ABŞ-ın əraziləri

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
ABŞ-ın əraziləri
ABŞ bayrağı
5flagsterritories.png
     50 ştat və federal dairə     Birlika      İnkorporativ qeyri-mütəşəkkil ərazi      Qeyri-inkorporativ mütəşəkkil ərazi      Qeyri-inkorporativ qeyri-mütəşəkkil ərazi
     50 ştat və federal dairə     Birlika      İnkorporativ qeyri-mütəşəkkil ərazi      Qeyri-inkorporativ mütəşəkkil ərazi      Qeyri-inkorporativ qeyri-mütəşəkkil ərazi
Ən böyük yaşayış məntəqəsi San-Xuan, Puerto-Riko, ABŞ
Dillər İngilis, İspan, Havay, Çamorro, Karolin, Samoa
Demonim Amerikalı
Ərazilər
Dövlət başçıları
Donald Tramp
Cari ərazi qubernatorlarının siyahısı
Sahəsi
• Ümumi
22,294.19 km2 (8,607.83 sq mi)
Əhali
• Təxmini
4.066.778
Valyuta ABŞ dolları
Tarix formatı aa/gg/iiii (AD)
"Birlik" hər hansı bir xüsusi siyasi statusu təsvir etmir və ştat və ərazilərə tətbiq edilir. Ştat olmayan ABŞ əraziləri ilə əlaqəli istifadə edildikdə, bu termin konsitutsiya malik, özünüidarəetmə hüququ birtərəfli olaraq Konqres tərəfindən geri alınmayacaq özünüidarə edən ərazini təsvir edir.[1]
1868-1876-cı illər ABŞ xəritəsi
1868-ci ildən 1876-dək ABŞ, o cümlədən doqquz mütəşəkkil və iki qeyri-mütəşəkkil ərazi daxi olamaqla

ABŞ-ın əraziləri ABŞ federal hökumətinin nəzarət etdiyi inzibati-ərazi vahididir. Onlar məhdud suverenliyə malik ABŞ ştatlarıyerli amerikalı qəbilələrindən fərqlidirlər.[2][qeyd 1] Ərazilər inkorporativliyinəABŞ Konqresinin qəbul etdiyi orqanik akta əsasən "mütəşkil" bir hökumətin varlığına görə təsnif edilir.[3]

Hal-hazırda ABŞ Karib dənizində və Sakit Okeanda on altı əraziyə malikdir.[qeyd 2] Beşi (Amerika Samoası, Quam, Şimali Marian adaları, Puerto-RikoABŞ Vircin adaları) daimi məskunlaşmış, qeyri-inkorporativ ərazidir; digər on bir ərazi yerliləri (və ya daimi əhalisi) olmayan kiçik ada, atoll və riflərdir. Bu on bir dənədən yalnız biri (Palmira rifi) inkorporativ ərazi kimi təsnif edilir. İki ərazi (Baxo-NuevaSerranilla bankəsi) de-fakto Kolumbiya tərəfindən idarə olunur.[5][6]

Tarixən, ərazilər yeni əldə edilmiş torpaqları idarə etmək üçün yaradılmışdır. Bir çox ərazi nəticədə ştatlığa çevrildilər.[7][8] Filippin, Mikroneziya Federativ Ştatları, Marşall adalarıPalau kimi müəyyən vaxt ərzində ABŞ tərəfindən idarə olunan digər ərazilər nəticədə daha sonra müstəqil ölkələr oldular.

ABŞ-ın bir çox mütəşəkkil inkorporativ əraziləri 1789-cu ildən 1959-cu ilə qədər mövcud olmuşdur. Şimal-qərbCənub-qərb əraziləri ilk və Alyaska ƏrazisiHavay Ərazisi sonuncu olmuşdu. Bu ərazilərdən 31-i müraciət etmiş və ştat olaraq qəbul edilmişdi. Ərazilərin ştatlığa çevrilməsi və təşviqi prosesində kifayət qədər inkişaf və əhali sıxlığı olmayan bir ərazidəki bəzi bölgələr Konqresin ştatlıq üçün müraciət etməsi barədə səsvermədən sonra müvəqqəti olaraq daha böyük bir ərazinin himayəsinə verildilər. Məsələn, Missuri Ərazisinin bir hissəsinin Missuri ştatına çevrildikdə, Ayova, Nebraska, Cənubi Dakota və Şimali Dakota ştatlarının bütünü, Kanzas, Vayominq və Montananın əksəriyyəti, Kolorado və Minnesotanın hissələri daxil olmaqla ərazinin qalan hissəsi faktiki olaraq qeyri-mütəşəkkil əraziyə çevrildi.[9]

ABŞ əraziləri ABŞ-ın materik hissəsindənHavaydan aşağı infrastruktura və telekommunikasiya səviyyəsinə malikdirlər, məsələn, Amerika Samoasında internet sürəti bir çox Şərqi Avropa ölkəsindən daha yavaş olduğu müəyyən edilib.[10] Ərazilərdə yoxsulluq səviyyəsi ştatlara nisbətən daha yüksəkdir.[11][12]

Mövcud ərazilər və onların hüquqi statusu[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax: ABŞ-ın ada əraziləri

Ərazilar həmişə ABŞ-ın bir hissəsi olmuşdur.[13] Federal qanuna əsasən, "Birləşmiş Ştatlar" termini coğrafi mənada istifadə edildikdə, "kontinental ABŞ, Alyaska, Havay, Puerto-Riko, Quam və ABŞ Vircin adaları" mənasını verir. [14] 1986-cı ildə Şimali Marian adaları ilə siyasi ittifaqından bəri, onlar da ABŞ-ın bir hissəsi kimi qəbul edilir.[14] 2007-ci ildə qəbul edilmiş icra əmri Amerika Samoasını Federal Register sənədlərinə əks olunmuş ABŞ-ın "coğrafi sahəsinə" daxil edir.[15]

Daimi məskunlaşmış ərazilər[redaktə | əsas redaktə]

ABŞ daimi məskunlaşmış beş əraziyə[qeyd 3] malikdir : Puerto-RikoABŞ Vircin adaları Karib dənizində, QuamŞimali Marian adaları Şimali Sakit Okeanın qərbindəki Marian arxipelaqında, Amerika Samoası Cənubi Sakit Okeanda.

