Azərbaycan Respublikası Prezident seçkiləri, 2013

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Azərbaycan Respublikası Prezident seçkiləri (2013) səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Keçid et: naviqasiya, axtar
Seçki bülleteni

2013-cü il Azərbaycan Respublikası prezidenti seçkiləriAzərbaycan Respublikası Prezidenti postuna keçirilən VII rəsmi ümumilli seçkilər. Seçkilər 2013-cü ilin oktyabr ayının 9-da keçirilib. 10 namizəd seçkidə iştirak edib. Seçici fəallığı 72.31 % olub. İlham Əliyev 3-cü dəfə seçkilərin qalibi olub.


Seçki qaydaları[redaktə | əsas redaktə]

Mərkəzi Seçki Komissiyası oktyabrın 9-da keçiriləcək prezident seçkisinin təqvim planını təsdiqləyib. Təqvimə görə, seçkiqabağı təşviqat sentyabrın 16-da başlanacaq və oktyabrın 8-dək davam edəcək. Prezidentliyə namizədlərin qeydiyyatı üçün zəruri sənədlərin təqdim olunması avqustun 20-dən başlanır və sentyabrın 9-da başa çatır. Seçkilərin monitorinqinin aparılması ilə bağlı vətəndaşlardan, namizədin nümayəndələrindən, QHT-lərdən, beynəlxalq müşahidəçilərdən (qanunda nəzərdə tutulmuş qaydada dəvətlə gələn və MSK-da qeydiyyatdan keçən) müraciətlər sentyabrın 29-dək qəbul olunur. Exit-poll-un keçirilməsi ilə bağlı müraciətlər sentyabrın 19-dan qəbul olunur və sentyabrın 29-dək baxılır. ​Təqvim planına görə, MSK oktyabrın 19-dək seçkilərin yekunları haqda protokolları Konstitusiya Məhkəməsinə verir. Konstitusiya Məhkəməsi səsvermədən 14 gün sonra seçkilərin rəsmi yekunlarını elan etməlidir. Seçilmiş prezident 3 gün ərzində and içir və vəzifəsinin icrasına başlayır.

Seçici bildirişi (2013) 1-4.jpg
Seçici bildirişi (2013) 2-3.jpg


Maliyyələşmə[redaktə | əsas redaktə]

Bu prezident seçkiləri müstəqil Azərbaycanın tarixində "ən bahalı seçkidir". Belə ki, dövlət büdcəsindən bu prezident seçkisinə təxminən 42,5 milyon manat (42 450 176 manat) vəsait ayrılmışdır. Bu xərclər müxtəlif istiqamətlər üzrə (o cümlədən, əməyin ödənişi üçün 10 339 450 manat, əməkhaqqı üzrə 10 339 450 manat, maşın və avadanlıqlar üçün 1 631 300 manat, digər seçki tədbirləri üçün 9 656 239 manat, həmçinin digər xərclər üçün) olub[1].

Qeydiyyat prosesi[redaktə | əsas redaktə]

Rəsmən 22 nəfər prezident seçkilərində iştirak etmək üçün rəsmən Mərkəzi Seçki Komissiyasına müraciət edib. Onlardan 21-i namizəd kimi qeydiyyata alınıb, Rüstəm İbrahimbəyovun namizədliyinin təsdiqlənməsindən isə imtina olunub [2]. Prezident seçkiləri üçün Mərkəzi Seçki Komissiyasına müraciət edib, təsdiq olunan namizədlər daha sonra 40 min imza ilə namizədliklərini qeydə almalı idilər. 14 sentyabr tarixinə qədər qeydə alınmış 21 nəfərdən yalnız 10 nəfər 40 min imzanı toplaya bilmiş və namizədliyi MSK tərəfindən qeydə alınmışdı. [3]

Sənədlərini MSK-ya təqdim etmiş şəxslər[redaktə | əsas redaktə]

