Kamal Abdulla

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Kamal Abdulla
Abdullayev Kamal Mehdi oğlu
Kamal Abdullayev.jpg
bayraqAzərbaycan Dillər Universitetinin rektorubayraq
1 iyun 2017 — indiyə kimi
bayraqAzərbaycan Yaradıcılıq Fondunun sədribayraq
bayraqBakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzi Himayəçilik Şurasının sədribayraq
bayraqAzərbaycan Respublikasının millətlərarası, multikulturalizm və dini məsələlər üzrə Dövlət müşaviribayraq
28 fevral 2014 — 1 iyun 2017
bayraqBakı Slavyan Universitetinin rektorubayraq
iyun 2000 — 28 fevral 2014

Təhsili Azərbaycan Dövlət Universiteti
Elmi dərəcəsi Filologiya elmləri doktoru, professor
İxtisası Filologiya
Doğum tarixi 4 dekabr 1950 (1950-12-04) (68 yaş)
Doğum yeri Flag of the Soviet Union.svg SSRİ
Flag of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic.svg Azərbaycan SSR, Bakı
Elmi fəaliyyəti
Elm sahəsi Filologiya
İş yeri Azərbaycan Dillər Universiteti
Tanınır Dövlət xadimi,Xalq yazıçısı

Təltifləri Əməkdar Elm Xadimi
"Şöhrət" ordeni (Azərbaycan)
İmza
kamalabdulla.az
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Kamal Abdulla (tam adı: Abdullayev Kamal Mehdi oğlu) — dilşünas, ədəbiyyatşünas, yazar, ictimai xadim; filologiya elmləri doktoru, professor, Əməkdar elm xadimi; Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü, Bakı Slavyan Universitetinin rektoru (2000-2014); Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Humanitar və İctimai elmlər bölməsinin akademik – katibi (2010-2014); Azərbaycan Respublikasının millətlərarası, multikulturalizm və dini məsələlər üzrə Dövlət müşaviri (2014-2017); Azərbaycan Dillər Universitetinin rektoru (1 iyun 2017-ci ildən); Azərbaycan Yaradıcılıq Fondunun sədri, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının "Türkologiya" jurnalının baş redaktoru; Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzinin Beynəlxalq Himayəçilik Şurasının sədri, Birinci dərəcəli dövlət müşaviri, Azərbaycan Respublikasının Xalq yazıçısı (24.05.2019).[1]

Həyatı və fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Kamal Abdulla 4 dekabr 1950-ci ildə Bakıda ziyalı ailəsində doğulub. Atası müəllim, anası həkim olub. 1968-ci ildə Bakıda 190 saylı orta məktəbi bitirib.

1968-1973-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsində təhsil alıb.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyev və Rusiya Prezidenti Vladimir Putin ilə.

1973-1976-cı illərdə SSRİ Elmlər Akademiyası Dilçilik İnstitutunun "Türk]] dilləri" şöbəsinin əyani aspirantı olub.

1977-ci ilin yanvar ayında Moskvada "Sintaktik paralelizm" ("Kitabi-Dədə Qorqud" dastanlarının dili üzrə) adlı namizədlik, 1984-cü ildə Bakıda "Azərbaycan dili sintaksisinin nəzəri problemləri" adlı doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir.

1978-1983-cü illərdə Azərbaycan EA-nın Dilçilik İnstitutunda "Türk dillərinin müqayisəli tədqiqi" şöbəsində kiçik elmi işçi, baş elmi işçi, şöbə müdiri işləmişdir.

1983-cü ildən başlayaraq televiziyada "Azərbaycan dili", "Qoşma", "Dəfinə", "Sözün sirri" kimi aylıq və həftəlik ədəbi-bədii, elmi-publisistik verilişlərin müəllifi və aparıcısı olmuşdur.

Rusiya prezidenti Vladimir Putinə Bakı Slavyan Universitetinin fəxri doktoru adının verilməsi mərasimi

1984-cü ildə Xarici Dillər İnstitutunun "Ümumi və Azərbaycan dilçiliyi" kafedrasının müdiri işləmişdir.