Bu ərazilərdə təxminən 4 milyon insan ABŞ vətəndaşıdır. Beş böyük ərazinin dördündə doğulmağa görə ABŞ vətəndaşlığı təmin edilir.[16] Amerika Samoasında təxminən 32.000 nəfər ABŞ vətəndaşı olmayan əhali var.[17] ABŞ qanunvericiliyinə əsasən, ərazilər arasında "yalnız Amerika Samoası və Sueyns adasında doğulmuş şəxslər ABŞ vətəndaşı olmayan əhalidir".[18] Amerika Samoalıları ABŞ himayəsindədirlər, ABŞ-ın bütün hissəsinə vizasız səyahət etmək hüququna malikdirlər.[18] Buna baxmayaraq, ABŞ vətəndaşı olmaq üçün Amerika Samoalıları xarici vətandaş kimi vətəndaşlığa qəbul edilirlər.[19] Amerika Samoalıları doğuma görə ABŞ vətəndaşlığına malik deyillər, çünki ABŞ Konqresi Amerika Samoası sakinlərinə (digər 4 məskunlaşmış ərazilərdən fərqli olaraq) vətəndaşlıq verən qanunvericiliyi qəbul etmədi.[16][qeyd 4]

Bu ərazilərin hər biri mütəşəkkil,[qeyd 5] üç hökumət şöbəsi, yerli seçilmiş qubernator və ərazi qanunverici orqanı ilə özünü idarə edən ərazidir.

Həmçinin hər bir ərazi ABŞ Nümayəndələr Palatasına səsvermə hüququ olmayan bir üzv (və ya Puerto-Riko üçün səsvermə hüququ olmayan səlahiyyətli komissar) seçirlər.[22][23][24] Onlar "Nümayəndələr Palatasının iclası keçirildikdə səs vermə istisina olmaqla Palatanın digər üzvləri ilə eyni hüquqlara malikdirlər".[25] Onlar müzakirələrdə iştirak edir, heyət üçün ofis və pul təyin edir və öz ərazilərindən ordu, donanma və dəniz piyadaları, hərbi hava qüvvələriticarət donanması xidmət akademiyalarının tərkibinə namizəd göstərirlər.[25] Onlar Nümayəndələr Palatasına təqdim edilən bütün qanunvericilik üzrə komitədə səs verə bilərlər. Onlar hər bir komitə üçün partiya sayına daxil edilir və konfrans komitələri üzrə senatorlarla bərabərdirlər. Konqresdən asılı olaraq, onlar da Bütün Palata Komitəsinin səs verə bilərlər.[26] 2017-ci ilin yanvar ayına olan məlumata əsasən bu ərazilərdən Konqres üzvləri olmuşdur : Şimali Marian adalarından Qreqorio Sablan, Quamdan Madlen Bordallo, Amerika Samoasından Amata Koulman Reydveyqen, Puerto-Rikodan Cennifer Qonsales, ABŞ Vircin adalarından Steysi Plaskett.[27] Kolumbiya dairəsinin də bir səsvermə hüququ olmayan nümayəndəsi var.

Kolumbiya dairəsi kimi ABŞ-ın əraziləri də ABŞ Konqresində səsvermə hüququna mailik nümayəndəyə malik deyil və ABŞ Senatında heç bir nümayəndəliyi yoxdur.[28][29]

Hər dörd il ərzində ABŞ siyasi partiyaları bu ərazilərdən olan nümayəndələri də daxil edən konvensiyalarda prezidentliyə namizədlərini irəli sürürlər.[30] Lakin Puerto-Riko kimi ərazilərdə yaşayan ABŞ vətəndaşları ABŞ prezidentliynə ümumi seçkilərində səs verə bilməzlər.[28] Amerika Samoasında vətandaş olmayan əhali də prezidentə səs verə bilməz.[16]

Bu ərazilərin paytaxtları Amerika Samoasında Paqo-Paqo, Quamda Haqatna, Şimali Marian adalarında Saypan, Puerto-Rikoda San-Xuan və ABŞ Vircin adalarında Şarlotta-Amaliyadır.[31][32]

Bu ərazilərin mövcud qubernatorları aşağıdakılardır : Lolo Metalasi Moliqa (Amerika Samoası), Eddi Baza Kalvo (Quam), Ralf Torres (Şimali Marian adaları), Rikardo Roselo (Puerto-Riko) və Kennet Mepp (ABŞ Vircin adaları).