Namizəd Namizədliyini irəli sürən qurum Qərar
Cəmil Həsənli Demokratik Qüvvələrin Milli Şurası HəY
İlham Əliyev Yeni Azərbaycan Partiyası HəY
Əhməd Oruc Azadlıq Partiyası HəY
İlqar Altay Müstəqil namizəd HəY
İqbal Ağazadə Ümid Partiyası HəY
Fuad Əliyev Azərbaycan Liberal Demokrat Partiyası HəY
Əli Əliyev Vətəndaş və İnkişaf Partiyası HəY
Araz Əlizadə Azərbaycan Sosial Demokrat Partiyası HəY
Qüdrət Həsənquliyev Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası HəY
Zahid Oruc Müstəqil namizəd HəY
Hafiz Hacıyev Müasir Müsavat Partiyası HəY
Fərəc Quliyev Milli Dirçəliş Hərəkatı Partiyası HəY
Ərəstun Oruclu "Azərbaycan 13" hərəkatı HəY
Elşən Həsənov Müstəqil namizəd HəY
İsmayıl Yusifov Müstəqil namizəd HəY
Qüdrət İsaqov Müstəqil namizəd HəY
İlyas İsmayılov Ədalət Partiyası HəY
İlqar Məmmədov Müstəqil namizəd HəY
Rüstəm İbrahimbəyov Demokratik Qüvvələrin Milli Şurası YoxN
Rauf Quliyev Müstəqil namizəd HəY
Hidayət Rüstəmbəyli Müstəqil namizəd HəY
Sərdar Məmmədov Azərbaycan Demokrat Partiyası HəY
Mövsüm Səmədov[4][5] Əxlaqlı Seçki və Ədalətli Hakimiyyət Uğrunda Hərəkat[5][6] YoxN[7]

Prezident seçkilərində namizədliyini geri götürmüş şəxslər[redaktə | əsas redaktə]

  • Qüdrət İsaqov - namizədliyini İlham Əliyevin xeyrinə geri götürüb.
  • Elşən Həsənov - namizədliyini İlham Əliyevin xeyrinə geri götürüb.
  • Ərəstun Oruclu - namizədliyini Cəmil Həsənlinin xeyrinə geri götürüb.
  • İlqar Altay - namizədliyini şəxsi təşəbbüsündən irəli gələrək geri götürüb.
  • Mövsüm Səmədov - namizədliyini şəxsi təşəbbüsündən irəli gələrək geri götürüb.[8]

İmza toplaya bilməyən namizədlər[redaktə | əsas redaktə]

Sorğular[redaktə | əsas redaktə]

Mənbə
Sorğunun tarixi
İlham Əliyev
Cəmil Həsənli
İqbal Ağazadə
Digərləri
Qərarsız
QHTƏA[9] 12 avqust - 12 sentyabr
89.32%
7.94% 0.91% 8.37% 0.62%
OpinionWay[10] 23-29 sentyabr
79.9%
7.8% 0.6% 3.5% 8.2%
CNN Politics[11] Oktyabr 46%
49%
1% 4% -
GALLUP World[11] Oktyabr 23%
60%
4% 12% 7%
Azadlıq Radiosu[12] Sentyabr - Oktyabr 11.6%
75.5%
1.4% 3.6% 7.9%

Exit-poll[redaktə | əsas redaktə]

Namizəd Arthur J.Finkelstein
və Associates
[13]
RƏY[14]
ELS[15] OpinionWay[16] QHT Əməkdaşlıq
Alyansı
[17]
İqbal Ağazadə 1.6 % 1.4 % 1.88 % 1.7 % 1.88 %
İlham Əliyev 82.7 % 81.4 % 80.8 % 82.8 % 83.89 %
Araz Əlizadə 1.2 % 0.7 % 0.72 % 0.5 % 0.71 %
Hafiz Hacıyev 0.7 % 0.3 % 0.43 % 0.4 % 0.79 %
Cəmil Həsənli 8.8 % 9.1 % 10.55 % 9.3 % 8.2 %
Qüdrət Həsənquliyev 1.9 % 0.3 % 2.81 % 2.9 % 1.3 %
İlyas İsmayılov 0.9 % 0.3 % 0.65 % 0.5 % 0.95 %
Sərdar Məmmədov 0.6 % 0.2 % 0.63 % 0.6 % 0.67 %
Zahid Oruc 0.9 % 0.3 % 0.65 % 0.7 % 0.98 %
Fərəc Quliyev 0.9 % 0.2 % 0.88 % 0.6 % 0.63 %

