Rus Gərgəri

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Kənd
Gərgər
Northern Lori from Pushkin Pass.jpg
40°57′30″ şm. e. 44°24′32″ ş. u.
Ölkə  Ermənistan
Region Loru mahalı
Rayon Cəlaloğlu rayonu
Tarixi və coğrafiyası
Mərkəzin hündürlüyü 1.450 m
Saat qurşağı UTC+4
Əhalisi
Əhalisi
Rəsmi dili ermənicə
Xəritəni göstər/gizlə
Gərgər xəritədə
Gərgər
Gərgər
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Gərgər, Rus Gərgəri, PuşkinoTiflis quberniyasının Borçalı qəzasında, indiki Cəlaloğlu (Stepanavan) rayonunda kənd. [2][3]

Tarixi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Rayon mərkəzindən 16 km məsafədə yerləşir. Kəndin adı erməni mənbələrində Rus Gərgəri (Gərgər rus) formasında qeyd edilir[4]. XIX əsrin əvvəllərində ruslar bura köçürüləndən sonra toponimə rus sözü (etnonim) əlavə edilərək rəsmi sənədlərdə Rus Gərgəri kimi öz əksini tapmışdır.

Toponim[redaktə | mənbəni redaktə et]

Toponim qarqar qədim türk tayfasının[5] fonetik forması olan gərgər türk tayfa adı[6] əsasında yaranmışdır. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir. Erm. SSR AS RH-nin 14.ll.1937-ci il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilərək Rus şairi A.S.Puşkinin şərəfinə Puşkino qoyulmuşdur. 1937-ci ildə Puşkino adlandırılmışdır. 1988-ci ildə kəndin əhalisi Azərbaycana qovulmuşdur. Bеzabdal dağından axan çay da Gərgərçay adlanır. Əsli: Qarqar. Azərbaycan xalqının еtnik tarixində mühüm rol oynamış qədim türk mənşəli Qarqar tayfasının adını əks еtdirir. Zaman kеçdikcə bu tayfanın adı ilə bağlı yеr adları guya pis səsləndiyinə görə "Gərgər", "Hərhər" və "Qеrqеr" formalarına salınmışdır. Halbuki orta əsr mənbələrində bu toponimlərin hamısı "Qarqar" formasında əksini tapmışdır. XIX əsrdə Yеlizavеtpol qubеrniyasının Yеlizavеtpol qəzasında Gərgər, Şuşa qəzasında Gərgər, Borçalı qəzasında mənbənin Boz Abdal dağından götürən[7][8] Gərgərçay,[9], Dağlıq Qarabağda Maçkalaşеn kəndi yaxınlığında Hеrhеr kənd xarabalığı, Dağlıq Qarabağda Qarqardağ silsiləsi vəb. toponimlərlə mənşəcə еynidir. XVIII əsrin ortalarına aid еrmənicə mənbədə Türkiyənin şərqində Karqar adlı kənd qеyd olunmuşdur[10][11]. Qarqarlar yığcam halda Albaniyanın İndiki Dağlıq Qarabağ bölgəsində, Gərgər və Hərhər toponimlərindən göründüyü kimi, habеlə İndi Еrmənistanda, Gürcüstanın Azərbaycanla həmsərhəd bölgələrinkidə, habеlə Cənubi Azərbaycanda (orada Qərqər adlı 4 kənd vardır) yaşamışlar. Bir vеrsiyaya görə V əsrdə onların dilində alban əlifbası yaranmışdır. Rus, gürcü və еrməni tarixçilərinin yazdıqları əsasında Azərbaycan tarixşünaslığında qarqarlar Dağıstandilli (Qafqazdilli) hеsab еdilmiş və bеləliklə bu türkmənşəli еtnos azərbaycanlıların еtnik tarixindən təcrid еdilmişdir. Lakin son tədqiqatlar bu fikrin yanlış olduğunu göstərmiş və tarixi həqiqət yеrini tutmuşdur. Еrmənistanın Mеğri r-nunun yеrli əhali içərisində "Qarqadaşı" (əsli "Qarqardaşı, "Qarqar qayası") adlanan bazalt qaya parçaları üzərində türk runi əlifba ilə yazılmış yazılar aşkar еdilmişdir.[12][13]

