Meyxana

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Azərbaycan musiqisi
Azerbaijani mugam trio in XVI century miniature of Nizami Ganjavi's Khosrow and Shirin.JPG
Ümumi mövzular
Janrlar
Xüsusi formalar
Milli musiqi
Alt janrlar
Media və təqdim etmə
Musiqi festivalları
Musiqi mediası Mədəniyyət TV
Millətçilik və vətənpərvərlik mövzusunda mahnılar
Milli himn Azərbaycan himni

MeyxanaAzərbaycana məxsus, zərb alətinin müşayiəti ilə oxunan və ya deklamasiya edilən metrikləşdirilmiş musiqi-poetik janrı. Meyxanada iki və daha artıq meyxanaçı müşairə şəklində bədahətən söyləyir. Meyxananın quruluş xüsusiyyətləri bayatı, qoşma, gəraylı və başqa xalq, eləcə də, aşıq poeziyasının formalarına dəqiq olmasa da, meyxanının özünəməxsusluğu janra əlvanlıq artırır. Meyxanaya bu təkraredilməz görkəmi verən amil – müşayiətdə zərb alətinin metroritmik əsasının ostinat formullu təşkilidir.

Etimologiya[redaktə | əsas redaktə]

"Meyxana" (fars. میخانه‎) sözü iki sözd - "mey" (fars dili dialektlərinin birində "şərab", "sərxoşluq") və türk dilində "xana" ("otaq" anlamı verir) sözlərinin birləşməsindən ibarətdir.[1]

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

XX əsrin erkən illəri[redaktə | əsas redaktə]

Meyxanaçı Kərimin sözlərinə görə, meyxananın tarixi XVIII əsrin axırında yazıçı Seyid Hüseyn Sadiqin qardaşı Mirpaşa ilə bağlıdır.[2] Bəzi musiqi mütəxəssisləri meyxananın təşəkkül tarixinin qədimlərə getdiyini bildirirlər. Tarix elmləri doktoru Təvəkkül Səlimov meyxanaların “ən azı 550-600 illik ənənəyə söykəndiyini” qeyd edir.[3] Professor Nizami Tağısoy isə meyxanaların qam-şaman ənənələrindən və ozan-aşıq sənətindən yarandığını bildirir:

" Meyxanələrin tarixinə ekskurs etdikcə, onların şifahi söz sənətinin digər nümunələri kimi qaynaqlarının uzaq keçmişə, bir tərəfdən, qam-şaman ənənələrinə, ozan-aşıq sənəti ilə müəyyən paralellərinə, digər tərəfdən, müsəlmanlığın Azərbaycan türkləri içində genişlənməsi və dərvişliyin yayılması ilə bağlayırıq. Bu baxımdan, bəlkə də dərviş mərsiyələri və qəsidələri meyxanələrin inkişafına daha çox təsir göstərib. Sonrakı dövrlərdə ictimai-siyasi, iqtisadi-mədəni durumdan asılı olaraq, meyxanə sənətinin inkişafı dolanbac, eyni zamanda mürəkkəb yol keçməklə formalaşıb, cilalanıb.[3] "

Meyxana ilə təmaslaşan elementlər xalq tamaşalarından olan "Kos-kosa" oyununda da müşahidə edilir.[3] Novruz bayramı ilə əlaqədar ifa olunan "Kosa-kosa" kimi yığcam süjet və struktur əlamətləri ilə seçilən xalq tamaşasında əksini tapan, incə yumorla cilalanan mətn, mətnə oynaq və emosional təsir aşılayan ritm, xüsusən də ifanın təkrarlanan nəqərat hissəsi meyxanaya məxsus elementləri yada salır.[3]

Tənqid-təbliğ teatrı səhnəsində 1922-1923-cü illərdə söylənilmiş meyxanalar – Əliağa VahidBağır Cabbarzadə, daha sonralar Mirpaşa və Əli İslam, Ağasəlim ÇildağHəkim Qəni duetləri deyişmənin ən gözəl nümunələri hesab edilə bilər.[4] XIX əsrdə Mirzə Bağır Bakı toyları və şənliklərində meyxana deyən şairlərin ən görkəmlisi, böyük şöhrət qazananlarından biri olub. Onun poetik üslubundakı sadəliyi, həyat həqiqətlərinə səmimi münasibətini, klassik şairlərdən ustalıqla bəhrələnməsini aşkar görmək olur:

Qaş-gözünü süzgilən,
Ürəyimi üzgilən,
Meyxanəçi görgilən,
Bu Bağırı müxtəsər.

Mirzə Bağır[4]

Həmin dövrdə Atababa Hicri xalq ruhunda sadə, təbii və mənalı meyxanalar yaratmağa çalışmış, həyatı gerçəkliklərə fəal vətəndaşlıq mövqeyindən münasibət bildirib.[4] O, gözəlliyi yüksək şövqlə vəsf etdiyi kimi, cəmiyyətdə baş verən nöqsanları da cəsarətlə tənqid edib:

Harda görsən əli təsbehli, çiyni əbalı,
Qaçmasan ondan əgər boynuva şeytan babalı.
Bunların xeyri topuqdan olur, boydan zərəri,
Baxma məsciddə vurub qoltuğuna Quranı.