Adı Abrev. Yeri Sahə Əhali
(2017)
Paytaxt Ən böyük
qəsəbə
Statusu Əldə edilmə
tarixi
Amerika Samoası Amerika Samoası AS PolineziyaCənubi Sakit Okean 197.1 km2 (76 sq mi) 51,504 Paqo-Paqo Tafuna Qeyri-inkorporativ və qeyri-mütəşəkkil 17 aprel 1900
Quam Quam GU MikroneziyaŞimali Sakit Okean 543 km2 (210 sq mi) 162,742 Haqatna Dededo Qeyri-inkorporativ və mütəşəkkil 11 aprel 1899
Şimali Marian adaları Şimali Marian adaları MP Mikroneziya & Şimali Sakit Okean 463.63 km2 (179 sq mi) 52,263 Kapitol-Hill, Saypan[qeyd 6] Qarapan Qeyri-inkorporativ və mütəşəkkil (birlik) 4 noyabr 1986[qeyd 7][34][33]
Puerto-Riko Puerto-Riko PR Karib hövzəsiŞimali Atlantik okean 9,104 km2 (3,515 sq mi) 3,337,177 San-Xuan San-Xuan Qeyri-inkorporativ və mütəşəkkil (birlik) 11 aprel 1899[35]
ABŞ Vircin adaları ABŞ Vircin adaları VI Karib hövzəsiŞimali Atlantik okean 346.36 km2 (134 sq mi) 104,901 Şarlotta-Amaliya Şarlotta-Amaliya Qeyri-inkorporativ və mütəşəkkil 31 mart 1917

Qeydlər[redaktə | əsas redaktə]

Statistikalar[redaktə | əsas redaktə]

Quam istisna olmaqla, məskunlaşmış ərazilərdə 2010-2017-ci illəri arasında mənfi əhali artımı olmuşdur. Məskunlaşmış ərazilərdə yoxsulluq səviyyəsi yüksəkdir, həm də İnsan İnkişafı İndeksi (İİİ) reytinqləri yüksəkdir. Bütün yoxsulluq səviyyəsi qitə ABŞ-ın materik hissəsindən yüksəkdir. Beş ərazinin dördündə ingilis dilindən başqa rəsmi bir dil var.[50][51]

Ərazi Rəsmi dil(lər)[50][51] Əhali artımı (2010–17)[52] Yoxsulluq səviyyəsi (2009)[53][54] Gözlənilən ömür uzunluğu (illərlə) İİİ[55][56] ÜDM ($)[57] Hərəkət istiqaməti Saat qurşağı Telefon kodu (+1)
Amerika Samoası İngilis, Samoa −2.39% 65%[qeyd 9] 73.4 0.827 658 milyon $ Sağ Samoa vaxtı (UTC-11) 684
Quam İngilis, Çamorro 2.12% 22.9% 76 0.901 5.793 milyard $ Sağ Çamorro vaxtı (UTC+10) 671
Şimali Marian adaları İngilis, Çamorro, Karolin −0.68% 52.3% 75.4 0.875 1.242 milyard $ Sağ Çamorro vaxtı 670
Puerto-Riko İngilis, İspan −10.43% 43.5%[qeyd 10] 80.9 0.845 103.135 milyard $ Sağ Atlantik vaxtı (UTC−4) 787, 939
ABŞ Vircin adaları İngilis −3.25% 22.4% 79.4 0.894 3.765 milyard $ Sol Atlantik vaxtı 340

Ərazilərin inzibati qraflıqları yoxdur.[qeyd 11] ABŞ Siyahıyaalma Bürosu Puerto-Rikonun 76 bələdiyyəsini, ABŞ Vircin adalarının üç əsas adasını, Quamın bütününü, Şimali Marian adalarının 4 bələdiyyəsini və Amerika Samoasının 3 rayonu və iki atollunu qraflığa ekvivalent hesab edir.[59][60] Siyahıyaalma Bürosu həmçinin ABŞ-a bağlı kiçik adacıqların hər birini qraflığa ekvivalent hesab edir.[59][60]

Kiçik adacıqlar[redaktə | əsas redaktə]

ABŞ-a bağlı kiçik adalar, atolllar və riflərdir. Palmira rifi, Beyker adası, Haulend adası, Carvis adası, Conston rifi, Kinqmen rifi, Miduey rifiUeyk rifi Sakit okeanda, Navassa adası, Baxo-NuevaSerranilla bankəsi Karib dənizindədir. Pamlira rifi (rəsmi olaraq ABŞ Palmira rifi ada ərazisi kimi tanınır)[61] yeganə inkorporativ ərazidir, bu status 1959-cu ildə Havay ştat olduqdan bəri davam edir.

Bir neçə ərazinin statusu mübahisəlidir. Navassa adası Haiti, Ueyk rifi Marşall adaları, Sueyns adası (Amerika Samoasının tərkibində) Tokelau, Serranilla bankəsi və Baxo-Nueva (hər ikisi Kolumbiya tərəfindən idarə edilir) Kolumbiya, Yamayka, HondurasNikaraqua tərəfindən mübahisəlidir.[62][63] ABŞ Balıq və Vəhşi Təbiət Xidmətinin işçiləri və onların xidmət təminatçılarından ibarət 40 nəfər əhaliyə malik olan Miduey rifi,[64] The Nature Conservancy və Balıq və Vəhşi Təbiət Xidmətinin heyəti və tədqiqatçılarından ibarət 4 ilə 20 nəfər arasında dəyişən əhalisi olan Palmira rifi[65] və təxminən 100 hərbi personal və mülki işçi əhalisi olan Ueyk rifi[66] istisna olmaqla onlar məskunlaşmamışdırlar.