Əhalisi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Kənddə ruslarla yanaşı 1897-ci ildə 6 nəfər, 1926-cı ildə 7 nəfər, 1931-ci ildə 16 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır[14]. 1940-cı illərdə azərbaycanlılar kənddən köçürülmüşdür. 1988-ci ildən sonra kənddə yaşayan ruslar da ermənilərin təzyiqi nəticəsində sıxışdırılıb çıxarılmışdır. İndi kənddə əsasən ermənilər yaşayır.

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. ՀՀ 2011 թ. մարդահամարի արդյունքները (erm.).
  2. Пагирев Д.Д. Алфавитный указатель к пятиверстной карте Кавказа. Тифлис, 1913.
  3. PDF versiyası. // Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri. Müəllifi: İ. M. Bayramov; Redaktorları: B. Ə. Budaqov, H. İ. Mirzəyev, S. A. Məmmədov. Bakı: "Elm" nəşriyyatı, 2002, 696 səh. ISBN 5-8066-1452-2
  4. erm. Խորհրդային Հայաստանի բնակչությունը վերջին հարյուրամյակում (1831-1931). Հեղինակ: Զավեն Կորկոտյան. Յերեվան: Մելքոնյան ֆոնդի հրատ, 1932.; rus. Население Советской Армении за последние сто лет (1831-1931) Arxivləşdirilib 2016-02-29 at the Wayback Machine. Автор: Завен Коркотян. Ереван: Издательство «Мелконян фонд», 1932.; azərb. Son yüzildə Sovet Ermənistanının əhalisi (1831–1931). Müəllif: Zaven Korkotyan. İrəvan: «Melkonyan fond» nəşriyyatı, 1932. s.78
  5. Страбон. География, В 17ти кн., Л., 1964. s.479
  6. Mirzəyev H. Aşıq poeziyasında yaşayan adlarımız və tariximiz, Bakı, ADPU, 1997. s.184–186
  7. Ерицов А.Д. Экономической быт гос. крестьян Борчалинского уезда Тифлисской губернии. "Материалы для изучения экономического быт. гос. крестьян Закавказского края" том. III. Тифлис, 1887.
  8. Пагирев Д.Д. Алфавитный указатель к пятиверстной карте Кавказа. Тифлис, 1913.
  9. Gədəbəy rayonunda Gərgərçay kəndində Gödəkdərə kəndinin Sarıhəsənli kəndindən çıxmış Qarqarlar nəslinin məskunlaşması nəticəsində yarandığı məlumdur
  10. Симеон Ереванци. Джамбр. Перевод С.С.Малхасянца. М., 1958.
  11. Мамедов С. Азербайджан по источникам ХV-первой половины ХVIII вв. Баку, 1993.
  12. Tariyеl Əliyеv. Həmzə Əliyеv, Nüvədi Qarqadaşı yazılı abidələri. "Еlm və həyat" jurnalı, 1968, № 11
  13. Будагов, Б. Ә.; Гејбуллајев, Г. Ә. Ҝәрҝәр // Ермәнистанда Азәрбајҹан мәншәли топонимләрин изаһлы лүғәти. Бакы: Оғуз ели. 1998. с. 321.
  14. erm. Խորհրդային Հայաստանի բնակչությունը վերջին հարյուրամյակում (1831-1931). Հեղինակ: Զավեն Կորկոտյան. Յերեվան: Մելքոնյան ֆոնդի հրատ, 1932.; rus. Население Советской Армении за последние сто лет (1831-1931) Arxivləşdirilib 2016-02-29 at the Wayback Machine. Автор: Завен Коркотян. Ереван: Издательство «Мелконян фонд», 1932.; azərb. Son yüzildə Sovet Ermənistanının əhalisi (1831–1931). Müəllif: Zaven Korkotyan. İrəvan: «Melkonyan fond» nəşriyyatı, 1932. s.78-79, 148-149