Cücəkənd

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Tarixi Azərbaycan əraziləri
Qızıl Şəfəq


Xəritədə yeri
Qızıl Şəfəq (Ermənistan)
Red pog.png
Qızıl Şəfəq
Məlumatlar
Ölkə Ermənistan
Bölgə Loru mahalı
Əhali 1500 nəfər (1987)

Cücəkənd (1935-ci ildən Qızıl Şəfəq) — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indi Kalinino rayonunda kənd[1].

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

1937-ci ilə kimi Cəlaloğlu (Stepanavan) rayonunun tərkibində olmuşdur. Rayon mərkəzindən 15 km şimal-qərbdə, İlməzli kəndinin yaxınlığında birbirinə bitişik üç təpə üzərində, az bir hissəsi düzənlikdə yerləşir. Monqol istilası zamam bu kəndin adı Cüycikənd olmuş və sonradan toponim fonetik hadisəyə uğrayaraq «y» səsi düşmüş, Cüycikənd i~ə səsəvəzlənməsi nəticəsində Cücəkənd formasında qalmışdır.

Toponim monqol sərkərdəsi Cuci xanın[2] adı əsasında formalaşan cuci ulusunun adından[3][4] yaranmışdır. Yəni toponim cuci nəsil adı ilə «yaşayış məntəqəsi» mənasında işlənən kənd sözünün birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Patronim toponimdir. Quruluşca mürəkkəb toponimdir.

Erm. SSR AS RH-nin 3.l. 1935-ci il fərmanı ilə adı dəyişdirilərək Qızıl Şəfəq qoyulmuşdur.

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Kənddə 1886-cı ildə 205 nəfər, 1897-ci ildə 237 nəfər, 1904-cü ildə 210 nəfər, 1914 - cü ildə 468 nəfər, 1916-cı ildə 399 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır[5]. 1918-ci ildə azərbaycanlılar deportasiyaya məruz qalmışdır. Indiki Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulandan sonra kəndin sakinləri öz ocaqlarına dönə bilmişdir. Burada 1922-ci ildə 474 nəfər, 1926-cı ildə 498 nəfər, 1931-ci ildə 623 nəfər[5], 1987-ci ildə 1500 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır. 1988-ci ilin noyabr-dekabr aylarında kəndin sakinləri Ermənistan dövləti tərəfindən qırğınlarla qovulmuşlar. İndi burada Şamaxının Kərkəng kəndindən gələn ermənilər yaşayır.[6]

Görkəmli şəxsiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Əhməd Oğuz - Ssenari müəllifi. Kino redaktoru, şair, 1993-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü.
  • Mövlud Süleymanlı — nasir, dramaturq, yazıçı, ssenari müəllifi, əsər müəllifi. Kino məsləhətçisi 1980-cı ildən AYB-nin üzvü, Аzərbаycаnın хаlq yаzıçısı, Əməkdаr incəsənət хаdimi, Аzərbаycаn Televiziyа və Rаdiо Verilişləri "Qаpаlı Səhimdаr Cəmiyyətinin" sədr müаvini, Аzərbаycаn Jurnalistlər İttifaqının "Qızıl qələm" mükаfаtı lаureаtı (1974), Moskvadа rus dilində nəşr edilmiş ilk kitаbınа ("Çоbаn İbrаhim və velоsiped") görə Maksim Qorki аdınа (keçmiş SSRİ-nəzərdə tutulur) Ümumittifаq ədəbi müsаbiqənin lаureаtı (1983), Аzərbаycаn Yаzıçılаr İttifаqının "Qızıl sünbül" ədəbi mükаfаtı, "Kənd həyаtınа həsr edilmiş ən yахşı əsərə görə" (1991). Bədii, sənədli publisistikа sаhəsində nаiliyyətlərinə görə "Аrаz" аli ədəbi mükаfаtı (1995), "Köç" rоmаnınа görə İlin ən yахşı əsərinə görə. АNАSАM Ödül bəlgəsi (Türkiyə) (2001), "Аnаdоlu ədəbiyyаtı" tоplаntısının Tаkdir ödülü.
  • Afad Qurbanov - Azərbaycanın görkəmli alim, professor,akademik, filologiya elmləri doktoru, əməkdar elm xadimi, dövlət mükafatı laureatı, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü.Azərbaycan Əlifba Komissiyasının 1990-cı ildə sədri olmuşdur və 1 avqust Əlifba Bayramı onun adı ilə bağlıdır. 1992-2000-ci illərdə görkəmli alim Azərbaycan Milli Yaradıcılıq Akademiyasının, Beynəlxalq Pedaqoji Elmlər Akademiyasının, Rusiya Pedaqoji və Sosial Elmlər Akademiyasının, Nyu-York Akademiyasının akademiki, Türk Dil Qurumunun şərəfli üzvü, Sürəkli Türk Dili Məclisinin həqiqi üzvü, Belçika Onomastika Cəmiyyətinin, Finlandiyanın Fin-Uqor Cəmiyyətinin və digər təşkilatların həqiqi və ya fəxri üzvü seçilmişdir.1983-1989-cu illərdə Afad Qurbanov Azərbaycan Respublikası «Bilik» Cəmiyyətinin Natiqlik və mühazirəçilik məharəti komissiyasının sədri və Azərbaycan Ali Məktəbləri Rektorlar Şurasının Rəyasət Heyətinin üzvü olmuşdur. 1992-2009-cu illərdə A.Qurbanov Azərbaycan Dilinin Onomalogiyası Problemləri Laboratoriyasının müdiri vəzifəsində çalışmışdır.
  • Elviz İsmayılov Ənvər oğlu - Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasının müəllimi. ADNA-da Tətbiqi Riyazıyyat Kafedrasındə "Informatika" cəmiyyətinin sədri. Beynəlxalq elmi konfranslar və simpoziumların iştirakçısı.
  • Tariyel Müsəllim oğlu Qurbanov - Bakı Dövlət Universitetinin müəllimi, AMEA-nın İqtisadiyyat İnstitutunun böyük elmi işçisi, iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Əziz Ələkbərli, "Qədim türk-oğuz yurdu "Ermənistan"", Bakı, "Sabah", 1994.
  • Həbib Rəhimoğlu. "Silinməz adlar, sağalmaz yaralar", Bakı, "Azərnəşr", 1997.
  • B.Ə.Budaqov, Q.Ə.Qeybullayev. "Ermənistanda Azərbaycan mənşəli toponimlərin izahlı lüğəti". Bakı, "Oğuz eli", 1998.
  • Ermənistan azərbaycanlılarının tarixi coğrafiyası, Bakı, "Gənclik", 1995.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. İbrahim Bayramov, "Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri", Bakı, "Elm", 2002
  2. ASE, X cild, Bakı, 1987, s.449
  3. ASE, X cild., Bakı., 1987, s.449
  4. Cavad Heyət. Türklərin tarix və mədəniyyətinə bir baxış (İslamdan əvvəl və islam dövrü). Başlanğıcından XVI əsrə qədər, Bakı, Azərnəşr, 1993, s.36
  5. 5,0 5,1 Qorqodyan Z. 1831-1931-ci illərdə Sovet Ermənistanının əhalisi, İrəvan, «Melkonyan fond», 1932, s.80-81, 150-151  (erm.)
  6. Azərbaycanlıar və ermənilər kəndlərini dəyişdilər