1988-1990-ci illərdə Azərbaycan Mədəniyyət Fondunun (Hazırda Azərbaycan Yaradıcılıq Fondu) sədrinin birinci müavini olmuş, 1990-ci ildə Fondun İdarə Heyətinin sədri seçilmişdir.

1990-cı ildə M.F.Axundov adina Rus Dili və Ədəbiyyatı İnstitutunun "Ümumi və rus dilçiliyi" kafedrasının müdiri, 1993-cü ildən 2000-ci ilədək yenidən Xarici Dillər İnstitutunun "Ümumi və Azərbaycan dilçiliyi" kafedrasının müdiri, 1994-1995-ci illərdə Bursa (Türkiyə Respublikası) Uludağ Universitetinin "Türk dili və ədəbiyyatı" bölümünün professoru işləmişdir.

2000-ci ilin may ayında Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyevin sərəncamı ilə M.F.Axundov adına Rus Dili və Ədəbiyyatı İnstitutunun rektoru təyin edilmişdir.

Umberto Eko ilə.

2000-ci ilin iyun ayında yeni təşkil olunmuş Bakı Slavyan Universitetinin (BSU) rektoru olmuşdur. BSU-dakı "Filoloqun kitabxanası – 100", "Türkologiya" və "Dünya nəsri" seriyalarının, "Nibelunqlar nəğməsi" və "Dədə Qorqud dastanının müqayisəli təhlili" beynəlxalq layihələrin ideya müəllifi və icraçısı olmuşdur.

Bir sıra Beynəlxalq elmi-mədəni layihələrin təşkilatçısıdır.

Azərbaycan Tərcümə Ensiklopediyasının (Bakı, 2018-ci il) ideya müəllifi və baş redaktorudur.

2014-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən Azərbaycan Respublikasının millətlərarası, multikulturalizm və dini məsələlər üzrə dövlət müşaviri təyin edilmişdir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Bilik Fondunun Himayəçilər Şurasının üzvü, 18 noyabr 2014-cü il tarixində Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzinin Himayəçilik Şurasının ilk iclasında bu qurumun Himayəçilik Şurasının sədri seçilmişdir.

2017-ci ildən Azərbaycan Dillər Universitetinin rektorudur.

Yaradıcılığı[redaktə | əsas redaktə]

Elmi yaradıcılığı[redaktə | əsas redaktə]

Türk xalqlarının qədim epik ədəbiyyatları sahəsində araşdırmalar müəllifidir.

Müxtəlif ölkələrin universitetlərində (Rusiya – Linqvistik Universitet, Pedoqoji Universitet, Dilçilik İnstitutu; Türkiyə - Uludağ Universiteti, Ege Universiteti, Bahçeşehir Universiteti; Gürcüstan – Tiflis Dövlət Universiteti; Polşa – Varşava Universiteti; Fransa – İnalko Universiteti, Strasburq Universiteti; Almaniya – Mayns Universiteti, Humboltd Universiteti; ABŞ – Kolumbiya Universitetinin Harriman İnstitutu və s.) "Ümumi dilçilik", "Mətn sintaksisi", ""Kitabi-Dədə Qorqud" dastanlarının kulturoloji aspektləri"nə həsr olunmuş mühazirələr və xüsusi kurslar aparmışdır.

Bir çox beynəlxalq simpozium, konfrans və kollokviumların təşkilatçısı və iştirakçısıdır.

2009-cu ilin noyabr ayında Strasburq (Fransa), Varşava (Polşa), Mayns (Almaniya) universitetlərində "Mifdən Yazıya və yaxud Gizli Dədə Qorqud" kitabının təqdimat mərasimləri keçirilmiş və Kamal Abdulla bu universitetlərdə ""Kitabi Dədə Qorqud"un poetikası" mövzusunda mühazirələr oxumuşdur.

