Azərbaycan Respublikası Prezident seçkiləri (2013)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Azərbaycan Respublikası Prezident seçkiləri, 2013 səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Keçid et: naviqasiya, axtar
← 2008  Flag of Azerbaijan.svg  2018 →
Azərbaycanda Prezident seçkiləri, 2013
09.10.2013
Ilham Aliyev November 2017.jpg Cəmil Həsənli.jpg
Namizəd: İlham Əliyev Cəmil Həsənli
Partiya: YAP
Səslər: 3 126 612
(84.55 %)
204 635
(5.53 %)

Azərbaycan Prezidenti seçimləri 2013-cü il oktyabrın 9-da baş tutdu.

Namizədlər[redaktə | əsas redaktə]

Namizədliyi qeydə alınanlar[redaktə | əsas redaktə]

Namizəd Partiya Tərcüməyi halı
Ilham Aliyev November 2017.jpg
İlham Əliyev
YAP-loqo.jpg
Yeni Azərbaycan Partiyası
İlham Əliyev 1961-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. O, ali təhsilini Moskva Dövlət Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunda (MDBƏİ) alıb. 1994-2003-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin (ARDNŞ) vitse-prezidenti olan İlham Əliyev, 19952000-ci illərdə baş tutan Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə seçimlərdə qələbə qazanıb və deputat seçilib. 2003-cü ilin avqust ayında Azərbaycan Respublikasının Baş naziri təyin olunan İlham Əliyev, 20032008-ci illərdə baş tutan Azərbaycan Respublikası Prezident seçimlərdə qələbə qazanıb. O, 2005-ci ildən Yeni Azərbaycan Partiyasının sədridir.
İqbal Ağazadə.jpg
İqbal Ağazadə
Umid-party.jpeg
Ümid Partiyası
İqbal Ağazadə 1968-ci ildə Füzuli rayonunda anadan olub. O, ali təhsilini Bakı Dövlət Universitetində (BDU)Taras Şevçenko adına Kiyev Milli Universitetində (KMU) alıb. 20052010-cu illərdə baş tutan Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə seçimlərdə qələbə qazanan və deputat seçilən İqbal Ağazadə, 2008-ci ildə baş tutan Azərbaycan Respublikası Prezident seçimlərində səslərin 2.82 faizini (%) toplayıb. O, 2002-ci ildən Ümid Partiyasının sədridir.
Araz Əlizadə.jpg
Araz Əlizadə
ASDP-loqo.jpg
Azərbaycan Sosial Demokrat Partiyası
Araz Əlizadə 1951-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. O, ali təhsilini Bakı Dövlət Universitetində (BDU) alıb.
Qüdrət Həsənquliyev.jpg
Qüdrət Həsənquliyev
BAXCP-loqo.jpg
Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası
Hafiz Hacıyev
Müasir Müsavat Partiyası
Zahid Oruc
Müstəqil
Fərəc Quliyev.jpg
Fərəc Quliyev
MDHP-loqo.png
Milli Dirçəliş Hərəkatı Partiyası
İlyas İsmayılov
Cəmil Həsənli.jpg
Cəmil Həsənli
Cəmil Həsənli 1952-ci ildə Biləsuvar rayonunda anadan olub. O, ali təhsilini Bakı Dövlət Universitetində alıb.
Sərdar Cəlaloğlu

Namizədliyi qeydə alınmanyanlar[redaktə | əsas redaktə]