Adı Mövqeyi Ərazisi Statusu Qeydlər
Baxo-Nueva Şimali Atlantik okeanKarib dənizi 110 km2 (42 sq mi) Qeyri-inkorporativ, qeyri-mütəşəkkil Kolumbiya tərəfindən idarə edilir. ABŞ (Quano adaları aktı əsasında) və Yamayka tərəfindən ərazi iddia edilir. Nikaraquanın ərazi iddiası 2012-ci ildə Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi tərəfindən Kolumbiya lehinə həll edilmişdir, baxmayaraq ki, ABŞ bu işdə tərəf olmadı və BƏM-in səlahiyyətini tanımadı.[67]
Beyker adası[a] Şimali Sakit okean 2.1 km2 (0.81 sq mi) Qeyri-inkorporativ, qeyri-mütəşəkkil Quano adaları aktı əsasında 28 oktyabr 1856-cı il tarixində ərazi iddia edilir.[68][69] 13 may 1936-cı il tarixində əlavə edilmiş və ABŞ Daxili İşlər Nazirliyinin səlahiyyətinə verilmişdir.[70]
Haulend adası[a] Şimali Sakit okean 4.5 km2 (1.7 sq mi) Qeyri-inkorporativ, qeyri-mütəşəkkil Quano adaları aktı əsasında 3 dekabr 1858-cı il tarixində ərazi iddia edilir.[68][69] 13 may 1936-cı il tarixində əlavə edilmiş və ABŞ Daxili İşlər Nazirliyinin səlahiyyətinə verilmişdir.[70]
Carvis adası[a] Cənubi Sakit okean (Polineziya) 4.75 km2 (1.83 sq mi) Qeyri-inkorporativ, qeyri-mütəşəkkil Quano adaları aktı əsasında 28 oktyabr 1856-cı il tarixində ərazi iddia edilir.[68][69] 13 may 1936-cı il tarixində əlavə edilmiş və ABŞ Daxili İşlər Nazirliyinin səlahiyyətinə verilmişdir.[70]
Conston rifi Conston rifi[a] Şimali Sakit okean 2.67 km2 (1.03 sq mi) Qeyri-inkorporativ, qeyri-mütəşəkkil Sonuncu dəfə 2004-cü ildə ABŞ Müdafiə Nazirliyi istifadə edilib.
Kinqmen rifi[a] Şimali Sakit okean 18 km2 (6.9 sq mi) Qeyri-inkorporativ, qeyri-mütəşəkkil Quano adaları aktı əsasında 8 fevral 1860-cı il tarixində ərazi iddia edilir.[68][69] 10 may 1922-ci il tarixində əlavə edilmiş və 29 dekabr 1934-cü ildə ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri Nazirliyinin səlahiyyətinə verilmişdir.[71]
Miduey rifi Miduey rifi Şimali Sakit okean 6.2 km2 (2.4 sq mi) Qeyri-inkorporativ, qeyri-mütəşəkkil 1859-cu ildən ərazidir; ilk növbədə vəhşi təbiəti qoruma ərazisidir və əvvəllər ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri Nazirliyinin səlahiyyətində idi.
Navassa adası Navassa adası Karib dənizi 5.4 km2 (2.1 sq mi) Qeyri-inkorporativ, qeyri-mütəşəkkil 1857-ci ildən ərazidir; həmçinin Haiti tərəfindən ərazi iddiası var
Palmira rifi Palmira rifi Şimali Sakit okean 12 km2 (5 sq mi) İnkorporativ, qeyri-mütəşəkkil Qismən The Nature Conservancy tərəfindən şəxsi mülkiyyyət olmaqla birlikdə qalan hissəsi federal mülkiyyətdir və Balıq və Vəhşi Təbiət Xidməti tərəfindən idarə olunur.[72][73] Oahunun təxminən 1,000 mil (1,600 km) cənubunda, quru ərazisi təxminən 1.56 sq mi (4.0 km2) olan 50 kiçik adadan ibarət arxipelaqdır. Atoll 1898-ci ildə Havay Respublikası əlavə edilərkən əldə edildi. 30 aprel 1900-cü ildə Havay ərazisi təsis edildikdə Palmyra rifi həmin ərazinin bir hissəsi kimi təsis edilmişdir. 1959-cu ildə Havay ştat olduqda, Konqres aktı atollu ştatdan istisna etdi. Palmira inkoporativ ərazi kimi qaldı, lakin yeni mütəşəkkil hökumət qəbul edilmədi.[74]
Serranilla bankəsi Şimali Atlantik okean və Karib dənizi 350 km2 (140 sq mi) Qeyri-inkorporativ, qeyri-mütəşəkkil Kolumbiya tərəfindən idarə olunur; hərbi dəniz qüvvələri qarnizonu var. ABŞ (Quano adaları aktı əsasında 1879-cu ildən bəri), Honduras və Yamayka tərəfindən ərazi iddia edilir. Nikaraquanın ərazi iddiası 2012-ci ildə Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi tərəfindən Kolumbiya lehinə həll edilmişdir, baxmayaraq ki, ABŞ bu işdə tərəf olmadı və BƏM-in səlahiyyətini tanımadı.[67]
Ueyk rifi Ueyk rifi[a] Qərbi Sakit Okean (Mikroneziya) 7.4 km2 (2.9 sq mi) Qeyri-inkorporativ, qeyri-mütəşəkkil 1898-ci ildən ərazidir; Ueyk rifi aerodromuna ev sahibliyi edir, ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən idarə edilir. Həmçinin Marşall adaları tərəfindən ərazi iddia edilir.[75]
  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Bu altı ərazi və Palmira rifi Sakit okean uzaq adaları milli dəniz abidəsini əmələ gətirir.

