Cücəkənd

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Cücəkənd
41°11′16″ şm. e. 44°11′10″ ş. u.
Ölkə
Tarixi və coğrafiyası
Saat qurşağı
Xəritəni göstər/gizlə
Cücəkənd xəritədə
Cücəkənd
Cücəkənd

Cücəkənd (1935-ci ildən Qızıl Şəfəq) — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Kalinino rayonunda kənd[1].

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

1937-ci ilə kimi Cəlaloğlu (Stepanavan) rayonunun tərkibində olmuşdur. Rayon mərkəzindən 15 km şimal-qərbdə, İlməzli kəndinin yaxınlığında birbirinə bitişik üç təpə üzərində, az bir hissəsi düzənlikdə yerləşir. Monqol istilası zamam bu kəndin adı Cüycikənd olmuş və sonradan toponim fonetik hadisəyə uğrayaraq «y» səsi düşmüş, Cüycikənd i~ə səsəvəzlənməsi nəticəsində Cücəkənd formasında qalmışdır.

Toponim monqol sərkərdəsi Cuci xanın[2] adı əsasında formalaşan cuci ulusunun adından[3][4] yaranmışdır. Yəni toponim cuci nəsil adı ilə «yaşayış məntəqəsi» mənasında işlənən kənd sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Patronim toponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 3.l. 1935-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilərək Qızıl Şəfəq qoyulmuşdur.

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Kənddə 1886-cı ildə 205 nəfər, 1897-ci ildə 237 nəfər, 1904-cü ildə 210 nəfər, 1914 - cü ildə 468 nəfər, 1916-cı ildə 399 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır[5]. 1918-ci ildə azərbaycanlılar deportasiyaya məruz qalmışdır. Indiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra kəndin sakinləri öz ocaqlarına dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 474 nəfər, 1926-cı ildə 498 nəfər, 1931-ci ildə 623 nəfər[5], 1987-ci ildə 1500 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1988-ci ilin noyabr-dekabr aylarında kəndin sakinləri Ermənistan dövləti tərəfindən qırğınlarla qovulmuşlar. İndi burada Şamaxının Kərkəng kəndindən gələn ermənilər yaşayır.[6]