Dilçiliyə dair "Проблемы синтаксиса простого предложения в азербайджанском языке" (Баку, Элм, 1983), "Azərbaycan dili sintaksisinin nəzəri problemləri" (Bakı, Maarif, 1999 – 2016-ci illər), "Azərbaycan dilində mürəkkəb sintaktik bütövlər" (müəllif qrupu ilə birgə), "Azərbaycanda rus dili" (İ.Həmidovla birgə), "Dilçiliyə səyahət və yaxud dilçi olmayanlar üçün dilçilik", "Azərbaycanca danışaq" (Paris 2008, Buxarest 2010, Budapeşt 2011) kimi kitabları var.

Ədəbiyyatşünaslıq və ədəbi tənqidə dair "Müəllif – əsər – oxucu" (Bakı, Yazıçı, 1985), "Əvvəl – axır yazılanlar" (Bakı, Yazıçı 1990), "Yolun əvvəli və axırı" (Bakı, Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı, 1993), "300 azərbaycanlı" (Bakı, Mütərcim, 2007) kitablarında dünya ədəbiyyatının problematik aspektlərindən bəhs edilir, qədim və müasir ədəbi prosesin görünməyən tərəfləri işıqlandırılır.

"Лекции в Бакинском славянском университете" (Баку, Мутарджим, 2003) ("Bakı Slavyan Universitetində mühazirələr") adlı kitabı (akad. A.Mirzəcanzadə ilə birlikdə) ədəbiyyat və poetika məsələlərinə həsr edilib.

Qorqudşünaslığa dair "Gizli Dədə Qorqud" (1991), "Sirriçində dastan və yaxud Gizli Dədə Qorqud – 2" (Bakı, Elm, 1999), "Mifdən Yazıya və yaxud Gizli Dədə Qorqud", ""Kitabi-dədə Qorqud" dastanının poetikasına giriş" (Bakı, 2017) adlı monoqrafiyalar yazıb nəşr etdirmişdir.

İtaliya televiziyasında.

2015-ci ildə (prof. E.Ə. Nəcəfov ilə həmmüəlliflikdə) "Multikulturalizm" fənni üzrə "Multikulturalizmə giriş" (Bakalavr səviyyəsi üçün) və "Azərbaycan multikulturalizmi" (Magistr səviyyəsi üçün) tədris proqramları hazırlamışdır. "Azərbaycan multikulturalizmi" adlı ali məktəblər üçün dərsliyin elmi redaktoru (prof. E.Ə.Nəcəfovla birlikdə) və əsas müəlliflərindən biridir.

Elmi və publisistik məqalələri Azərbaycanda və ondan kənarda çap olunur.

200-dən çox məqalə, 20-dən çox elmi kitab, dərs vəsaiti və monoqrafiya müəllifidir.

Onlarla magistr, aspirant və doktoranta elmi rəhbərlik etmişdir.

Bədii yaradıcılığı[redaktə | əsas redaktə]

Kamal Abdulla "Yarımçıq əlyazma", "Sehrbazlar dərəsi", "Unutmağa kimsə yox..." romanlarının, şeirlər və hekayələr toplularının müəllifidir.

Dram əsərlərindən ibarət Azərbaycan, rus, türk dillərində bir neçə kitabı nəşr olunmuşdur. "Unutmağa kimsə yox" (Bakı, Azərnəşr, 1995), "Ruh" (Bakı, Azərnəşr, 1997), "Все мои печали" (Баку, Мутерджим, 2009) adlı pyesler toplusu var.

"Gümüş dövrün sirləri" tərcümələr toplusunun (rus poyeziyasının "gümüş dövr" şairlərinin şeirlərinin tərcüməsi) müəllifidir (Bakı, Mütərcim, 2001). "Kədərli seçmələr" (Bakı, Mütərcim, 2002) adlı kitabında esseləri, şeirləri, hekayələri, tərcümələri, pyesləri toplanıb.