İnkorporativ və qeyri-inkorporativ ərazilər[redaktə | əsas redaktə]

See caption
Donanma abidəsi və Laysan albatrosu cücələri ilə birlikdə albatros abidəsi, Miduey rifi

Konqres bir ərazinin inkorporativ və qeyri-inkorporativ olduğuna qərar verir. ABŞ Konsitusiyası yerli hökümətlər və ştat sakinləri kimi hər bir inkorporativ əraziyə (yerli hökumət və sakinlər daxil olmaqla) İnkorporativ ərazilər mülkiyyətdən daha çox ABŞ-ın bir hissəsi kimi qəbul olunur.[76]

ABŞ Ali Məhkəməsi 1901-1905-ci illər Ada əraziləri məhkəmə işlərində konsitusiyanın ərazilərə şamil edildiyinə qərar verdi. Məhkəmə həmçinin ərazi inkorporativliyi doktrinasını da yaratmışdır ki, konsitusiya inkorporativ ərazilərə (Alyaska və Havay əraziləri kimi) tamimilə və Puerto-Riko, Quam, Flippinin qeyri-inkorporativ ərazilərinə qismən tətbiq olunur.[77][78]

1856-cı ilə qədər ABŞ-ın qeyri-inkorporativ əraziləri (həmçinin dənizaşırı mülklər və kiçik adacıqlar kimi də tanınır) yox idi. Konqres həmin il Quano adaları aktını qəbul edərək, prezidentə quano tədarükü üçün ərazi iddiasına malik olmayan adaları əldə etmək səlahiyyət verdi. ABŞ bu qanun əsasında xüsusilə Karib dənizi və Sakit Okeanda bir çox adaları və atolları nəzarət altına almışdır (və ərazi iddia etmişdir); əksəriyyət tərk edilmişdir. O, həmçinin 1856-cı ildən bəri digər şərtlər altında ərazilər də əldə etmişdir, məsələn İspan-Amerika müharibəsini sonlandıran Paris sülh müqaviləsi (1898) kimi. Ali Məhkəmə Balzak Porto-Rikoya qarşı məhkəmə işində bu qeyri-inkorporativ ərazilərin konstisional statusunu qiymətləndirmiş və Puerto-Rikodakı bir məhkəm haqqında aşağıdakılar dedi :

" ABŞ Dairə Məhkəməsi ABŞ-ın məhkəmə hakimiyyətini idarə etmək üçün Konstitusiyanın 3-cü maddəsinə əsasən qurulmuş əsl ABŞ məhkəməsi deyil … bu qanunun 4-cü maddəsinin 3-cü bəndinə əsasən verilmiş suveren konqres icazəsi ilə ABŞ-a məxsus əraziyə hörmətlə yanaşaraq bütün zəruri qanunlar və qaydaları hazırlamaq üçün … yaradılmışdır. Onun səlahiyyətlərinin əsl ABŞ məhkəmlərinə bənzərliyi sakinlərinə yerli təsirə tabe olmayan bir məhkəməyə müraciət etmək füsrəti yaradır, ərazi məhkəməsi xüsusiyyətini dəyişmir.[79]:312 "

Glidden Company Zdanoka qarşı məhkəmə işində məhkəmə Balzaka istinad etdi və inkorporativ ərazilərdəki məhkəmlər haqqında dedi : "Belə fikirlərdən sonra, Maddə III-ün materik xaricindəki qeyri-inkorporativ ərazilərdə yaradılan məhkəmələrə … və xarici ölklərdən konsessiya ilə yaradılmış konsulyar məhkəmələrə … tətbiq edilə bilməz olduğu nəzərə alınmışdır"[80]:547

ABŞ Ali Məhkəməsinin müəyyən ərazilər haqqında qərarları[redaktə | əsas redaktə]

Alyaska ərazisi[redaktə | əsas redaktə]

Florida ərazisi[redaktə | əsas redaktə]

Cənub-şərq ərazisi[redaktə | əsas redaktə]

Luiziana ərazisi[redaktə | əsas redaktə]

Qruplarına görə indiki ABŞ əraziləri[redaktə | əsas redaktə]

İnkorporativ mütəşəkkil ərazilər[redaktə | əsas redaktə]

İnkorporativ qeyri-mütəşəkkil ərazilər[redaktə | əsas redaktə]

Qeyri-inkorporativ mütəşəkkil ərazilər[redaktə | əsas redaktə]

Qeyri-inkorporativ qeyri-mütəşəkkil ərazilər[redaktə | əsas redaktə]

Məskunlaşmış ərazilər[redaktə | əsas redaktə]

Məskunlaşmamış ərazilər[redaktə | əsas redaktə]

Eksterritorial yurisdiksiya[redaktə | əsas redaktə]

Assosiasiyalaşmış dövlətlər[redaktə | əsas redaktə]

Mütəşəkkil ərazi[redaktə | əsas redaktə]

Keçmiş ABŞ ərazilərinin və idarə olunan sahələrin təsnifatı[redaktə | əsas redaktə]

ABŞ-ın keçmiş inkorporativ mütəşəkkil əraziləri[redaktə | əsas redaktə]

ABŞ-ın keçmiş qeyri-inkorporativ əraziləri[redaktə | əsas redaktə]

Hərbi idarədə olan ABŞ-ın keçmiş qeyri-inkorporativ əraziləri[redaktə | əsas redaktə]