Namizəd Partiya Tərcüməyi halı İmtina səbəbi
Əhməd Orucov
Azadlıq Partiyası
Əhməd Orucov 1959-cu ildə Qazax rayonunda anadan olub. O, ali təhsilini Azərbaycan Dövlət Universitetində (ADU) riyaziyyatçı ixtisası üzrə alıb. Əhməd Orucov 2005-ci ildən Azadlıq Partiyasının sədridir. Mərkəzi Seçki Komissiyasının (MSK) 12 sentyabr 2013-cü il tarixli 19/113 saylı Qərarı ilə Əhməd Abdul oğlu Orucovun Azərbaycan Respublikası Prezidentinin seçkilərində namizədliyinin qeydə alınmasından imtina edilmişdir. Seçki Məcəlləsinin 181.1-ci maddəsinə əsasən namizədin müdafiəsi üçün 40 000-dən az olmayan sayda etibarlı seçici imzaları toplanılmalı olduğu halda, təqdim edilmiş imza vərəqlərində olan etibarlı imzaların sayı namizədin qeydə alınması üçün qanunda nəzərdə tutulmuş sayda az olmuşdur.
İlqar Altay.jpg
İlqar Məmmədov
Müstəqil
İlqar Məmmədov 1956-cı ildə Şəmkir rayonunda anadan olub. O, İctimai Tədqiqatlar Mərkəzinin sədridir. İlqar Əli oğlu Məmmədov namizədliyini şəxsi təşəbbüsündən irəli gələrək geri götürdü.
Fuad Əliyev (siyasətçi).jpg
Fuad Əliyev
Azərbaycan Liberal Demokrat Partiyası
Fuad Əliyev 1970-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. O, ali təhsilini Azərbaycan Xarici Dillər Universitetində (AXDU) alıb. Mərkəzi Seçki Komissiyasının (MSK) 11 sentyabr 2013-cü il tarixli 25/142 saylı Qərarı ilə Fuad Ağası oğlu Əliyevin Azərbaycan Respublikası Prezidentinin seçkilərində namizədliyinin qeydə alınmasından imtina edilmişdir. Seçki Məcəlləsinin 181.1-ci maddəsinə əsasən namizədin müdafiəsi üçün 40 000-dən az olmayan sayda etibarlı seçici imzaları toplanılmalı olduğu halda, təqdim edilmiş imza vərəqlərində olan etibarlı imzaların sayı namizədin qeydə alınması üçün qanunda nəzərdə tutulmuş sayda az olmuşdur.
Əli Əliyev
Vətəndaş və İnkişaf Partiyası
Mərkəzi Seçki Komissiyasının (MSK) 13 sentyabr 2013-cü il tarixli 27/151 saylı Qərarı ilə Əli Nadir oğlu Əliyevin Azərbaycan Respublikası Prezidentinin seçkilərində namizədliyinin qeydə alınmasından imtina edilmişdir. Seçki Məcəlləsinin 181.1-ci maddəsinə əsasən namizədin müdafiəsi üçün 40 000-dən az olmayan sayda etibarlı seçici imzaları toplanılmalı olduğu halda, təqdim edilmiş imza vərəqlərində olan etibarlı imzaların sayı namizədin qeydə alınması üçün qanunda nəzərdə tutulmuş sayda az olmuşdur.
Ərəstun Oruclu
Müstəqil
Ərəstun Oruclu 1963-cü ildə anadan olub. Ərəstun Məmməd oğlu Oruclu namizədliyini şəxsi təşəbbüsündən irəli gələrək geri götürdü.
İsmayıl Yusifov
Müstəqil
İsmayıl Yusifov 1975-ci ildə anadan olub. İsmayıl Sədulla oğlu Yusifov namizədliyini şəxsi təşəbbüsündən irəli gələrək geri götürdü.
Elşən Həsənov
Müstəqil
Elşən Həsənov 1961-ci ildə anadan olub. Elşən Şirzad oğlu Həsənov namizədliyini şəxsi təşəbbüsündən irəli gələrək geri götürdü.
Qudrat isaqov.jpg
Qüdrət İsaqov
Müstəqil
Qüdrət İsaqov 1950-ci ildə anadan olub. Qüdrət İsaq oğlu İsaqov namizədliyini şəxsi təşəbbüsündən irəli gələrək geri götürdü.
Ilgar Mammadov.jpg
İlqar Məmmədov
REAL-azlogo.png
Respublikaçı Alternativ Hərəkatı
İlqar Məmmədov 1970-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. O, ali təhsilini Mixail Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetində (MDU) tarixçi ixtisası üzrə və Mərkəzi Avropa Universitetində (CEU) siyasətçi ixtisası üzrə alıb.
Rauf Quliyev
Müstəqil
Rauf Quliyev 1972-ci ildə anadan olub. Rauf Zakir oğlu Quliyev namizədliyini şəxsi təşəbbüsündən irəli gələrək geri götürdü.