Atababa Hicri[4]

Dəmir pərdə dövrü[redaktə | əsas redaktə]

Meyxananı ilk dəfə yazılı ədəbiyyata Əliağa Vahid gətirib.

SSRİ-nin yürütdüyü "dəmir pərdə" siyasəti uzun müddət Azərbaycan musiqisi üçün beynəlxalq musiqi məkanına çıxışı bağlamışdı.[5] Xarici mədəni məkanda meyxananının mövqeyinin itirilməsi ilə yanaşı, Azərbaycanın özünün daxilində də keçən yüzilin 1920-30-cu illərin məlum şüarlarında ifadə olunmuş nihilist tendensiya tədricən meyxananın ictimai statusunu laxlatdı.[5] 1970-ci illərədək olan dövrdə Azərbaycan cəmiyyətində meyxana yaradıcılığına primitiv sənət kimi baxış tədricən möhkəmlənməyə başlasa da, cəmiyyətin müəyyən bir hissəsində aşıq yaradıcılığının populyarlığını azaltmadı.[5] Sovet dövründə ciddi məkanlarda meyxana üçün şərait yaradılmadığından, sənət xiridarları küçə, tinlərdə, meyxanalar deyirdi.[1]

Meyxananı ilk dəfə yazılı ədəbiyyata Əliağa Vahid gətirib.[6] Vahid meyxana janrında öz qələmindən məharətlə istifadə etmiş, təsirli şəkildə məşhur ictimai-siyasi və tənqidi məzmunlu meyxanaları ilə çıxış edib geniş rəğbət qazanmışdır.

1960-cı illərdə Vaqif Mustafazadə muğamın klassik Amerikan caz musiqisi ilə sintezini yaradılmasında, meyxanadan da istifadə etmişdir.[7]

1970-ci və 1980-ci illər[redaktə | əsas redaktə]

1988-ci ildə Nizami Rəmzi ilə Abbasqulu Nəcəfzadə "Meyxana" folklor ansamblının yaradıcısı olub, meyxananı adi toy, el şənliklərindən böyük sənət ocaqlarına və səhnələrinə çıxarıb.[8][9] Rəmzinin cəhdləri nəticəsində, 1989-cu ildə Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasındakı çıxışından video kadrlar nümayiş olunub.[9]

Müstəqil Azərbaycan dövrü[redaktə | əsas redaktə]

1991-ci ildə şoumen Qorxmaz Əlili ilk dəfə Bakı Dövlət Sirkində Respublika üzrə Meyxana müsabiqəsini təşkil etmişdir.[10] 1996-cı ildə bəstəkar Rəhilə Həsənova fortepiano üçün "Meyxana" əsərini yaratmışdır.[11] Meyxananı fortepianonun sözsüz dilinə «tərjümə edərkən» bəstəkar məxsusi ritmləri qabardır, həm də ifaya teatr elementləri (pianoçu ayrı-ayrı musiqi jümlələri arasında çırtma çalır ki, bu da meyxana məjlisləri üçün səjiyyəvidir) gətirir.[11]

2000-ci illərdə meyxananın təbliğində satirik şair Baba Pünhanın böyük rolu olub.[12] O, öz şeirlərininin bəzilərini telekanallarda meyxana kimi ifa etməklə yaddaşlarda qalıb.[12] 2001-ci ildə yaranan "De, Gəlsin!", 2008-ci ildə "Sözüm var" və 2009-cu ildə "Söz qalası" kimi verilişlər Azərbaycanda meyxananın inkişafı və populyarlaşmasına güclü təkan verdi.[13] Bu dövrdə, bir çox meyxanaçılar Azərbaycan hip-hopuAzərbaycan pop musiqisi sənətçiləri ilə duetlərdə iştirak edib. Uğurlu duetlərdən Namiq Qaraçuxurlunun Aygün Kazımova ilə "Bağlanıram", Vahid Qədimin Elşad Xose ilə "Şou-biznes", Vüqar Əbdülovun Ədalət Şükürov ilə "Bağlı qapı", Mirfərid Zirəlinin Elşad Xose ilə "Adrenalin" mahnılarını qeyd etmək olar.

