Zubovka adlandırılmışdır. 1938-ci ildə ətrafdakı kəndlər və kiçik yaşayış məntəqələri birləşdirilərək ştq. elan edilmişdi. Zubovka adı da dəyişdirilərək inqilabçı bolşevik Əli Bayramovun (1889-1920) adı ilə adlandırılmışdır;
  • Kəlbəcər r-nunun Zar i.ə.v.-də kənd. Keçmiş adı Mollabayramlı olmuşdur. İnqilabçı Əli Bayramovun adı ilə adlandırılmışdır;
  • Qazax r-nunun eyniadlı i.ə.v.-də kənd. Düzənlikdədir. Keçmiş adı Aslanbəyli olmuşdur. Yaşayış məntəqəsi inqilabçı Əli Bayramovun adı ilə adlandırılmışdır;
  • Samux r-nunun eyniadlı i.ə.v.-də kənd. Keçmiş adı Əhmədbəyli olmuşdur;
  • Samux r-nunun Lək i.ə.v.-də kənd. Gəncə-Qazax düzənliyindədir. Keçmiş adı Şəmçizadə olmuşdur. Yaşayış məntəqəsini keçən əsrin 20-ci illərində Cənubi Azərbaycandan köçüb gəlmiş ailələr salmışlar. İnqilabçı Əli Bayramovun adı ilə adlandırılmışdır;
  • Zaqatala r-nunun eyniadlı i.ə.v.-də kənd. Alazan-Əyriçay çökəkliyindədir. XX əsrin 30-cu illərində iki çay sovxozunun təşkili ilə əlaqədar olaraq Rusiyadan və ətraf kəndlərdən köçüb gələn ailələrin məskunlaĢması nəticəsində yaranmışdır. İnqilabçı Əli Bayramovun adı ilə adlandırılmışdır. Memorial toponimdir.[5]

Coğrafiyası[redaktə | əsas redaktə]

Aslanbəyli kəndi Qazax rayonunun qərbində, İncə dərəsində, İncəsu çayının (Kürün qolu) vadisində yerləşir. Rayonun mərkəzi olan Qazax şəhərindən 30 kilometr şimal-qərbdə, Bakı - Gürcüstan magistral yolundan 7 kilometr aralıda yerləşir. Kəndin ərazisi qərbdən Qaymaqlı kəndiylə, İncə dərəsinə gedən əsas yoldan şərq istiqamətində Yuxarı Salahlı kəndiylə, çöllük ərazilərdən cənub və cənub-şərqdən Avey dağıDaş Salahlı kəndiylə, şimaldan Birinci Şıxlı kəndiylə, cənub-qərbdən Qərbi Azərbaycanın Barana rayonu (Noyemberyan) rayonunun Qurumsu kəndiylə qonşudur. Vadidə yerləşən Aslanbəyli, QaymaqlıKəmərli kəndlərinin yerləşdiyi əraziyə İncə dərəsi deyilir.[3] Aslanbəyli kəndi, əhalisinin və ərazisinin böyüklüyünə görə dərədə ən böyük kənddir.

İqlimi[redaktə | əsas redaktə]

  • İqlimi mülayim qış və isti yayla xarakterizə olunur. Qışı quraq keçir.

İcra nümayəndəliyi[redaktə | əsas redaktə]

Bələdiyyə[redaktə | əsas redaktə]

Aslanbəyli bələdiyyəsi Aslanbəyli kəndini əhatə edir.[6] 2014–cü ildə gerçəkləşmiş seçkilərin nəticələrinə görə bələdiyyə sədri Nəsibov Kommunalı Abdulla oğludur.[7]

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

939 təsərrüfatı olan kənddə 4,165[1] nəfər əhali yaşayır. Aslanbəyli kəndi əhalisinin sayına görə, rayonun inzibati mərkəzi olan Qazax şəhəri başda olmaqla, Daş SalahlıÇaylı kəndlərindən sonra rayonda 3-cü böyük kənddir.

Tanınmış soyları[redaktə | əsas redaktə]

Görkəmli şəxsləri[redaktə | əsas redaktə]

Alim və məşhur müəllimləri[redaktə | əsas redaktə]

Siyasi xadimləri[redaktə | əsas redaktə]

Şair, Yazıçı, Rəssam və Jurnalistlər[redaktə | əsas redaktə]