Nəticələr[redaktə | əsas redaktə]

Yer Namizəd Səslər Faiz (%)
1.
İlham Heydər oğlu Əliyev 3 126 113 84.54 %
2.
Cəmil Poladxan oğlu Həsənli 204 642 5.53 %
3.
İqbal Fehruz oğlu Ağazadə 88 723 2.40 %
4.
Qüdrət Müzəffər oğlu Həsənquliyev 73 702 1.99 %
5.
Zahid Məhərrəm oğlu Oruc 53 839 1.46 %
6.
İlyas Abbas oğlu İsmayılov 39 722 1.07 %
7.
Araz Məmməd Mübariz oğlu Əlizadə 32 069 0.87 %
8.
Fərəc İbrahim oğlu Quliyev 31 926 0.86 %
9.
Hafiz Ələmdar oğlu Hacıyev 24 461 0.66 %
10.
Sərdar Cəlal oğlu Məmmədov 22 773 0.62 %

Münasibətlər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]


Seçki bülleteni

2013-cü il Azərbaycan Respublikası prezidenti seçkiləriAzərbaycan Respublikası Prezidenti postuna keçirilən VII rəsmi ümumilli seçkilər. Seçkilər 2013-cü ilin oktyabr ayının 9-da keçirilib. 10 namizəd seçkidə iştirak edib. Seçici fəallığı 72.31 % olub. İlham Əliyev 3-cü dəfə seçkilərin qalibi olub.

Seçki qaydaları[redaktə | əsas redaktə]

Mərkəzi Seçki Komissiyası oktyabrın 9-da keçiriləcək prezident seçkisinin təqvim planını təsdiqləyib. Təqvimə görə, seçkiqabağı təşviqat sentyabrın 16-da başlanacaq və oktyabrın 8-dək davam edəcək. Prezidentliyə namizədlərin qeydiyyatı üçün zəruri sənədlərin təqdim olunması avqustun 20-dən başlanır və sentyabrın 9-da başa çatır. Seçkilərin monitorinqinin aparılması ilə bağlı vətəndaşlardan, namizədin nümayəndələrindən, QHT-lərdən, beynəlxalq müşahidəçilərdən (qanunda nəzərdə tutulmuş qaydada dəvətlə gələn və MSK-da qeydiyyatdan keçən) müraciətlər sentyabrın 29-dək qəbul olunur. Exit-poll-un keçirilməsi ilə bağlı müraciətlər sentyabrın 19-dan qəbul olunur və sentyabrın 29-dək baxılır. ​Təqvim planına görə, MSK oktyabrın 19-dək seçkilərin yekunları haqda protokolları Konstitusiya Məhkəməsinə verir. Konstitusiya Məhkəməsi səsvermədən 14 gün sonra seçkilərin rəsmi yekunlarını elan etməlidir. Seçilmiş prezident 3 gün ərzində and içir və vəzifəsinin icrasına başlayır.

Seçici bildirişi (2013) 1-4.jpg
Seçici bildirişi (2013) 2-3.jpg


Maliyyələşmə[redaktə | əsas redaktə]

Bu prezident seçkiləri müstəqil Azərbaycanın tarixində "ən bahalı seçkidir". Belə ki, dövlət büdcəsindən bu prezident seçkisinə təxminən 42,5 milyon manat (42 450 176 manat) vəsait ayrılmışdır. Bu xərclər müxtəlif istiqamətlər üzrə (o cümlədən, əməyin ödənişi üçün 10 339 450 manat, əməkhaqqı üzrə 10 339 450 manat, maşın və avadanlıqlar üçün 1 631 300 manat, digər seçki tədbirləri üçün 9 656 239 manat, həmçinin digər xərclər üçün) olub[1].

Qeydiyyat prosesi[redaktə | əsas redaktə]

Rəsmən 22 nəfər prezident seçkilərində iştirak etmək üçün rəsmən Mərkəzi Seçki Komissiyasına müraciət edib. Onlardan 21-i namizəd kimi qeydiyyata alınıb, Rüstəm İbrahimbəyovun namizədliyinin təsdiqlənməsindən isə imtina olunub [2]. Prezident seçkiləri üçün Mərkəzi Seçki Komissiyasına müraciət edib, təsdiq olunan namizədlər daha sonra 40 min imza ilə namizədliklərini qeydə almalı idilər. 14 sentyabr tarixinə qədər qeydə alınmış 21 nəfərdən yalnız 10 nəfər 40 min imzanı toplaya bilmiş və namizədliyi MSK tərəfindən qeydə alınmışdı. [3]

Sənədlərini MSK-ya təqdim etmiş şəxslər[redaktə | əsas redaktə]

Namizəd Namizədliyini irəli sürən qurum Qərar
Mövsüm Səmədov[4][5] Əxlaqlı Seçki və Ədalətli Hakimiyyət Uğrunda Hərəkat[5][6] YoxN[7]

Sorğular[redaktə | əsas redaktə]