"Hekayələr" (Bakı, Mütərcim, 2009), "Labirint" (Bakı, Qanun, 2012), "Sirri-zəmanə" (Bakı, Mütərcim, 2014), "Edam vaxtını dəyişmək olmaz" (Bakı, 2017) adlı hekayələr toplusu çap olunmuşdur. "Yarımçıq əlyazma" romanı Bakıda ilk dəfə 2004-cü ildə çap edilib. Roman Azərbaycanda 2013-cü ildə təkrar nəşr edilib.  

"Sehrbazlar dərəsi" romanı Bakıda ilk dəfə 2006-ci ildə çap edilib. 

"Unutmağa kimsə yox..." romanı 2011-ci ildə Bakıda çap edilmişdir.

Müəllifin öz məktəb həyatından bəhs edən "Tarixsiz gündəlik" povesti 2005-ci ildə Bakıda çap edilmişdir. 2007-ci ildə bu povest "Открывая друг друга" adlı topluda "Дневник с заметками на полях" adı ilə rus dilində çap edilmişdir. "Tarixsiz gündəlik" povesti 2007-ci ildə Heydər Əliyev Fondunun və Fondun rəhbəri Azərbaycanın Birinci xanımı Mehriban Əliyevanın təşəbbüsü ilə "Əsərlər toplusu" adlı kitabda dərc edilib. 2007-ci ildə povest "Един към друг" adlı topluda "Дневник с бележки в полетата" adı ilə bolqar dilində çap edilmişdir.

"Yarımçıq əlyazma" romanının 2006-cı ildə Parisdə İnalko Universitetində, 2007-ci ildə Moskvada "Иностранная литература" jurnalının redaksiyasında, 2012-ci ildə Braziliyada (Paraiba Universitetində), 2013-cü ildə Avstriyada (Karl və Frants adına Qrats Universitetinin Alman dili və Ədəbiyyatı İnstitutunun təşkilatçılığı ilə), 2013-cü ilin noyabrında Londonda (Avropa Azərbaycan Cəmiyyətinin təşkilatçılığı ilə "Waterstones" kitab evində), 2014-cü ilin fevralında isə Berlində (Humboldt Universitetində) təqdimat mərasimləri keçirilmişdir.

Əsərləri xarici dillərdə[redaktə | əsas redaktə]

Pyesləri, hekayələri, romanları, esseləri və şeirləri Azərbaycanda, eləcə də ABŞ-da, Avstriyada, Fransada, İtaliyada, Braziliyada, Serbiyada, Monteneqroda, Polşada, Rusyada, Türkiyədə, Qazaxıstanda, Qırğızıstanda, Gürcüstanda, Litvada, İranda, Yaponiyada, Rumıniyada, Macarıstanda, Misirdə, Bolqarıstanda çap olunmuşdur.

Dövlət səviyyəli tədbir. Akademik Ramiz Mehdiyev, keçmiş Təhsil Naziri Misir Mərdanov, Rusiya Dövlət Dumasını keçmiş sədri Sergey Narışkin, Rusiyanın keçmiş təhsil naziri Andrey Fursenko

"Yarımçıq əlyazma" Fransada "Le Manuscrıt inachevé" adı ilə (Paris, L’Harmattan, 2005), Türkiyədə "Eksik El Yazması" adı ilə (İstanbul, Ötüken, 2006), Rusiyada "Неполная рукопись" (Москва, Хроникер, 2006), Braziliyada "O Manuscrito İnacabado" adı ilə (João Pessoa, İdeia, 2009), Polşada "Zagadkowy Rękopis" adı ilə (Torun, 2009), Misirdə “رلمخطوط المبتو” adı ilə (Qahirə, 2012), Amerikada ("The Incomplete Manuscript" adı ilə 2013), Qazaxstanda "Толык емес колжазба" adı ilə (Astana, 2013), Avstriyada "Das unvollständige manuscript" adı ilə (Viana, 2013), Qırğızıstanda "Толук емес колжазма" adı ilə (Bişkek, 2014), İtaliyada "İl Manoscritto İncompleto" adı ilə (Roma, 2014), Monteneqroda "Nepotpuni rukopis" adı ilə (Podgorica, 2015), Yaponiyada (Suseyşa nəşriyyatı, 2017) çap edilib.