Əvvəllər ABŞ tərəfindən idarə olunan ərazilər[redaktə | əsas redaktə]

Digər zonalar[redaktə | əsas redaktə]

Mədəni mənzərə[redaktə | əsas redaktə]

Qalereyalar[redaktə | əsas redaktə]

Nümayəndələr Palatasının səsvermə hüququ olmayan indiki ərazi üzvləri[redaktə | əsas redaktə]

İndiki ərazi qubernatorları[redaktə | əsas redaktə]

Peyk şəkilləri[redaktə | əsas redaktə]

Məskunlaşmış ərazilər[redaktə | əsas redaktə]

Məskunlaşmamış ərazilər (ABŞ-a bağlı kiçik adacıqlar)[redaktə | əsas redaktə]

Xəritələr[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Qeydlər[redaktə | əsas redaktə]

  1. Ali məhkəmənin 2016-ci il qərarına əsasən ərazilər suveren deyildir.
  2. Sikaiananın (həmçinin Stüart adaları kimi də tanınır) bəzi sakinləri Sikaiananın ABŞ-ın bir hissəsi olduğuna inanırlar: "Onlar iddialarını bununla əsaslandırlar ki, Stüart adaları kral IV Kamehamea tərəfindən ələ keçirilmiş və 1856-cı ildə onun tərəfindən Havay krallığının bir hissəsi kimi qəbul edilmişdir və beləliklə, 1898-ci ildə qanunla ABŞ-a əlavə edilən Havay Respublikasının (1893-cü ildə bəyan edilmişdir) bir hissəsi olmuşdur." Ancaq, Sikaiana "Havay və ondan asılı ərazilərə" aid deyil.[4]
  3. Bu ərazilərdən ikisi "birlik" adlandırılırdı.
  4. Tuana ABŞ-a qarışı məhkəmə işində doğuma görə ABŞ vətəndaşlığınln ABŞ-ın qeyri-inkorporativ bölgələrində bir hüquq olmadığına qərar verdi — Quam, Şimali Marian adaları, Puerto-RikoABŞ Vircin adalarında mövcud olan doğumdan vətəndaşlıq yalnız ABŞ Konqresi bu ərazilərə vətəndaşlıq verən qanunvericiliyi qəbul etdiyi üçün verilir. Ali Məhkəmə Tuana ABŞ-a qarışı haqqında hökm verməkdən imtina etdi.[20][21]
  5. Amerika Samoası texniki olaraq qeyri-mütəşəkkildir, amma o, de-fakto mütəşəkkildir.
  6. Saypan tək bir bələdiyyə olaraq idarə olunduğundan, nəşrlərin əksəriyyəti paytaxtı "Saypan" kimi istinad edirlər.
  7. ABŞ-ın suverenliyi 3 noyabr 1986-cı il (Şərq saatı ilə) və 4 noyabr 1986-cı ildə (yerli Şimali Mariana Adaları (Çamorro saatı) ilə) qüvvəyə minmişdir.[33]
  8. Düzəliş edilmiş Amerika Samoası Konstitusiyası 29 iyun 1951-ci ildə verilmiş səlahiyyətlə 1967-ci il iyunun 2-də o vaxtkı ABŞ daxili işlər naziri Stüart Li Yudall tərəfindən təsdiq edilmişdi. O, 1 iyul 1967-ci ildə qüvvəyə minmişdi.[39]
  9. 2017-ci il yoxsulluq səviyyəsi;[11] 2009-cu ildə Amerika Samoasında yoxsulluq səviyyəsi 57,8% olmuşdur.[58]
  10. 2017-ci il göstəricisi.
  11. Amerika Samoası 14 qraflığa bölünür, amma ABŞ Siyahıyaalma Bürosu onları kiçik mülki bölgü kimi qəbul edir.[59][60]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "Definition of Terms – 1120 Acquisition of U.S. Nationality in U.S. Territories and Possessions" (PDF). U.S. Department of State Foreign Affairs Manual Volume 7- Consular Affairs. U.S. Department of State. 22 dekabr 2015 tarixində arxivləşdirilib.
  2. "Puerto Rico not sovereign, Supreme Court says". USA Today (9 iyun 2016).
  3. "Definitions of Insular Area Political Organizations". U.S. Department of the Interior (12 iyun 2015).
  4. U.S. Insular Areas. Application of the U.S. Constitution (PDF) (Report). United States General Accounting Office. Noyabr 1997. p. 39. İstifadə tarixi: 19 sentyabr 2018.  Check date values in: |access-date=, |date= (help)
  5. "Unresolved Maritime Boundary Problems in the Caribbean". Harte Research Institute for Gulf of Mexico Studies (23 mart 2007).
  6. "Bajo Nuevo Bank (Petrel Islands) and Serranilla Bank". Wondermondo.com.
  7. (2012) United States Summary, 2010: Population and housing unit counts. U.S. Department of Commerce, Economics and Statistics Administration, U.S. Census Bureau.
  8. Smith, Gary Alden (28 fevral 2011). State and National Boundaries of the United States. McFarland, 170. ISBN 978-1-4766-0434-3.
  9. Gold, Susan Dudley (Sentyabr 2010). Missouri Compromise. Marshall Cavendish, 33. ISBN 978-1-60870-041-7.
  10. Murph, Darren. "The most expensive internet in America: fighting to bring affordable broadband to American Samoa". Engadget. https://www.engadget.com/2012/07/04/most-expensive-internet-in-america-samoa-broadband-interview/. İstifadə tarixi: 24 noyabr 2017.
  11. 11,0 11,1 Sagapolutele, Fili (2 mart 2017). "American Samoa Governor Says Small Economies 'Cannot Afford Any Reduction In Medicaid' | Pacific Islands Report". www.pireport.org. http://www.pireport.org/articles/2017/03/02/american-samoa-governor-says-small-economies-cannot-afford-any-reduction. İstifadə tarixi: 9 yanvar 2018.
  12. "Poverty Determination in U.S. Insular Areas".
  13. Bartholomew H. Sparrow (2005). The Louisiana Purchase and American Expansion, 1803–1898. Rowman & Littlefield, 232. ISBN 978-0-7425-4984-5. 2 dekabr 2012 tarixində istifadə olunub.