Mənbə
Sorğunun tarixi
İlham Əliyev
Cəmil Həsənli
İqbal Ağazadə
Digərləri
Qərarsız
QHTƏA[8] 12 avqust - 12 sentyabr
89.32%
7.94% 0.91% 8.37% 0.62%
OpinionWay[9] 23-29 sentyabr
79.9%
7.8% 0.6% 3.5% 8.2%
CNN Politics[10] Oktyabr 46%
49%
1% 4% -
GALLUP World[10] Oktyabr 23%
60%
4% 12% 7%
Azadlıq Radiosu[11] Sentyabr - Oktyabr 11.6%
75.5%
1.4% 3.6% 7.9%

Exit-poll[redaktə | əsas redaktə]

Namizəd Arthur J.Finkelstein
və Associates
[12]
RƏY[13]
ELS[14] OpinionWay[15] QHT Əməkdaşlıq
Alyansı
[16]
İqbal Ağazadə 1.6 % 1.4 % 1.88 % 1.7 % 1.88 %
İlham Əliyev 82.7 % 81.4 % 80.8 % 82.8 % 83.89 %
Araz Əlizadə 1.2 % 0.7 % 0.72 % 0.5 % 0.71 %
Hafiz Hacıyev 0.7 % 0.3 % 0.43 % 0.4 % 0.79 %
Cəmil Həsənli 8.8 % 9.1 % 10.55 % 9.3 % 8.2 %
Qüdrət Həsənquliyev 1.9 % 0.3 % 2.81 % 2.9 % 1.3 %
İlyas İsmayılov 0.9 % 0.3 % 0.65 % 0.5 % 0.95 %
Sərdar Məmmədov 0.6 % 0.2 % 0.63 % 0.6 % 0.67 %
Zahid Oruc 0.9 % 0.3 % 0.65 % 0.7 % 0.98 %
Fərəc Quliyev 0.9 % 0.2 % 0.88 % 0.6 % 0.63 %

Nəticələr[redaktə | əsas redaktə]

MSK sədri Məzahir Pənahovun prezident seçkiləri ilə bağlı saat 15.00-a olan nəticələri açıqlaması, 9 oktyabr 2013

İlkin nəticələr MSK tərəfindən seçki gününün sonunda elan edilmişdir.[17]

Reaksiyalar[redaktə | əsas redaktə]

Namizədlərin reaksiyaları[redaktə | əsas redaktə]

Beynəlxalq reaksiyalar[redaktə | əsas redaktə]

  • OSCE logo.svg ATƏT seçkinin nəticələrini tanımayıb: "Məntəqələrin 58 faizində səslər pis və ya çox pis sayılıb. Bundan başqa, seçki məntəqələri açılarkən onların 19 faizində baş verənlər də pis ya çox pis kimi qiymətləndirilib."[20][21]
  • Flag of the United States.svg ABŞ : “Azərbaycanda prezident seçkisi beynəlxalq standartlara cavab verməyib”[22][23]
  • Europarl logo.svg Avropa Parlamenti: "1. Azərbaycanda keçirilən prezident seçkilərinin beynəlxalq standartlara uyğun olmamasından təəssüflənirik. 2. Bütün müxalif siyasətçilərin, jurnalistlərin və insan haqları müdafəçilərinin, o cümlədən İlqar Məmmədov və Tofiq Yaqublunun heç bir şərt irəli sürmədən azadlığa buraxılmasına çağrırıq. 3. Avropa Birliyi ilə Azərbaycan arasında danışıqların baş tutmasından ötrü bütün siyasi məhbusların azad edilməsi, siyasi fəallara, jurnalistlərə və insan haqları müdafiəçilərinə hücumların dayandırılmasını şərt kimi qəbul edirik."[24]

Etirazlar[redaktə | əsas redaktə]

12 oktyabr 2013-cü ildə Milli Şura seçkilərin saxtalaşdırılması iddiası ilə Yasamal RİSK-nin stadionunda "BƏSDİR" adlı ilk seçkisonrası mitinqini keçirmişdir.[25][26][27] Mitinqlə əlaqədar Facebook sosial şəbəkəsi üzərindən təşkil edilmiş dəvəti 5500-dən artıq insan qəbul etmişdir.[28] Reutersin xəbərinə görə isə mitinqdə 4000-dən artıq adam iştirak etmişdir.[27]