2011-ci il 5 noyabrda meyxanaçı qardaşlar Ehtiramİntiqam Rüstəmov tərəfindən yazılmış "Tı kto takoy? Davay, do svidaniya!" meyxanası mem olmuş, Rusiya, Ukrayna, RumıniyaGürcüstanda populyarlıq qazanmışdır.[14][15][16]

Meyxananın janrları[redaktə | əsas redaktə]

Meyxana — qafiyəli, rədifli, beyt və qafiyəsiz (bədihə) janrlarından ibarətdir.[17]

Qafiyəli meyxanalar[redaktə | əsas redaktə]

Qafiyəli meyxanaların kuplet formasına malik olan mahnılarla oxşsa da, mahnılardan fərqli olaraq, meyxanalar qafiyədən başlanır və refren səciyyəsi daşıdığı üçün, əksər hallarda, aid olduğu məqamın başlıca pərdəsinə əsaslanır.[17] Qafiyəli meyxanaların ikinci bölümündə onun məğzi, əks etdirdiyi başlıca ideya tərənnüm olunur: Adın şərəflidi, xətrin əzizdi. Üçüncü bölüm (qafiyə ilə) bağlayıcı misradır. Bu bölüm, əksər hallarda, bəndi tamamlayır.[17] O zaman bağlayıcı misra, bəndlə qafiyələnir. Qafiyəli meyxanalar musiqilə digər növlərdən daha artıq bağlıdır. Onun bəndindəki hər bir misra inkişafın yeni bir mərhələsidir. Belə ki, bəndin ilk qoşa misrası onun ekspozisiyası, ilkin şərh bölümüdür.[17] Məsələn:

Dağların qoynunda çapanda atda,
Təbiəti seyr edirsən həyatda,

"Dağlar", Tahir Rəvan[18]

Beyt meyxanalar[redaktə | əsas redaktə]

Beyt meyxanalar, forma etibarilə digər meyxana növlərindən fərqlənir.[17] Beyt meyxanalar qafiyələnən qoşa misralardan ibarət olur.[17] Bəzi hallarda isə qafiyə qoşa misranı tamamlayaraq rədif əhəmiyyəti qazanır:

Yaşlı nəsil başa sala bilmir sizi,
Siz, seçə bilmirsiz əyridən düzü,
Heç adamın deməyə də gəlmir üzü
Gündə salıb yanınıza bir cüt qızı,
Tin-dalanda dura-dura qalmısız siz,
Geyminizdə gödəkləşibdir ki, sanki,
Əyninizi cıra-cıra qalmısız siz.

"Kişilər", Vüqar Əbdülov

Rədifli meyxanalar[redaktə | əsas redaktə]

Rədifli meyxanaların formalaşmasında, eləcə də, musiqi janrı kimi mövcudluğunda xalq mahnılarının, meydan oyun-tamaşalarının, oyunlarının rolu olmuşdur.[17] Bayatı sözlərinə edilən nida tərzli əlavələr kəlmədən başlayaraq bütöv cümlә həcminədək ola bilir.[17] Meyxanalarda, peşəkarların poetik yaradıcılığında olduğu kimi, rədif şerin məzmunu, ideya daşıyıcısı olub titul bəndində söylənir, digərlərinin isə son misralarını tamamlayır.[17] Rədiflər qafiyələrə nisbətən dəfələrlə yığcam olsalar da, meyxanada nəsə başlıca tonallığa, ilkin ovqata qayıtma – repriz mahiyyəti daşıyır.[17] Rədifli neyxanaların musiqi forması kuplet-variasiya quruluşlu mahnıları xatırladır:

Sən qəlbimin şah damarısan,
Saf eşqimin arzularısan,
Könül açır hər gözəlliyin,
Göy Xəzərin şanlı yarısan.
Yerdə, göydə zinətə dönsə,
Bütün aləm cənnətə dönsə,
Mən Bakısız qala bilmərəm,
Heç Bakısız ola bilmərəm.

"Bakı", Nizami Rəmzi

Qafiyəsiz meyxanalar[redaktə | əsas redaktə]

Qafiyəsiz meyxanalar forma etibarilə, bəndlərdə misra, poetik qurumlarda isə hecaların sayına görə daha sərbəst quruluşa malikdir.[17] "Həftəbəcər" kimi bəzi qafiyəsiz meyxana bəndlərində bölgü aparılmır.[17] Məsələn:

Nəsilin özünə görə iş-gücü var, zəhməti var (sənəti var)
Beş adamdan biridir, xeyli varı-dövləti var (şirkəti var)
Ondan aləm çəkinir, çünki, ağır təbiəti var (hörməti var)
O da, yoldaşını görür, tir-tir əsir (gör sənin ağlın nə kəsir)

"Ağlın nə kəsir", Vahid Qədim[19]

Mövzular[redaktə | əsas redaktə]

Vətənpərvərlik meyxanaları[redaktə | əsas redaktə]

Digər musiqi janrlarında olduğu kimi, vətənpərvərlik ruhunda yazılan meyxanalar sənətdə xüsusi yer tutur.[20] Bu mövzuda Nizami Rəmzinin "Xızı dağları", Məşədibabanın "Məsti Xumar", Vüqar Əbdülovun "Azərbaycan diyarı", Aqşin Fatehlə Elşən Xəzərin "Vətən ağlar", Namiq Mənanın "Qubadlı", Aydın Xırdalanlının "Vətən işğalı" meyxanalarını qeyd etmək olar:

Çalmaz heç cür qələbə, xalqı süqut etməginən,
"Bizlərindi Qarabağ!" dildə sübut etməginən,
Torpaq işğal olunubdursa, sükut etməginən,
Gələcək nəsilə şikəst Azərbaycan veririk.
Əvvəl-əvvəl vətən işğalına imkan veririk,
Sonra sakitliyə, atəşkəsə fərman veririk.