  14. 14,0 14,1 "8 FAM 301.1 (U) ACQUISITION BY BIRTH IN THE UNITED STATES". State Department Foreign Affairs Manual (FAM).
  15. "Executive Order 13423—Strengthening Federal Environmental, Energy, and Transportation Management". United States Department of State.
  16. 16,0 16,1 16,2 16,3 "American Samoa and the Citizenship Clause: A Study in Insular Cases Revisionism". Harvard Law Review.
  17. "Nativity by Place of Birth and Citizenship Status". U.S. Census Bureau.
  18. 18,0 18,1 8 FAM 301.1-1(b). State Department Foreign Affairs Manual (FAM) Vol 8. However, as reported in Samoa lawsuit, Newsweek, 13 iyul 2012. İstifadə tarixi: 16 dekabr 2012.
  19. Joshua Keating. (15 iyun 2015). "How Come American Samoans Still Don't Have U.S. Citizenship at Birth?". Slate. İstifadə tarixi: 1 yanvar 2018.
  20. Sitat səhvi: Yanlış <ref> teqi; Tuana1 adlı istinad üçün mətn göstərilməyib
  21. Sitat səhvi: Yanlış <ref> teqi; Tuana2 adlı istinad üçün mətn göstərilməyib
  22. "U.S. Insular Areas: Application of the U.S. Constitution". U.S. General Accounting Office (Noyabr 1997).
  23. "Common Core Document of the United States of America". www.state.gov (30 dekabr 2011).
  24. "The United Nations and Decolonization". www.un.org.
  25. 25,0 25,1 "The House Explained | House.gov". www.house.gov.
  26. "Application of the U.S. Constitution" 26–28. U.S. Government Accountability Office (Noyabr 1997).
  27. "PLASKETT, Stacey E. | US House of Representatives: History, Art & Archives". history.house.gov.
  28. 28,0 28,1 Locker, Melissa (9 mart 2015). "Watch John Oliver Cast His Ballot for Voting Rights for U.S. Territories". Time. http://time.com/3736845/john-oliver-last-week-tonight-voting-rights/. İstifadə tarixi: 1 yanvar 2018.
  29. 29,0 29,1 "Puerto Rico governor asks Trump to consider statehood". TheHill (19 sentyabr 2018).
  30. "2016 Presidential Primaries, Caucuses, and Conventions Alphabetically by State". Green Papers.
  31. "Dependencies and Areas of Special Sovereignty". U.S. Department of State.
  32. The Not-Quite States of America: Dispatches from the Territories and Other Far-Flung Outposts of the USA. W. W. Norton & Company. ISBN 978-0-393-24760-2.
  33. 33,0 33,1 33,2 33,3 "8 FAM 302.6 ACQUISITION BY BIRTH IN THE COMMONWEALTH OF THE NORTHERN MARIANA ISLANDS". fam.state.gov.
  34. 34,0 34,1 34,2 "Proclamation 5564—United States Relations With the Northern Mariana Islands, Micronesia, and the Marshall Island". The American Presidency Project.
  35. 35,0 35,1 "Puerto Rico's Status Explained. ECSU Takes A Look At Island's History." (25 sentyabr 2017).
  36. "History of Samoa – Samoa.travel". www.samoa.travel.
  37. 37,0 37,1 37,2 37,3 37,4 "American Samoa | Culture, History, & People". Encyclopedia Britannica.
  38. 38,0 38,1 38,2 "American Samoa". Pacific Islands Benthic Habitat Mapping Center.
  39. IBP USA (2009), «SAMOA American Country Study Guide: Strategic Information and Developments», Int'l Business Publications, сс. 49–64, , https://books.google.com/books?id=bIx7G7j1HC8C. İstifadə tarixi: 20 oktyabr 2011
  40. 40,0 40,1 40,2 "Guam | History, Geography, & Points of Interest". Encyclopedia Britannica.
  41. 41,0 41,1 41,2 41,3 "Northern Mariana Islands | history – geography". Encyclopedia Britannica.
  42. "Trust Territory of the Pacific Islands | former United States territory, Pacific Ocean". Encyclopedia Britannica.
  43. 43,0 43,1 "Australia – Oceania :: Northern Mariana Islands — The World Factbook – Central Intelligence Agency". CIA World Factbook.
  44. "Milestones: 1866–1898 – Office of the Historian". history.state.gov.
  45. "Consejo de Salud Playa Ponce v. Johnny Rullan".
  46. "The Insular Cases: A Comparative Historical Study of Puerto Rico, Hawai‘i, and the Philippines". The Federal Lawyer (Mart/Aprel 2011). İstifadə tarixi: 18 fevral 2019.
  47. "The Supreme Court Ponders Whether Puerto Rico Is a Fake State or a Real Colony". Slate Magazine (14 yanvar 2016).
  48. "Bipartisan Bill Seeks To Make Puerto Rico The 51st U.S. State By 2021". Huffington Post (28 iyun 2018).
  49. "8 U.S. Code § 1406 – Persons living in and born in the Virgin Islands". LII / Legal Information Institute.
  50. 50,0 50,1 "Language situation in the U.S. | About World Languages". aboutworldlanguages.com.
  51. 51,0 51,1 "Virgin Islands Language". Virgin Islands.
  52. "State Population Totals: 2010–2017". Census.gov. 1 noyabr 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 yanvar 2018.