Görkəmli şəxsiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Afad Qurbanov - Azərbaycanın görkəmli alim, professor,akademik, filologiya elmləri doktoru, əməkdar elm xadimi, dövlət mükafatı laureatı, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü.Azərbaycan Əlifba Komissiyasının 1990-cı ildə sədri olmuş və 1 avqust Əlifba Bayramı onun adı ilə bağlıdır. 1992-2000-ci illərdə görkəmli alim Azərbaycan Milli Yaradıcılıq Akademiyasının, Beynəlxalq Pedaqoji Elmlər Akademiyasının, Rusiya Pedaqoji və Sosial Elmlər Akademiyasının, Nyu-York Akademiyasının akademiki, Türk Dil Qurumunun şərəfli üzvü, Sürəkli Türk Dili Məclisinin həqiqi üzvü, Belçika Onomastika Cəmiyyətinin, Finlandiyanın Fin-Uqor Cəmiyyətinin və digər təşkilatların həqiqi və ya fəxri üzvü seçilmişdir.1983-1989-cu illərdə Afad Qurbanov Azərbaycan Respublikası «Bilik» Cəmiyyətinin Natiqlik və mühazirəçilik məharəti komissiyasının sədri və Azərbaycan Ali Məktəbləri Rektorlar Şurasının Rəyasət Heyətinin üzvü olmuşdur. 1992-2009-cu illərdə A.Qurbanov Azərbaycan Dilinin Onomalogiyası Problemləri Laboratoriyasının müdiri vəzifəsində çalışmışdır.
  • Əhməd Oğuz - Ssenari müəllifi. Kino redaktoru, şair, 1993-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.
  • Mövlud Süleymanlı — nasir, dramaturq, yazıçı, ssenari müəllifi, əsər müəllifi. Kino məsləhətçisi 1980-cı ildən AYB-nin üzvü, Аzərbаycаnın хаlq yаzıçısı, Əməkdаr incəsənət хаdimi, Аzərbаycаn Televiziyа və Rаdiо Verilişləri "Qаpаlı Səhimdаr Cəmiyyətinin" sədr müаvini, Аzərbаycаn Jurnalistlər İttifaqının "Qızıl qələm" mükаfаtı lаureаtı (1974), Moskvadа rus dilində nəşr edilmiş ilk kitаbınа ("Çоbаn İbrаhim və velоsiped") görə Maksim Qorki аdınа (keçmiş SSRİ-nəzərdə tutulur) Ümumittifаq ədəbi müsаbiqənin lаureаtı (1983), Аzərbаycаn Yаzıçılаr İttifаqının "Qızıl sünbül" ədəbi mükаfаtı, "Kənd həyаtınа həsr edilmiş ən yахşı əsərə görə" (1991). Bədii, sənədli publisistikа sаhəsində nаiliyyətlərinə görə "Аrаz" аli ədəbi mükаfаtı (1995), "Köç" rоmаnınа görə İlin ən yахşı əsərinə görə. АNАSАM Ödül bəlgəsi (Türkiyə) (2001), "Аnаdоlu ədəbiyyаtı" tоplаntısının Tаkdir ödülü.
  • Elviz İsmayılov Ənvər oğlu - Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasının müəllimi. ADNA-da Tətbiqi Riyazıyyat Kafedrasındə "Informatika" cəmiyyətinin sədri. Beynəlxalq elmi konfranslar və simpoziumların iştirakçısı.
  • Tariyel Müsəllim oğlu Qurbanov - Bakı Dövlət Universitetinin müəllimi, AMEA-nın İqtisadiyyat İnstitutunun böyük elmi işçisi, iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru
  • Miraslan Məcnun oğlu Bəkirli - 17 mart 1955-ci ildə Cücəkənddə doğulub.1969-cu ildə Qızıl Şəfəq 8 illik, 1971-ci ildə İlməzli kənd orta məktəbini bitirmişdir. 1972-1977-ci illərdə BDU-nun (keçmiş ADU) geoloji-coğrafiya fakültəsində təhsil almış, sonra Cəlilabad rayonunun Eçara, Maşlıq kəndlərində dövlət göndərişi ilə müəllim kimi fəaliyyət göstəmişdir. 1980-i ildən 1988-ci il hadisələrinə qədər doğulduğu rayonda “Zarya” qəzetində işləmiş, sonra Sumqayıt şəhərinə köçüb gəlməyə məcbur olmuşdur. Sumqayıtda əvvəl 8 sayli məktəbdə müəllim, sonra 18 saylı məktəbdə dərs hissə müdiri, 1990-cı ildə ilk müstəqil qəzetlərdən olan “Vətən səsi” qəzetində ədəbi işçi, şöbə müdiri kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1992-ci ildən Azərbaycan Dövlət Televiziyasında böyük redaktor kimi çalışıb. "Halallıq", "El deyimləri", "Xalq dastanları", "Yurd", "Yurd yeri" kimi etnoqrafik, folklor, tarixi, publisistik; "Ağrı", "Vətən qürbətdə qaldı", "Həsrət", "Durnalar qayıdanda" kimi verilişlərlə Qərbi Azərbaycan və işgalda olan torpaqlarımızla bağlı verilişlər hazırlamış, Qarabağ müharibəsində isə döyüş movqelərindən "Qılınc qolun davamıdır", "Cəbhədən qayıtmışıq" silsilə verilişlər hazırlayıb. 1996, 1998, 2002-ci illərdə "Ermənistan" adlanan dədə-baba toprpaqlarında həyatına risq edərək video çıkilişlər edərək efirə "Vətən qürbətdə qaldı", "Ağrı" adı altında verilişıər hazırlamışdır. "Xızır baba", "Düşmən", "Risq", "Görüş", "Adın hikməti", "Hayıf" qısametrajlı filmlərin ssenari müəllifi və rejissorudur ("Xızır babanın rejissoru Mirsadiq Ağazadə"). 1984-cu ildən bədii yazllarla müntəzəm olaraq ədəbi orqanlarda çap olunur. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür. Aşağıdakı kitabların müəllifidir: “Çən qarısı” (uşaq hekayələri) 130 səh. – “Gənclik” nəş.- 1992-ci il; “İstək” (hekayələr, povestlər, esse və mənsur şeirlər) – 340 səh. “Ağrıdağ” 1999-cu il; “Qaçqının ünvanı olmur” (publisistika) 180 səh – “Nurlan” – 2002-ci il; “Kəndim - kədərim”- 1-ci cild (publisistika) 486 səh. – “Nurlan” – 2003-ci il; “Əsərlər” – 1-ci cild (hekayələr) – 400 səh.– “Nurlan” – 2004-ci il; “Əsərlər” – 2-ci cild (povestlər) – 454 səh.– “Nurlan” – 2008-ci il; “Kəndim- kədərim”- 2-ci cild (publisistika) 486 səh. “Nurlan” – 2011-ci il; “Əsərlər” – 3-ci cild ("Sürgün" romanı) – 319 səh.– “Zərdabi” – 2012-ci il; “Əsərlər” – 4-cü cild ("Mübariz" romanı) – 311səh.– “Zərdabi” – 2015-ci il; "Sürgün" romanı Türk Dünyası Araşdırmaları Uluslararası İlimlər Akademiyası tərəfindən Ankarada 2012-ci ildə çap olunub. Həmin əsər rus dilinə də tərcümə olunub. Cənublu bacı-qardaşlarımızın da oxuması üçün əksi əlifbada hazırlanır. "Mübariz" romanı (nəfis üz qabığı ilə) – 311 səh.– “Zərdabi” – 2015-ci il; “Əsərlər”in 5, 6, 7, 8-ci cildləri nəşriyyata təqdim olunub. "Kəlbəcər ağrısı", "Bir gecənin gəlini", "Əyriqar","Tanrı yazısı", "Yiyəsizlər" romanlarının, müxtəlif kinossenarin müəllifidir, rejissor kimi qısametrajlı və tarixi filmlər hazırlayıb. Üç övlad atasıdır

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Əziz Ələkbərli, "Qədim türk-oğuz yurdu "Ermənistan"", Bakı, "Sabah", 1994.
  • Həbib Rəhimoğlu. "Silinməz adlar, sağalmaz yaralar", Bakı, "Azərnəşr", 1997.
  • B.Ə.Budaqov, Q.Ə.Qeybullayev. "Ermənistanda Azərbaycan mənşəli toponimlərin izahlı lüğəti". Bakı, "Oğuz eli", 1998.
  • Ermənistan azərbaycanlılarının tarixi coğrafiyası, Bakı, "Gənclik", 1995.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. İbrahim Bayramov, "Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri", Bakı, "Elm", 2002
  2. ASE, X cild, Bakı, 1987, s.449
  3. ASE, X cild., Bakı., 1987, s.449
  4. Cavad Heyət. Türklərin tarix və mədəniyyətinə bir baxış (İslamdan əvvəl və islam dövrü). Başlanğıcından XVI əsrə qədər, Bakı, Azərnəşr, 1993, s.36
  5. 1 2 Qorqodyan Z. 1831-1931-ci illərdə Sovet Ermənistanının əhalisi, İrəvan, «Melkonyan fond», 1932, s.80-81, 150-151  (erm.)
  6. Azərbaycanlıar və ermənilər kəndlərini dəyişdilər