"Vətən işğalı", Aydın Xırdalanlı

Dini meyxanalar[redaktə | əsas redaktə]

Dini meyxanaların əksəriyyətində İslamda tanınmış şəxsiyyətlərin həyat və fəaliyyətlərinin işıqlandırılması mühüm yer tutur.[20] Bu mövzuda Aqşin Fatehlə Elşən Xəzərin "Əli Aşiqləri", Namiq Qaraçuxurlunun "Nura doğru" meyxanalarını qeyd etmək olar:

Quranda Əhli-Beytə gör neçə ayə bağlıdır,
Əli Aşiqlərinin qəlbi Xudaya bağlıdır,
Həmi peyğəmbərə, həm Ali Əbaya bağlıdır.

"Əli Aşiqləri", Aqşin FatehElşən Xəzər

Rəvayətlər[redaktə | əsas redaktə]

Hadisə mövzusuna aid olan meyxanalar adətən "rəvayət" adlı meyxanalar ilə tanınır.[20] Bu mövzuda Namiq Qaraçuxurlunun "Rəvayət", Nicat Mənalının "Dostluq", Kərimin "Qonşunun gəlini", Sahid Kürdaxanlının "Acı tale" meyxanalarını qeyd etmək olar:

Polis tutub, məni basıbdır dama,
Ay ata, gəl, xəbər tutmasın mama,
Bölmədə çox da üzümü danlama,
Ata, sən özün cavan olmamısanmı?

"Cavan olmamısanmı?", Vüqar Əbdülov

Sevgi mövzusunda meyxanalar[redaktə | əsas redaktə]

Sevgi mövzusunda Vahid Qədimin "Sevgi", Namiq Qaraçuxurlunun "Bu məhəbbət", Məşədibabanın "Məsti Xumar", Vüqar Əbdülovun "Bağlı qapı" meyxanalarını qeyd etmək olar:

Qalıb o əllərinin izləri məndə,
Qalıb o bal dilinin sözləri məndə,
Sənin heç yadına düşmeyir, bu məhəbbət indi,
Qalıb o odun, alovun közləri məndə.

"Bu məhəbbət", Namiq Qaraçuxurlu

Sosial-iqtisadi meyxanalar[redaktə | əsas redaktə]

Meyxanada cəmiyyətdə baş verən sosial-iqtisadi hadisələr geniş yer alır.[20] Bu mövzuda Mirpaşa SadıqovƏli İslamın "Görürəm", Nizami Rəmzinin "Ah, neçə illərdi yalan görmüşəm!" və "Erməni", Baba Pünhanın "Bizimkilər motoskletnən gedir", Vüqar Əbdülovun "Ey, dost" meyxanalarını qeyd etmək olar.[21][22] Əliağa Vahidin meyxanaları ictimai mənası və müdrikliyi ilə diqqət çəkir. Günün aktual məsələlərinə dərin maraq və müdaxilə onun meyxanalarında aparıcı xüsusiyyətlərdir. Kəskin satira, incə yumor, məzəli ibarələr şairin ömrünün sonuna qədər meyxanaları üçün də səciyyəvi olub.[23]

Şillə-qapazdayıq çərxi-fələknən,
Jurnalistin vur başına kötəknən,
Müxalifət mitinqə şor-çörəknən,
Amma iqtidar kotletnən gedir,
Bəşər gələn əsrə raketnən gedir,
Bizimkilər motoskletnən gedir.

"Bizimkilər motoskletnən gedir", Baba Pünhan

Digər mövzular[redaktə | əsas redaktə]

Digər mövzulara aid olan meyxanalardan Nizami Rəmzinin "Tut", Namiq Qaraçuxurlunun "Kosa", Aqşin Fatehin "Qarpız", Aydın Xırdalanlının "Zəlzələlər" meyxanalarını qeyd etmək olar.

Deyişmə[redaktə | əsas redaktə]

Meyxanada xüsusi yeri deyişmə alır. Deyişmə əsasən canlı olaraq deyilir və rep "battle"-nı xatırladır.[24] Deyişmələr müxtəlif mövzüda ola bilər. Məsələn:

Elə qız vardır ki, Zəhra kənizi,
Qara gündən qaralıbdır bənizi,
Nə olar yoxdur qır-qızıl, cer-cehizi,
Öz həya, arı qızıldan bahadır.