  53. "POVERTY STATUS IN 2009 BY AGE Universe: Population for whom poverty status is determined more information 2010 U.S. Virgin Islands Summary File". U. S. Census Bureau.
    "POVERTY STATUS IN 2009 BY AGE Universe: Population for whom poverty status is determined more information 2010 Guam Summary File". U. S. Census Bureau.
    "POVERTY STATUS IN 2009 BY AGE Universe: Population for whom poverty status is determined more information 2010 Commonwealth of the Northern Mariana Islands Summary File". U. S. Census Bureau.
    "POVERTY STATUS IN 2009 BY AGE Universe: Population for whom poverty status is determined more information 2010 American Samoa Summary File". U. S. Census Bureau.
  54. "U.S. Census Bureau QuickFacts: Puerto Rico". U. S. Census Bureau.
  55. "Filling Gaps In The Human Development Index: Findings For Asia And The Pacific". United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific (ESCAP).
  56. "Human Development Index Trends and Inequality in Puerto Rico 2010–2015" (ing.). Ceteris Paribus (14 may 2017).
  57. "American Samoa | Data". data.worldbank.org.
    "Virgin Islands (U.S.) | Data". data.worldbank.org.
    "Northern Mariana Islands | Data". data.worldbank.org.
    "Guam | Data". data.worldbank.org.
    "Puerto Rico | Data". data.worldbank.org.
  58. "GAO – American Samoa and the Commonwealth of the Northern Mariana Islands – Economic Indicators Since Minimum Wage Increases Began". U.S. Government Accountability Office (Mart 2014).
  59. 59,0 59,1 59,2 "2010 FIPS Codes for Counties and County Equivalent Entities". Census.gov.
  60. 60,0 60,1 60,2 "States, Counties, and Statistically Equivalent Entities (Chapter 4)".
  61. Act of Admission, § 2, Pub. L. No. 86-3, 73 Stat. 4 (March 18, 1959).
  62. "U.S. Insular Areas: application of the U.S. Constitution" 1, 6, 39. U.S. General Accounting Office Report (Noyabr 1997).
  63. "Dependencies and Areas of Special Sovereignty". U.S. Department of State. — "Chart, under "Sovereignty", lists nine places under U.S. sovereignty that are administered by the U.S. Department of the Interior: Baker Island, Howland Island, Jarvis Island, Johnston Atoll, Kingman Reef, the Midway Islands, Navassa Island, Palmyra Atoll, and Wake Island.".
  64. "Australia-Oceania: Midway Islands". CIA World Factbook. 21 yanvar 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 mart 2019.
  65. "Australia-Oceania: United States Pacific Island Wildlife Refuges". CIA World Factbook. 16 fevral 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 mart 2019.
  66. "Australia-Oceania: Wake Island". CIA World Factbook. 31 yanvar 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 mart 2019.
  67. 67,0 67,1 International Court of Justice. "Territorial and maritime dispute (Nicaragua vs Colombia)" (2012).
  68. 68,0 68,1 68,2 68,3 Moore, John Bassett "A Digest of International Law as Embodied in Diplomatic Discussions, Treaties and Other International Agreements, International Awards, the Decisions of Municipal Courts, and the Writings of Jurists and Especially in Documents, Published and Unpublished, Issued by Presidents and Secretaries of State of the United States, the Opinions of the Attorneys-General, and the Decisions of Courts, Federal and State" 566–580. Washington, D. C.: U.S. Government Printing Office (1906).
  69. 69,0 69,1 69,2 69,3 "Acquisition Process of Insular Areas". United States Department of the Interior Office of Insular Affairs (12 iyun 2015).
  70. 70,0 70,1 70,2 Exec. Order No. 7368 (13 may 1936; in English) President of the United States
  71. "Kingman Reef". Office of Insular Affairs (12 iyun 2015).
  72. "AUSTRALIA-OCEANIA :: UNITED STATES PACIFIC ISLAND WILDLIFE REFUGES (TERRITORIES OF THE US)". The World Factbook. Central Intelligence Agency.
  73. "DOI Office of Insular Affairs (OIA) – Palmyra Atoll" (31 oktyabr 2007). 31 oktyabr 2007 tarixində arxivləşdirilib.
  74. "Palmyra Atoll". U.S. Department of the Interior Office of Insular Affairs.
  75. Wake Island The World Factbook-da
  76. "Definitions of insular area political organizations". Office of Insular Affairs, U.S. Department of the Interior (12 iyun 2015).
  77. "Consejo de Salud Playa de Ponce v. Johnny Rullan, Secretary of Health of the Commonwealth of Puerto Rico, pages 6–7". United States District Court for the District of Puerto Rico.
  78. "The Insular Cases: The Establishment of a Regime of Political Apartheid (2007) Juan R. Torruella".
  79. "Balzac v. People of Porto Rico". U.S. Supreme Court (10 aprel 1922).
  80. "Glidden Company v. Zdanok". U.S. Supreme Court (25 iyun 1962).

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]