Nəticələr[redaktə | əsas redaktə]

MSK sədri Məzahir Pənahovun prezident seçkiləri ilə bağlı saat 15.00-a olan nəticələri açıqlaması, 9 oktyabr 2013

İlkin nəticələr MSK tərəfindən seçki gününün sonunda elan edilmişdir.[18]

Partiya Namizəd Səslər Faiz
Yeni Azərbaycan Partiyası İlham Əliyev 3126612 84.55 %
Demokratik Qüvvələrin Milli Şurası Cəmil Həsənli 204635 5.53 %
Ümid Partiyası İqbal Ağazadə 88667 2.40 %
Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası Qüdrət Həsənquliyev 73586 1.99 %
Müstəqil namizəd Zahid Oruc 53717 1.45 %
Ədalət Partiyası İlyas İsmayılov 39641 1.07 %
Milli Dirçəliş Hərəkatı Partiyası Fərəc Quliyev 32065 0.87 %
Azərbaycan Sosial Demokrat Partiyası Araz Əlizadə 31774 0.86 %
Müasir Müsavat Partiyası Hafiz Hacıyev 24459 0.66 %
Azərbaycan Demokrat Partiyası Sərdar Məmmədov 22728 0.61 %
Sayılmayan bületenlər  %
Ümumi ' 100.00%
Seçicilərin sayı  %

Reaksiyalar[redaktə | əsas redaktə]

Namizədlərin reaksiyaları[redaktə | əsas redaktə]

Beynəlxalq reaksiyalar[redaktə | əsas redaktə]

  • OSCE logo.svg ATƏT seçkinin nəticələrini tanımayıb: "Məntəqələrin 58 faizində səslər pis və ya çox pis sayılıb. Bundan başqa, seçki məntəqələri açılarkən onların 19 faizində baş verənlər də pis ya çox pis kimi qiymətləndirilib."[21][22]
  • Flag of the United States.svg ABŞ : “Azərbaycanda prezident seçkisi beynəlxalq standartlara cavab verməyib”[23][24]
  • Europarl logo.svg Avropa Parlamenti: "1. Azərbaycanda keçirilən prezident seçkilərinin beynəlxalq standartlara uyğun olmamasından təəssüflənirik. 2. Bütün müxalif siyasətçilərin, jurnalistlərin və insan haqları müdafəçilərinin, o cümlədən İlqar Məmmədov və Tofiq Yaqublunun heç bir şərt irəli sürmədən azadlığa buraxılmasına çağrırıq. 3. Avropa Birliyi ilə Azərbaycan arasında danışıqların baş tutmasından ötrü bütün siyasi məhbusların azad edilməsi, siyasi fəallara, jurnalistlərə və insan haqları müdafiəçilərinə hücumların dayandırılmasını şərt kimi qəbul edirik."[25]

Etirazlar[redaktə | əsas redaktə]

12 oktyabr 2013-cü ildə Milli Şura seçkilərin saxtalaşdırılması iddiası ilə Yasamal RİSK-nin stadionunda "BƏSDİR" adlı ilk seçkisonrası mitinqini keçirmişdir.[26][27][28] Mitinqlə əlaqədar Facebook sosial şəbəkəsi üzərindən təşkil edilmiş dəvəti 5500-dən artıq insan qəbul etmişdir.[29] Reutersin xəbərinə görə isə mitinqdə 4000-dən artıq adam iştirak etmişdir.[28]