"Ağ qızıl sarı qızıldan bahadır", Rəşad Dağlı

Mədəniyyətdə[redaktə | əsas redaktə]

Kinoda[redaktə | əsas redaktə]

Dördgünlük müharibədə Azərbaycan əsgərlərinin "Bizim Cəbiş müəllim" filmindən meyxana deməsi sosial şəbəkələrə sürətlə yayılmışdır.[25]

Meyxana Azərbaycan kinematoqrafına 1970-ci illərin əvvəllərində yol tapmışdır.[26] Azərbaycan kinematoqrafında meyxanaya əsasən üç mövqedən[26] üz tutulur:

Birinci növə "Qəzəlxan" filmini aiddir.[26] XX əsrin klassiki Əliağa Vahidin xatirəsinö həsr edilmiş bu filmdə meyxana ahəngi, ritmi, onun janr koloriti ekran əsərinin ümumi ovqatını yaradır.[26] Meyxananın icra tərzindən doğan, bəm tembrli, reçitativ tərzli, kişi səslərinin unisonu, vurduqları çırtmalardan yaranan ahəng filmin əvvəlindən başlayaraq əsər boyunca səslənir, leyt-tembr səciyyəsi qazanır.[26] Meyxana icrasının özünəməxsusluğu, eyni zamanda, ayrı-ayrı cəhətləri - leyt-ritm, leyt-intonasiya əhəmiyyəti, bütövlükdə leyt-janr mövqeyi qazanaraq böyük şairin obrazını, onun müxtəlif cizgilərini əks etdirir.[26] Film boyu səslənən meyxanalarda ekran əsərinin dramaturji inkişafının istiqaməti - şairin ömür-gün yolu, yaşadığı dövr xarakterizə olunur. Filmin musiqi bəstəçiləri xalq artisti Ramiz MirişliNazim Mirişli bu inkişaf xətlərini məharətlə uyuşdurub ekran əsərinin emosional təsir qüvvəsini xeyli artırmağa nail olurlar.[26] Hələ filmin titrlərindən öncə Əliağa Vahidin heykəlinin təsviri zamanı reçitativ tərzində söylənən meyxana ənənəvi formulu ostinat şəklində icra edən zərb müşayiətilə verilir.[26] Meyxana filarmoniya səhnəsində və ya süfrə başmda, musiqiçilər arasmda deyilən zaman Çahargah üstə oxunur, zərblə, çırtma ilə və hətta birsəsli kişi xoru ilə müşayiət edilir.[26] Digər məqamlarda isə meyxana sadəcə olaraq dekla-asiya edilir. Bütün bu incəliklər meyxananın canı olan poetik fikrin tamaşaçıya dürüst çatdırılmasına, filmin dramaturji inkişafının düzgün istiqamətləndirilməsinə xidmət edir.[26]

Meyxana janrı digər Azərbaycan kinofilmlərində, əsasən, epizodik xarakter daşıyaraq müəyyən kolorit və ya əhvali-ruhiyyə yaratmağa xidmət edir.[4] Məsələn, "Bizim Cəbiş müəllim" bədii filmində müəlliflər müharibədən əvvəlki Bakının ab-havasını, məişətini göstərmək məqsədilə meyxanadan istifadə edirlər.[26] Burada meyxana müasir şəhər folklorunun nümunəsi kimi göstərilir. Belə ki, bədahətən meyxana söyləmək qabiliyyəti müharibədən əvvəlki Bakının gəncləri və yeniyetmələrinin hünər və bacarığını nümayiş etdirən amillərdən biri idi.[26] Bu cəhətdən “Bizim Cəbiş müəllim" filmindəki meyxana səhnəsi zahiri məişət lövhəsi, eləcə də qəhrəmanların düşüncə tərzini əks etdirməyə qadir olan bir epizoddur.[26] "Bizim Cəbiş müəllim" filmində meyxanaçı Ağasəlim Çildağın uşaqların meyxana dediyi kiçik epizod üçün yazdığı iki bənd, Azərbaycan kinematoqrafı tarixinin yadda qalan sitatlarından sayılır:[27][28]

Durna kimi qatarından qalmısan,
Qərib-qərib min xəyala dalmısan.
Makedonu dərdə-qəmə salmısan,
Çağırdı ellər, gedərəm davaya,
Ol mənə dilbər, gedərəm davaya.

"Çağırsa ellər gedərəm davaya", Bizim Cəbiş müəllim[29]

2015-ci ildə Rusiyanın "TNT" telekanalında yayımlanan "İzmeni" teleserialında Nicat Mənalının rus dilində "Красавица моя" (azərb. Mənim gözəlim) adlı meyxanası səsləndirilib.[30]

Teatrda[redaktə | əsas redaktə]

1921-ci ildə meyxana açılış “Tənqid-təbliğ” (Satiraqit) teatrında oynanılan bir pərdəli oyeslərin, tamaşalar arası oxunan kupletlərin janr əsasını təşkil etmişdir.[26] Məhz bu yol meyxananı “Koroğlu” operasına gətirmişdir.[26] Səhnə ustası Hacıağa Abbasov Təqid-təbliq teatrı ilə bağlı xatirələrində yazır:

" 1921-ci ilin ikinci yarısında Dadaş Bünyadzadənin tapşırığı ilə Mirzağa Əliyev teatr artistləri sırasına daxil edilmişdir.. Gündəlik proqrama əlavə olaraq mən və Mirzağa Əliyev musiqi dəstəsinin müşayiətilə duzlu kupletlər deməyə başladıq. Kupletləri Məmməd Səid Ordubadi və Əliaağa Vahid yazar. Anton isə musiqiyə salardı.[26] "