  • Davud Nəsib- Şair,publisist,tərcüməçi 1969-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü,Azərbaycan komsomolu mükafatı laureatı (1984),Ümumittifaq komsomolu mükafatı laureatı (1986).
  • Akif Səməd (Akif Səməd oğlu Məmmədov) (d. 1959ö. 2004) — Tanınmış şair, jurnalist, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü. Alıoğulluq soyundandır.
  • Məmməd İlqar (Məmməd Mədət oğlu Məmmədov) (d. 1950) — şair. Şeyx evi soyundandır.
  • Nəvai Məmmədoğlu (Nəvai Məmməd oğlu İbrahimov) (d. 1965) — Görkəmli rəssam, şair, Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü, Türkiyənin İzmir şəhərində yerləşən Uluslararası Aktivist Sanatçılar Birliyinin Təmsilçisi, Azəbaycan Rəsim Komitəsinin başkanı, “METİN-X” reklam şirkətinin rəhbəri. Vedilər soyundandır.
  • İbrahim İlyaslı (İbrahim Musa oğlu Hacıyev) (d. 1963) — şair, Prezident təqaüdçüsü (1999), Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü. İlyas evi soyundandır.
  • Rəfail İncəyurd (Rəfail Ağakişi oğlu İsmayılov) (d. 1954) — şair.
  • Zəminə Xınalı (Zəminə Məhəmməd qızı Bayramova) (d. 1964) — şairə, Əməkdar mədəniyyət işçisi, qadın hərbiçi, H.Aslanov adına Mərkəzi Zabitlər Evində muzey müdiri. Bayram evi soyundandır.
  • Məhəmməd Aslanbəyli (Məhəmməd Musa oğlu Hacıyev) (d. 1969) — şair. İbrahim İlyaslıAşıq İlham Aslanbəylinin qardaşıdır. İlyas evi soyundandır.
  • Musa İlyasoğlu (Musa İlyas oğlu Hacıyev) (d. 1930) — şair, fizika müəllimi. İbrahim İlyaslıAşıq İlham Aslanbəylinin atasıdır. İlyas evi soyundandır.
  • Məzahir Yaqub (Məzahir Mamoy oğlu Yaqubov) (d. 1962) — şair. Yaxvıllılar soyundandır.
  • Nəsib Əliyev (d. 1908ö. 1943) — jurnalist, "Gənc işçi" qəzetinin redaktoru, Vətən Müharibəsi qəhrəmanı, I dərəcəli Vətən Müharibəsi ordeni mükafatçısı. 1936-cı ildə Moskvada birillik ali təbliğat məktəbini bitirmişdir. Müharibə qabağı ailəsiylə bərabər Belarusun Belostok şəhərində qulluq etmişdir. Belostok Brest qalasının yaxınlığındadır. Müharibənin ilk günlərindən cəbhə xəttinə gəlmiş Nəsib Əliyev 1943-cü ildə Ukraynanın Xarkov istiqamətində qəhrəmancasına həlak olmuşdur. Komsomol, rayonlarda partiya komitəsinin katibi kimi vəzifələrdə çalışmışdır.
  • Vahid Əhmədoğlu (Vahid Əhməd oğlu Hacıyev) (d. 1956) — jurnalist, yazıçı, filoloq. Ata nənəsi və ana nənəsi tərəfdən Seyidovlar nəslindəndir. Xəlil evləri soyundandır.
  • Elnur Astanbəyli (d. 1980) — şair, publisist. Kosaoğulluq soyundandır.

Əsas dini xadimləri[redaktə | əsas redaktə]

Kəndin igidləri[redaktə | əsas redaktə]

Nəcəflilər soyunun ulu babasıdır. Mərdliyinə, igidliyinə görə böyük hörmət qazanmışdır. Kəndin fəxri olmuşdur. Nəcəflilər soyundandır.

  • Qaçaq İsmayıl - Tanınmış qaçaq, Qaçaq Kərəmin silahdaşı. Atası Söncənlilərdən, anası Şədillilərdəndir.
  • Nəcəf oğlu Abdulla - Məşhur bəy və igid. Qaçaq Nəcəfin oğludur. Nəcəflilər soyundandır.
  • Nəcəf oğlu Mahmud (Mahmud Nəcəfov) - bəy və igid. Cəsur, namuslu və ədalətli insan olmuşdur. Sovet hökumətinin təqibindən qorxmayaraq onların xalqa zülm və işgəncə gətirdiyini söyləmişdir. 1931-ci ildə rus əsgərləri tərəfindən kənddə güllələnmişdir. Qaçaq Nəcəfin oğullarından Əhmədin oğludur. Nəcəflilər soyundandır.
  • Nəcəf oğlu Məmməd - bəy və igid. Cəsur, namuslu və ədalətli insan olmuşdur. Qaçaq Nəcəfin nəvəsidir. Nəcəflilər soyundandır.
  • Uzun Allahverən (Allahverən İsa oğlu Yaqubov) - igid və qoçu. Yaxvıllılar soyundandır. Ana tərəfdən Seyidovlar soyundandır. Anası Xədicə Molla Seyidin qızıdır.

Aşıqlar[redaktə | əsas redaktə]

Yaradıcı aşıqları[redaktə | əsas redaktə]
İfaçı aşıqları[redaktə | əsas redaktə]

Tanınmış Hərbiçiləri[redaktə | əsas redaktə]

Yüksək dərəcəli məşqçi və idmançıları[redaktə | əsas redaktə]

Din[redaktə | əsas redaktə]

Kənddə Məhəmməd Peyğəmbər dövründə yaşamış, Yəmənli və Osman Türk əsilli bir müsəlman, övliya, mistikfilosof olan Veysəl Qaraninin qəbri var və bu soydan törəyən nəsillərə Qaranallılar (Qaranilər) deyirlər. Kənddəki nəsillərin əksəriyyətinin soyu Qaranilərdən gəlir.Seyidovlar nəslidə bu soyun qollarından biridir.