27 oktyabr 2013-cü ildə Milli Şura seçkilərin saxtalaşdırılması iddiası ilə Yasamal RİSK-nin stadionunda "Tələb edirik!" adlı növbəti, ikinci seçkisonrası mitinqini keçirmişdir.[30] Mitinqlə əlaqədar Facebook sosial şəbəkəsi üzərindən təşkil edilmiş dəvəti 5000-dən artıq insan qəbul etmişdir.[31] Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsindən verilmiş açıqlamaya görə isə mitinqdə 1000 nəfər adam iştirak etmişdir.[32]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 2013-cü ilin “bahalı seçkisi” - İndiyədək büdcədən ən çox məbləğ builki seçkiyə ayrılıb.  (azərb.)
  2. MSK-ya sənədləri təqdim etmiş namizədlər
  3. MSK daha 2 nəfərin namizədliyini qeydə aldı, Modern.az
  4. "Mövsüm Səmədovun sənədləri MSK-ya təqdim edilib"(azərb.)). birlik.az. 2013-08-19. Arxivləşdirilib: [1] saytından 2015-01-17 tarixində. http://web.archive.org/web/20150118173502/http://birlik.az/index.php?do=xeber&id=2586. İstifadə tarixi: 2015-01-17.
  5. 5,0 5,1 "Mövsüm Səmədov MSK-ya müraciət etdi"(azərb.)). mediaforum.az. 2013-08-19. Arxivləşdirilib: [2] saytından 2015-01-17 tarixində. http://web.archive.org/web/20150118172238/http://www.mediaforum.az/az/2013/08/19/M%C3%B6vs%C3%BCm-S%C9%99m%C9%99dov-MSK-ya-m%C3%BCraci%C9%99t-etdi-021745603c00.html. İstifadə tarixi: 2015-01-17.
  6. "Mövsüm Səmədov MSK-ya müraciət etdi"(azərb.)). seckiportali.com. 2015-08-19. http://seckiportali.com/az/news-view/4/38-Movsum-Semedov-MSK-ya-muraciet-etdi.
  7. "MSK: “Möhsün Səmədovun müraciəti daxil olmayıb”"(azərb.)). islamidavet.com. 2013-08-23. Arxivləşdirilib: [3] saytından 2015-01-21 tarixində. http://web.archive.org/web/20150120232658/http://www.islamidavet.com/azeri/2013/08/28/msk-mohsun-s%C9%99m%C9%99dovun-muraci%C9%99ti-daxil-olmayib/. İstifadə tarixi: 2015-01-21.
  8. "DOKTOR MÖVSÜM SƏMƏDOV FENOMENİ"(azərb.)). islaminsesi.org. 2014-11-28. Arxivləşdirilib: [4] saytından 2014-12-17 tarixində. https://web.archive.org/web/20141219205140/http://www.islaminsesi.org/index.php/features/item/16202-doktor-moevsum-saemaedov-fenomeni. İstifadə tarixi: 17-12-2014.
  9. Sorğu: Azərbaycanda keçiriləcək prezident seçkilərində əhalinin 89 faizindən çoxu İlham Əliyevi dəstəkləyir (FOTO). az.trend.az
  10. İlham Əliyev - 79,9 faiz. qafqazinfo.az  (azərb.)
  11. 11,0 11,1 Cəmil Həsənli beynəlxalq sorğularda qalib gəldi
  12. Cəmil Həsənli sorğunu uddu. azadliq.info  (azərb.)
  13. [5]
  14. [6]
  15. [7]
  16. [8]
  17. [9]
  18. İlkin nəticələr
  19. Cəmil Həsənlinin Seçki Qərargahı bəyanat yaydı. azadliq.info  (azərb.)
  20. İlyas İsmayılov seçkini tanımadı
  21. ATƏT seçkinin nəticələrini tanımadı
  22. ATƏT müşahidə missiyasının hesabatı
  23. ABŞ “Azərbaycanda prezident seçkisi beynəlxalq standartlara cavab verməyib”
  24. Azerbaijan Presidential Election
  25. Avropa Parlamentində saxta seçkiyə qiymət verildi. azadliq.info  (azərb.)
  26. Xalq saxtakara YOX dedi FOTO/VİDEO. azadliq.info  (azərb.)
  27. Milli Şura mitinq keçirib. bbc.co.uk  (azərb.)
  28. 28,0 28,1 Azeri police beat, detain demonstrators after vote protest rally. reuters.com  (ing.)
  29. "BƏSDİR" mitinqi. facebook.com  (azərb.)
  30. Yağış saxtakarlığa etirazı söndürə bilmədi. azadliq.info  (azərb.)
  31. "Tələb edirik!" mitinqi. facebook.com  (azərb.)
  32. Bugünkü mitinqdə neçə nəfər iştirak edib?- Rəsmi açıqlama. qafqazinfo.az  (azərb.)

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]