Bakıda 2006-cı ildə işıq üzü görmüş sufi dərvişlərin həyatından bəhs edən "Sehrbazlar dərəsi" romanı "Büyücüler deresi" adı ilə İstanbulda, "Долина Кудесников" adı ilə Sankt-Peterburqda (Спб, Златоуст, 2010), "Stebukladarių slėnis" adı ilə Litvada (Vilnüs, "Edukologiya", 2013), həmçinin 2013-cü ildə Yaponiyanın "Miçitani" nəşriyyatında çap edilmişdir.

Moskvada "Господин дороги" adlı şeirlər və pyeslər toplusu nəşr edilmişdir (Москва, Риф Рой, 2004).

2014-cü ildə Moskvada son illərdə qələmə aldığı hekayələri toplanmış "Платон, кажется, заболел..." toplusu 2016-ci ildə "Qızıl Delviq" mükafatına layiq görülmüşdür.

Pyesləri Azərbaycan, Gürcüstan, Estoniya teatrlarında səhnəyə qoyulmuşdur.

"Gəlin azərbaycanca danışaq" kitabı 2008-ci ildə Parisdə fransız dilində (Parlons Azerbaidjanais. L'Harmattan, 2008, Mişel Malerblə həmmüəlliflikdə), Rumıniyada rumın dilində (Sa Vorbim Azerbaidjana. İdeea Europeana, Buxarest, 2010) Macarıstanda macar dilində (Budapeşt, 2011, prof. Mariya Keneşi ilə həmmüəlliflikdə) nəşr edilib.

"Yarımçıq əlyazma" - "Le Manuscrıt inachevé" adı ilə Fransada (Paris, L’Harmattan, təkrar nəşr: 2013), "Eksik El Yazması" adı ilə Türkiyədə (İstanbul, Ötüken, təkrar nəşr: 2014), "İl manoscritto incompleto" adı ilə İtaliyada (Roma, İoleggoperche, təkrar nəşr 2015). "Неполная рукопись" adı ilə Rusiyada "Романы" kitabında (Москва, Художественная литература, 2013) və "Под сенью Карагача" kitabında (Москва, Художественная литература, 2016) təkrar nəşr edilib.

Haqqında yazılanlar[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanda Kamal Abdulla haqqında “Kədərin sirri” (müəllifi Elçin Səlcuq), "Kamal Abdulla: seçimin morfologiyası" (müəllifi Asif Hacılı), "Kamal Abdulla: Yazıdan mifə" (müəllifi Rüstəm Kamal), Türkiyədə "Kamal Abdullanın əsərləri Türkiyə türkcəsində" (müəllifi Mehman Musaoğlu), Rumıniyada "Камал Абдулла: Философия полноты" (müəllifi Lyudmila Bejenaru) adlı kitablar çap olunub.

Elmi və bədii yaradıcılığı ilə bağlı Rusiya, Türkiyə, Fransa, İtaliya, Braziliya, Polşa, Litva, ABŞ, Qazaxstan, Qırğızıstan, Yaponiya və başqa ölkələrdə məqalələr çap edilib.

Xarici qurumlarla əlaqə[redaktə | əsas redaktə]

