Ərtoğrul Qazi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Ərtoğrul Qazi
Şəkil yoxdur.jpg
Doğum tarixi: 1198(1198-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Doğum yeri: Ahlat
Vəfatı: 1281(1281-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Vəfat yeri: Söyüdlü
Atası: Süleyman şah
Anası: Hayme hatun
Həyat yoldaşı: Halime sultan
Uşaqları: I Osman,Savcı,Gündüz
Peşəsi: Qayı boyunun rəisi
Milliyyəti: Türk

Ərtoğrul Qazi - Osmanlı imperiyasının qurucsu I Osmanın atası. Adı bəzi yerlərdə Ortoğrul,Ordoğrul ya da Urtukul olaraq xatırlanır. Atası Süleyman şah monqol hücumlarından qaçarkən atıyla bərabər girdiyi Fərat çayında boğulduğuna görə Qayı boyunun başına Ərtoğrul Qazi keçdi. Bununla bərabər Bizans tarixçisi Halkondilin qeydlərində Ərtoğrul Qazinin atasının Gündüzalp olduğu yazılmışdır. Ənvərinin Düsturnaməsi və Təfki Mehmet Paşanın Tarixi kimi dəyərli Osmanlı mənbələridə bunu təsdiq edir. Bundan başqa yaxın zamanlarda tarixçilərin tapdığı üzərndə "Osman bin Ərtuğrul bin Gündüz Alp" yazılmış sikkə də bunu sübut edir.

Anadoluya gəlməsi[redaktə | əsas redaktə]

Çingiz xan qayıların ölkəsini talan etdkdən sonra atası Səlcuq torpaqlarında yaşamaq üçün qəbiləsilə bərabər ölkəsini tərk etmiş, Amu Dəryanı keçib oğuzların sıx məskunlaşdığı Ard hövzəsinə gəlmişdi. 1220-ci illərdə Xorasanın şimal sərhədinə, oradanda Qaraqum gölünün cənubuna, ordan da Mərv yolu ilə Əhlətə çatmışdı. Monqolların Şərqi Anadoluya çatması səbəbilə daha uyğun bir yer axtaran Süleyman şah Raqqa ətrafında Cəbər qalası yaxınlığında Fərat çayından keçəkən boğuldu. Atasının vəfatından sonra Ərtoğrul Qazi əşirətə rəis seçildi. Qardaşları Sunqur Təkin və Gündoğdu özlərinə sadiq əşirət mənsubları ilə birlikdə Əhlətə geri qayıtdılar. Ərtuğrul Qazi isə qardaşı Dündar bəylə birlikdə qərbə tərəf hərəkət elədi.

Söyütdə yerləşməsi və güclənməsi[redaktə | əsas redaktə]

Sivas yaxınlarında olduqları vaxt Səlcuq ordusuyla Monqol ordusunun savaşına şahid oldu. Səlcuqların məğlub olduqlarını görəndə qüvvələrilə Səlcuqların köməyinə gələn Ərtuğrul Qazi döyüşdə Səlcuqları qalib gəlməsinə kömək etdi. Bu səbəbdən Səlcuqlu sultanı olan Ələddin, Ərtuğrul Qaziyə xələt göndərərək Qaradağlar bölgəsini ona iqta olaraq verdi (1230). Ərtuğrul bəy bir müddət burada qaldıqdan sonra oğlu Savcı bəyi Konyaya göndərincə Bursa ilə Kütahya arasındakı Domaniçi dağları yaylaq, Söyüt (köhnə adı ilə Haea və ya İtaea) ilə Qaracaşəhər qışlaq olaraq onlara verildi. Buna görə Ərtuğrul Qazi əşirəti ilə bərabər gələrək burada yerləşdi. O mövqelərdə yerləşən Əfşar(ya da Əlişar) və Çavdar tayfalarının digər tayfalara verdikləri ziyana əngəl oldular. Xristian bəyləri (təkfurları) ilə də yaxşı münasibətə diqqət yetirdi. Ədaləti və xalqa qarşı olan münasibəti o qədər yaxşı idi ki, xristian təbəəsi də onu sevib sayardı. Ərtoğrul Qazinin gündən-günə qüvvətlənməsi Qaracahisar bəyinin (təkfurunun) ona qarşı çıxmasına səbəb oldu. Bu səbəblə Ərtuğrul Qazi Konyaya gedərək Sultan Ələddini ətraf bəyliklərin fəth edilməsinə razı saldı və bərabər qayıdaraq Qaracahisarı mühasirəyə aldılar. Monqolların Konyaya hücum etməsi səbəbilə Sultan Ələddin geri qayıtdı. Lakin Ərtoğrul Qazi mühasirəyə davam etdi. Bir müddət sonra qalanı fəth edən Ərtoğrul Qazi bəyi (təkfuru) və digər əsirləri qardaşı Dündar bəylə birlikdə Konyaya Sultan Ələddinə göndərdi.

Vəfatı[redaktə | əsas redaktə]

Ərtuğrul Qazi Səlcuq sultanı Ələddinin vəfatına qədər altı il müddətində ətraf ərazilərin fəthinə böyük səy göstərdi. Sultan Ələddinin ölümündən sonra taxt tac mübarizəsinə qarışmayaraq Söyüt və ətraf bəyliklərin (təkfurların) fəthinə davam etdi. 1281 və ya 1283- cü ildə 92 və ya 96 yaşında Söyütdə vəfat edərək orada dəfn olundu.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]