27 oktyabr 2013-cü ildə Milli Şura seçkilərin saxtalaşdırılması iddiası ilə Yasamal RİSK-nin stadionunda "Tələb edirik!" adlı növbəti, ikinci seçkisonrası mitinqini keçirmişdir.[29] Mitinqlə əlaqədar Facebook sosial şəbəkəsi üzərindən təşkil edilmiş dəvəti 5000-dən artıq insan qəbul etmişdir.[30] Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsindən verilmiş açıqlamaya görə isə mitinqdə 1000 nəfər adam iştirak etmişdir.[31]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 2013-cü ilin “bahalı seçkisi” - İndiyədək büdcədən ən çox məbləğ builki seçkiyə ayrılıb.  (azərb.)
  2. MSK-ya sənədləri təqdim etmiş namizədlər
  3. MSK daha 2 nəfərin namizədliyini qeydə aldı, Modern.az
  4. "Mövsüm Səmədovun sənədləri MSK-ya təqdim edilib"(azərb.)). birlik.az. 2013-08-19. Arxivləşdirilib: [1] saytından 2015-01-17 tarixində. http://web.archive.org/web/20150118173502/http://birlik.az/index.php?do=xeber&id=2586. İstifadə tarixi: 2015-01-17.
  5. 5,0 5,1 "Mövsüm Səmədov MSK-ya müraciət etdi"(azərb.)). mediaforum.az. 2013-08-19. Arxivləşdirilib: [2] saytından 2015-01-17 tarixində. http://web.archive.org/web/20150118172238/http://www.mediaforum.az/az/2013/08/19/M%C3%B6vs%C3%BCm-S%C9%99m%C9%99dov-MSK-ya-m%C3%BCraci%C9%99t-etdi-021745603c00.html. İstifadə tarixi: 2015-01-17.
  6. "Mövsüm Səmədov MSK-ya müraciət etdi"(azərb.)). seckiportali.com. 2015-08-19. http://seckiportali.com/az/news-view/4/38-Movsum-Semedov-MSK-ya-muraciet-etdi.
  7. "MSK: “Möhsün Səmədovun müraciəti daxil olmayıb”"(azərb.)). islamidavet.com. 2013-08-23. Arxivləşdirilib: [3] saytından 2015-01-21 tarixində. http://web.archive.org/web/20150120232658/http://www.islamidavet.com/azeri/2013/08/28/msk-mohsun-s%C9%99m%C9%99dovun-muraci%C9%99ti-daxil-olmayib/. İstifadə tarixi: 2015-01-21.
  8. Sorğu: Azərbaycanda keçiriləcək prezident seçkilərində əhalinin 89 faizindən çoxu İlham Əliyevi dəstəkləyir (FOTO). az.trend.az
  9. İlham Əliyev - 79,9 faiz. qafqazinfo.az  (azərb.)
  10. 10,0 10,1 Cəmil Həsənli beynəlxalq sorğularda qalib gəldi
  11. Cəmil Həsənli sorğunu uddu. azadliq.info  (azərb.)
  12. [4]
  13. [5]
  14. [6]
  15. [7]
  16. [8]
  17. İlkin nəticələr
  18. Cəmil Həsənlinin Seçki Qərargahı bəyanat yaydı. azadliq.info  (azərb.)
  19. İlyas İsmayılov seçkini tanımadı
  20. ATƏT seçkinin nəticələrini tanımadı
  21. ATƏT müşahidə missiyasının hesabatı
  22. ABŞ “Azərbaycanda prezident seçkisi beynəlxalq standartlara cavab verməyib”
  23. Azerbaijan Presidential Election
  24. Avropa Parlamentində saxta seçkiyə qiymət verildi. azadliq.info  (azərb.)
  25. Xalq saxtakara YOX dedi FOTO/VİDEO. azadliq.info  (azərb.)
  26. Milli Şura mitinq keçirib. bbc.co.uk  (azərb.)
  27. 27,0 27,1 Azeri police beat, detain demonstrators after vote protest rally. reuters.com  (ing.)
  28. "BƏSDİR" mitinqi. facebook.com  (azərb.)
  29. Yağış saxtakarlığa etirazı söndürə bilmədi. azadliq.info  (azərb.)
  30. "Tələb edirik!" mitinqi. facebook.com  (azərb.)
  31. Bugünkü mitinqdə neçə nəfər iştirak edib?- Rəsmi açıqlama. qafqazinfo.az  (azərb.)

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Prezident seçkilərində namizədliyini geri götürmüş şəxslər[redaktə | əsas redaktə]

  • İlqar Altay - namizədliyini şəxsi təşəbbüsündən irəli gələrək geri götürüb.
  • Mövsüm Səmədov - namizədliyini şəxsi təşəbbüsündən irəli gələrək geri götürüb.[1]