İtaliya naşiri Sandro Teti ilə.
  • Almaniyanın Mayns Universiteti və Folkenştayn Cəmiyyəti ilə birgə 2009-cu ildən həyata keçirilən "Kitabi Dədə Qorqud" və "Nibelunqlar haqqında nəğmə" adlı Beynəlxalq layihənin ideya müəllifi və təşkilatçılarından biridir;
  • Türk Dil Qurumunun həqiqi fəxri üzvüdür;
  • Ukrayna Beynəlxalq Kadr Akademiyasının həqiqi üzvüdür (akademiki);
  • Rus PEN-klubunun (Moskva) üzvüdür;
  • MŞPU-nun (Moskva Şəhər Pedaqoji Universitetinin) fəxri doktorudur;
  • Poltava İqtisadiyyat və Ticarət Universitetinin fəxri professorudur;
  • Sofiya Universitetinin ali mükafatı – "Mavi Lent Fəxri Nişanı" ("Honorary Blue Ribbon Insignia") laureatıdır;
  • Türk Dünyası Araşdırmaları Beynəlxalq Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü, akademikidir;
  • Rusiyanın Ural Federal Universitetinin fəxri doktorudur;
  • Gürcüstanın Təhsil Elmləri Akademiyasının həqiqi üzvüdür.

Mükafatlar və Təltiflər[redaktə | əsas redaktə]

  • 3 dekabr 2015-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasında təhsil sahəsində səmərəli fəaliyyətinə görə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir;
  • 2007-ci ildə Rusiya Federasiyasının Puşkin medalı ilə təltif edilmişdir;
  • 2007-ci ildə Azərbaycanda Humay mükafatı almışdır;
  • 2007-ci ildə "525-ci qəzet"in "İlin romanı" mükafatını almışdır;
  • 2007-ci ildə Monitorinq qrupunun "İlin ədəbiyyat adamı" seçilmişdir;
  • 2009-cu ildə Azərbaycanla Çexiya arasındakı münasibətlərin inkişafında mühüm roluna görə "Karl Kramej" medalı ilə təltif edilmişdir;
  • 2009-cu ildə Polşa Respublikası prezidenti Lex Kaçinski tərəfindən "Böyük Xaç" kavaler ordeni ilə təltif edilmişdir;
  • 2009-cu ildə Polşanın müsbət simasının formalaşmasındakı mühüm xidmətlərinə görə Polşa Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyinin Xüsusi Diplomu ilə mükafatlandırılmışdır;
  • 2010-cu ildə Dədə Qorqud Milli Fondunun "Dədə Qorqud Milli Mükafatı"nı almışdır;
  • 2010-cu ildə "Azərbaycan dünyası" beynəlxalq jurnalının "Vətən övladı" qızıl medalı ilə təltif edilmişdir;
  • 2010-cu ildə III Nəsimi Milli Ədəbiyyat Müsabiqəsində "Yarımçıq əlyazma" romanına görə "Son 10 ilin ədəbi əsəri" mükafatı əsərini almışdır;
  • 21 may 2015-ci ildə İranın Təbriz şəhərində Qafqaz Universitetləri Birliyinin (KUNİB) 5-ci konqresində "Elmi fəaliyyətə görə" mükafat almışdır;
  • 21 sentyabr 2015-ci ildə "Yarımçıq əlyazma" romanı İtaliyanın ən böyük fondlarından biri Rikardo Tanaturri Fondunun təsis etdiyi "Scanno" mükafatının ("Skanoprize") ədəbiyyat üzrə xüsusi prizini qazanmışdır;
  • 2016-cı ildə Rusiyanın "Художественная литература" nəşriyyatı tərəfindən çap edilən "Platon, deyəsən, xəstələnib..." ("Платон, кажется, заболел...") hekayələr kitabına Rusiyada ədəbiyyat üzrə təqdim olunan "Qızıl Delviq" mükafat verilmişdir;
  • 2017-ci ildə Şərqi Avropada ilin ən bacarıqlı şəxslərini seçən Regional Agentlik və onun nəşr etdiyi "Euromanager" jurnalı tərəfindən "Müasir dünyanın dini, irqi və etnik ayrı-seçkilik kimi problemlərindən əziyyət çəkən Avropa regionunda multikulturalizm ənənələrinin inkişaf etdirilməsi sahəsində xidmətlərinə görə" mükafatını almışdır.
  • 24 may 2019-cu ildə Azərbaycan Xalq Yazıçısı fəxri adına layiq görülmüşdür.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Kamal Abdulla ilə əlaqəli mediafayllar var.