XIX əsrin əvvələrində meydana çıxmış kiçik teatr truppaları oynadıqları vodevil tipli pyeslərdə çoxlu şerlər qoşub, onları xalq mahnıları üstündə oxuyardılar.[26] Musiqili komediya janrında isə meyxananın təzahürü daha rəngarəngdir. Bununla bərabər musiqili komediyalarda meyxana xalq yaradıcılığında olduğu şəkildə az təsadüf edilir.[26] Musiqi janrı kimi də tanınan qafiyəli meyxanalara və ya onların ayrı-ayrı elementlərinə operettalarda komik qəhrəmanların duetlərində (Səid Rüstəmov “Durna” operasında Kərimlə Nisənin dueti) təsadüf edilir.[26] Operettalarda rədifli meyxanalara da (Emin Sabitoğlunun “Hicran” musiqili komediyasından Mitoşla Dadaşbalanın dueti) rast gəlmək mümkündür.[26] Qafiyəli meyxanaların quruluş etibarilə kuplet formalı mahnılara yaxınlığı onu musiqi janrları ilə doğmalaşdırır.[26] Meyxananın dəqiq ifadəli poetik dili, satira və yumorlu məzmunu onu musiqili teatrla möhkəm bağlayır.[26]

2010-cu ildə "Yuğ" Müasir Eksperimental Teatrı meyxananın geniş istifadə olunduğu, dramaturq Saleh Sabatın "Uşaq və biz" tamaşasını dəfələrlə nümayiş etdirib.[12]

Tənqidi və mübahisələr[redaktə | əsas redaktə]

Meyxana bəzi ictimai və mədəni xadimlər tərəfindən aşağıda qeyd olunan amillərə görə tənqid olunmuşdur:

  • Meyxanaların seksualizasiyası[31]
  • Söyüş və ya kobud tipli sözlərin işlənilməsi[31][32]
  • İçki və narkotik mədəniyyətin təşviqi[33]
  • Cinayət mədəniyyətin təşviqi[33]
  • Mahnıların adlarında və mətnində "mənasız" sözlər[31][32]

Meyxana ustası Vüqar Əbdülovun sözlərinə görə, meyxana yarışmalarında kobud və təhqiramiz ifadələr, "savadsızlıqdan, söz bazasının zəif olmasından irəli gəlir".[32] Bəzi mütəxəssislərin fikrincə, meyxana əyləncə vasitəsinə, qazanc mənbəyinə çevriləndə etiraz gücünü və xalqın sözü olmaq funksiyasını itirir.[34]

Meyxanada bədihə məsələsi ən çox mübahisə aparılan mövzülardandır.[32][35][36] Aktyor Qorxmaz Əlilinin meyxananın bədihə adlandırılmasının elmi əsaslarının olmadığını qeyd edib.[37] Meyxanaçı Namiq Məna və yazıçı Cəlil Cavanşirə görə, meyxana bədihə adlanır.[38]

Görkəmli sənətçilər[redaktə | əsas redaktə]

Elçin Atakişiyev.jpg
Namiqqaracuxurlu.jpg
Bayram Kürdəxanlı.jpg
Elçin Atakişiyev · Namiq Qaraçuxurlu · Bayram Kürdəxanlı
Rəşad Dağlı.jpg
Vüqar Əbdülov.jpg
Ağasəlim Çıldağ.jpg
Rəşad Dağlı · Vüqar Əbdülov · Ağasəlim Çildağ