Müridizm baxış bucağından burası qutsal bir məkandır. Hər kənd məşhur bir şəxsiyyəti ilə daha çox tanındığı kimi Aslanbəyli də hər şeydən öncə bu kənddə yaşayıb torpağa tapşırılan böyük nəkşibəndi övliyası Hacı Mahmud Əfəndinin adı, onun inanclıların ziyarət etdiyi Türbəsi ilə tanınır. Elə bundan dolayıdır ki, kənd sazın, sözün beşiyi olmaqdan öncə, eyni zamanda ruhani bir məkan - İslam dininin pərvəriş tapdığı inanclı insanların yurdu kimi bilinir

Mədəniyyət və İncəsənət[redaktə | əsas redaktə]

Aşıq sənəti[redaktə | əsas redaktə]

Aslanbəyli qədim vaxtlardan sazın, sözün beşiyidir. Aşıq sənəti çox böyük tarixə malikdir. İncə dərəsi elindən çox ustad, istedadlı aşıqlar çıxmışdır və indi də bu sənəti layiqincə davam etdirirlər.

Aşıq Kərəm İncəli
Aşıq İlham Aslanbəyli

İdman müəssisələri[redaktə | əsas redaktə]

Mədəniyyət və Təhsil müəssisələri[redaktə | əsas redaktə]

Aslanbəyli kənd tam orta məktəbi

19-cu əsrin ortalarında Hacı Mahmud Əfəndi elmi bilikləri tədris etmək üçün hücrə tikdirir. Onun ətrafına yaxın və uzaq yerlərdən çoxlu sayda tələbələr toplaşır.

Aslanbəylidə ilk oğlan və qız məktəbini professor, əməkdar elm xadimi Əhməd Seyidov təşkil etmişdir. Kənddə elm və maarifin inkişafında, həmin dövrdə savadlı kadrların yetişməsində Əhməd müəllimin böyük rolu olmuşdur.

Maddi-mədəni irsi[redaktə | əsas redaktə]

Kənd təsərrüfatı[redaktə | əsas redaktə]

Kənd təsərrüfatının əsasını əkinçilik, heyvandarlıq, taxılçılıq, tərəvəzçilik, bağçılıq, üzümçülüknarçılıq təşkil edir. Əsas kənd-təsərrüfat bitkiləri taxıl, yonca, kartof və başqalarıdır. Kənddə böyük otlaq sahələri var. Aslanbəyli kənd sakinlərinin 1720 hektar əkin sahəsi var ki, bunun da 800 hektara yaxını taxıl, 290 hektarı yonca sahəsi, 700 hektara yaxını, digər əkin sahələridir.

Qalereya[redaktə | əsas redaktə]

Şərhlər[redaktə | əsas redaktə]

  1. Səma rəqsi rayonda yalnız Aslanbəyli camaatının icra etdiyi rəqsdir. İfa tərzinə görə bu rəqs daha çox dini mərasimə, meditasiyaya bənzəyir. Səma rəqsini mövlud günləri oynayırlar. Mövlud bir ölünün ruhuna verilən ehsana deyilər. Həmin gün ölü sahibinin evində toplaşır, yemək verirlər. Süfrədə ruhların şərəfinə şamlar yandırılır, dualar edilir. Yemək bitdikdən sonra yerdən bardaş qurub otururlar və ölənin ruhuna və İlahinin böyüklüyünə dair fəlsəfi məzmunlu şerlər oxuyarlar. Bu ayin zamanı müsəlman dini mərasimlərdən fərqli olaraq kişi-qadın birlikdə iştirak edir. Əlində dəf olan bir nəfər məclisi idarə edir, əruz vəznində melodik bir şer deyir. Yerdən oturanlar onun dediklərini təkrar edir və əl çalırlar. Tədricən sürət artmağa başlayır. Bu zaman yerdə oturanlar qalxıb tək-tək rəqs etməyə başlayırlar. Bu rəqs digərlərinə heç bənzəmir. Oynayanlar əllərini yavaş-yavaş havaya qaldıraraq öz oxları ətrafında dönürlər. Sanki trans vəziyyətinə düşürlər. Səma rəqsi bir neçə saat davam edir. Türkiyənin Konya bölgəsində geniş yayılmış, məşhur Mövlana Cəlaləddin Rumi məktəbinin yetirmələrinin məşhur semazen (səmavi) rəqslərinə çox bənzəyir. Bu rəqslərin eyni kökdən olduğunu söyləyirlər.
  2. Azərbaycan musiqi folklorunun nümunəsi, İncə dərəsiylə bağlıdır.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Fikrət Seyidov. Aslanbəylidən başlanan xatirələr. Bakı: 2000, 350 səh.
  • Telman Qəhrəmanov. Qaçaq İsmayıl. Bakı. Şəms: 2006, 192 səh.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]