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 "“Nizami Gəncəvinin yaradıcılığında da bədihələr vardı” - BİZİM QONAQ". olaylar.az. Arxivləşdirilib: [1] saytından 24 may 2016 tarixində. http://olaylar.az/news/culture/62693. İstifadə tarixi: 24 may 2016.
  2. "Meyxanaçı Kərim: "Pis dolanmıram, nədən şikayətlənməliyəm?"". teleqraf.com. Arxivləşdirilib: [2] saytından 15 fevral 2017 tarixində. http://teleqraf.com/news/25021. İstifadə tarixi: 15 fevral 2017.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 "Meyxana sənəti". www.anl.az. Arxivləşdirilib: [3] saytından 11 may 2016 tarixində. http://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2016/fevral/476373.htm. İstifadə tarixi: 11 may 2016.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Rzayev, Nazim. "Meyxana sənəti II". www.anl.az. Arxivləşdirilib: [4] saytından 11 may 2016 tarixində. http://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2016/fevral/477232.htm. İstifadə tarixi: 11 may 2016.
  5. 5,0 5,1 5,2 "Bu gün Beynəlxalq Azərbaycan Muğamı Günüdür". anl.az. http://anl.az/down/meqale/ses/2010/avqust/131336.htm. İstifadə tarixi: 20 January 2016.
  6. "Qəzəlxan Vahidin həyat hekayəsi". hafta.az. Arxivləşdirilib: [5] saytından 11 may 2016 tarixində. http://hafta.az/index2.php?m=yazi&id=148285. İstifadə tarixi: 11 may 2016.
  7. (2004) Nations in Transition. The Caucasian Republics. Infobase Publishing, 166. ISBN 9780816052684.
  8. "Abbasqulu Nəcəfzadə: «Tədris olunmasa, qədim alətlər yenidən eksponata çevriləcək»". www.anl.az. Arxivləşdirilib: [6] saytından 11 may 2016 tarixində. http://www.anl.az/down/meqale/merkez/2010/yanvar/102882.htm. İstifadə tarixi: 11 may 2016.
  9. 9,0 9,1 "Nizami Rəmzi işığına toplaşanlar". news.lent.az. Arxivləşdirilib: [7] saytından 11 may 2016 tarixində. http://news.lent.az/news/114690. İstifadə tarixi: 11 may 2016.
  10. "Meyxana, yoxsa bədyə?". anl.az. Arxivləşdirilib: [8] saytından 11 may 2016 tarixində. http://anl.az/down/meqale/edebiyyat/2010/iyun/124771.htm. İstifadə tarixi: 11 may 2016.
  11. 11,0 11,1 "MUSIQIDƏ – MAVI SƏMANIN BIR PARÇASI". www.musigi-dunya.az. Arxivləşdirilib: [9] saytından 24 iyul 2016 tarixində. http://www.musigi-dunya.az/new/read_magazine.asp?id=106&page=2. İstifadə tarixi: 24 iyul 2016.
  12. 12,0 12,1 12,2 "SÖZ SAVAŞI, yoxsa AĞLIN MƏŞQİ?". regionplus.az. Arxivləşdirilib: [10] saytından 24 may 2016 tarixində. http://regionplus.az/az/articles/view/5524. İstifadə tarixi: 24 may 2016.
  13. "Yusif Cəfərli: ""De gəlsin" meyxana həvəskarlarına çoxlu sürpriz hazırlayıb"". www.anspress.com. Arxivləşdirilib: [11] saytından 11 may 2016 tarixində. http://www.anspress.com/medeniyyet/16-11-2013/yusif-ceferli-de-gelsin-meyxana-heveskarlarina-coxlu-surpriz-hazirlayib. İstifadə tarixi: 11 may 2016.
  14. И грузинские оппозиционеры взяли на вооружение творчество азербайджанских мейханщиков. Vesti.az. 27 August 2012.
  15. "“Tı kto takoy davay do svidaniya”ya 16+ klip çəkdilər". oxu.az. Arxivləşdirilib: [12] saytından 11 may 2016 tarixində. http://oxu.az/showbiz/9196. İstifadə tarixi: 11 may 2016.
  16. "İntiqam və Ehtiram qardaşlarının “Davay do svidaniya”sı Yaponiyaya da gedib çatdı". gun.az. Arxivləşdirilib: [13] saytından 11 may 2016 tarixində. http://gun.az/xeber-intiqam-ve-ehtiram-qardaslarinin-davay-do-svidaniyasi-yaponiyaya-da-gedib-catdi-t180206.html. İstifadə tarixi: 11 may 2016.
  17. 17,00 17,01 17,02 17,03 17,04 17,05 17,06 17,07 17,08 17,09 17,10 17,11 "Meyxana". azerbaijans.com. http://azerbaijans.com/content_280_az.html. İstifadə tarixi: 11 may 2016.
  18. "“Qışqırma üstümə, arvadın-zadın deyiləm”". www.publika.az. Arxivləşdirilib: [14] saytından 11 may 2016 tarixində. http://www.publika.az/p/47415. İstifadə tarixi: 11 may 2016.
  19. "“Qışqırma üstümə, arvadın-zadın deyiləm”". www.publika.az. Arxivləşdirilib: [15] saytından 11 may 2016 tarixində. http://www.publika.az/p/47415. İstifadə tarixi: 11 may 2016.
  20. 20,0 20,1 20,2 20,3 (2010) Etnos və epos: keçmişdən bugünə. Bakı: Mütərcim, 372. 18 iyun 2016 tarixində arxivləşdirilib.
  21. (2015) Bir ömrün qəlpələri. Elm və Təhsil. 15 fevral 2017 tarixində arxivləşdirilib.
  22. "Ölümündən əvvəlki siyasi meyxanası…". www.azadliq.info. Arxivləşdirilib: [16] saytından 24 may 2016 tarixində. http://www.azadliq.info/12524.html. İstifadə tarixi: 24 may 2016.
  23. "Meyxana sənəti". www.xalqcebhesi.az. Arxivləşdirilib: [17] saytından 24 may 2016 tarixində. http://www.xalqcebhesi.az/news.php?id=12876. İstifadə tarixi: 24 may 2016.
  24. Tardio, Andre. "Your Introduction To Battle Rap: A New Viewer's Guide". hiphopdx.com. Arxivləşdirilib: [18] saytından 13 fevral 2017 tarixində. http://hiphopdx.com/editorials/id.2142/title.your-introduction-to-battle-rap-a-new-viewers-guide#. İstifadə tarixi: 13 fevral 2017.
  25. ""Çağırsa ellər gedərəm davaya" - Əsgərlərimiz coşqu ilə döyüşə gedir". www.moderator.az. Arxivləşdirilib: [19] saytından 26 may 2016 tarixində. http://www.moderator.az/news/130078.html. İstifadə tarixi: 26 may 2016.
  26. 26,00 26,01 26,02 26,03 26,04 26,05 26,06 26,07 26,08 26,09 26,10 26,11 26,12 26,13 26,14 26,15 26,16 26,17 26,18 26,19 26,20 26,21 "Meyxana haqqında". meyxana.net. Arxivləşdirilib: [20] saytından 25 may 2016 tarixində. http://meyxana.net/?q=news/meyxana-haqqinda-about-meyxana. İstifadə tarixi: 25 may 2016.
  27. "“Məşhur filmlərdən məşhur sitatlar” - “Bizim Cəbiş müəllim”dən məşhur ifadələr - “İkinizi də Allah öldürsün, səni də, Hitleri də"". modern.az. Arxivləşdirilib: [21] saytından 11 may 2016 tarixində. http://modern.az/articles/82763/1/. İstifadə tarixi: 11 may 2016.
  28. "“Çağırsa ellər, gedərəm davaya...” - ARAŞDIRMA". www.kulis.az. Arxivləşdirilib: [22] saytından 11 may 2016 tarixində. http://www.kulis.az/xeber_%E2%80%9C%C3%87a%C4%9F%C4%B1rsa_ell%C9%99r,_ged%C9%99r%C9%99m_davaya...%E2%80%9D_-_ARA%C5%9EDIRMA_1303.html. İstifadə tarixi: 11 may 2016.
  29. "“Qışqırma üstümə, arvadın-zadın deyiləm”". www.publika.az. Arxivləşdirilib: [23] saytından 11 may 2016 tarixində. http://www.publika.az/p/47415. İstifadə tarixi: 11 may 2016.
  30. "Meyxana sədaları altında rus serialı". www.olke.az. Arxivləşdirilib: [24] saytından 24 may 2016 tarixində. http://www.olke.az/maqazin-9/meyxana-sedalari-altinda-rus-seriali-foto-video-35976. İstifadə tarixi: 24 may 2016.
  31. 31,0 31,1 31,2 "Meyxana televiziyalardan niyə yığışdırıldı?". musavat.com. Arxivləşdirilib: [25] saytından 24 may 2016 tarixində. http://musavat.com/news/son-xeber/meyxana-televiziyalardan-niye-yigishdirildi_323784.html. İstifadə tarixi: 24 may 2016.
  32. 32,0 32,1 32,2 32,3 "“BƏZİ MEYXANAÇILAR ÖZLƏRİNDƏN ÇOX RAZIDILAR”". musavat.com. Arxivləşdirilib: [26] saytından 24 may 2016 tarixində. http://musavat.com/news/musahibe/bezi-meyxanacilar-ozlerinden-cox-razidilar_43535.html. İstifadə tarixi: 24 may 2016.
  33. 33,0 33,1 "Bu meyxana biabırçılıqdır! - Mehman Əhmədlidən ittihamlar". axar.az. Arxivləşdirilib: [27] saytından 24 may 2016 tarixində. http://axar.az/news/1138#ad-image-0. İstifadə tarixi: 24 may 2016.
  34. "Meyxana sənətdirmi?". kulis.lent.az. Arxivləşdirilib: [28] saytından 21 iyun 2016 tarixində. http://kulis.lent.az/m/news/15245. İstifadə tarixi: 21 iyun 2016.
  35. Celil, Cavanshir. "Meyxana bayağılığı". kulis.lent.az. Arxivləşdirilib: [29] saytından 24 may 2016 tarixində. http://kulis.lent.az/m/news/4796. İstifadə tarixi: 24 may 2016.
  36. "“Meyxana ancaq yeyib-içənlər üçün lazımdı” - MÖVQE". olaylar.az. Arxivləşdirilib: [30] saytından 24 may 2016 tarixində. http://olaylar.az/news/culture/62295. İstifadə tarixi: 24 may 2016.
  37. "Qorxmaz Əlilicanzadə: “Meyxanaya bədihə və ya bədyə demək səhvdir”". old.525.az. Arxivləşdirilib: [31] saytından 24 may 2016 tarixində. http://old.525.az/view.php?lang=az&menu=6&id=11391&type=1. İstifadə tarixi: 24 may 2016.
  38. "«Nə görürsünüzsə, görünməz olanın kölgəsidir»". www.anl.az/. Arxivləşdirilib: [32] saytından 24 may 2016 tarixində. http://www.anl.az/down/meqale/olaylar/2010/noyabr/139723.htm. İstifadə tarixi: 24 may 2016.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]