Qarapapaqlar

Vikipediya, azad ensiklopediya
(Tərəkəmələr səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Jump to navigation Jump to search
Qarapapaqlar
Group of Karapapakh Hamidiyeh Cavalry.jpg
Tərəkəmə əsgərləri.
Özünüadlandırma
Qarapapaq
Ümumi sayı
800 000-1 000 000
Yaşadığı ərazilər
AzərbaycanAzərbaycan 400 000
TürkiyəTürkiyə 200 000
İranİran 54 600
GürcüstanGürcüstan 155 000
DağıstanDağıstan 120 000
Dili

Azərbaycan dili (qərb dialekti)

İrqi
Avropoid
Dini

İslam (çox hissəsi şiə,bir hissəsi sünni)

Daxildir
Azərbaycan türkləri
Mənşəyi
OğuzlarQıpçaqlar
Qohum xalqlar

Türk xalqları


Qarapapaqlar və ya TərəkəmələrŞimali Qafqazda Dərbənd, Gürcüstanda Kvemo Kartli, Azərbaycanda Qazax, İranda SulduzTürkiyədə isə ümumi olaraq Şimal-şərqi Anadoluda yaşayan Azərbaycan türklərinə bağlı bir tayfa.[1][2][3][4][5][6][7].

Məskunlaşma[redaktə | əsas redaktə]

Əvvəllər Sırdəryanın sağ sahilində yaşayıblar. Oğuz türkləri (türkmanlar) XI əsrdən başlayaraq, İran, Zaqafqaziya, Kiçik AsiyaMesopotamiyaya yayılıblar. Köçəri həyat sürən türklərin bir hissəsinə tərəkəmə (ərəbcə "tərakimə" - türkmənlər) deyiblər.Bəzi mənbələrdə Tərəkəmələri etnik qrup sayırlar.Amma bu belə deyil, tərəkəmələr birinci dəfələrdən sayına görə etnik qrup olub. Sonra isə sayları artdıqca millət kimi formalaşıblar. Tərəkəmələr Azərbaycan, Dağıstan, Türkiyə və Gürcüstanda yaşayırlar. Azərbaycanda Kür-Araz ovalığında, Mil-Qarabağ, Muğan və Şirvan düzlərində, Qərbi Azərbaycanın Göyçə mahalında yaşayan və icma halında yaylağa gedən tərəkəmələr həm də əkinçiliklə məşğul olurdular. Tərəkəmələrin qalan hissəsi aranda biçini qurtarıb, payız əkininə hazırlıq görürdülər. Onlar əsasən heyvandarlıq məhsulları (yağ, pendir, yun və s.) istehsal edir, bunları taxıl və sənətkarlıq məhsulları ilə dəyişirdilər. Xalçaçılıq, toxuculuq və s. də inkişaf etmişdi. "Tərəkəmə" xalq rəqsi və musiqisi tərəkəmələrlə bağlıdır. Tərəkəmələr Azərbaycan, Türkiyə, Gürcüstan,Dağıstan,İran ərazilərində yaşayırlar.

Həyat[redaktə | əsas redaktə]

Tərəkəmələr əsasən qoyunçuluqla məşğul olurlar. Azərbaycanda yayı müvəqqəti olaraq Dağlıq Qarabağ və ətrafı rayonlarda, digər fəsilləri isə əsasən Aran ərazilərdə yaşayırdılar. Qarabağ müharibəsində, Ermənistanın Azərbaycanın 20% ərazisinin işğalı ilə əlaqədar tərəkəmələr yay aylarında dağlıq ərazilərə köç edə bilmədikləri üçün əvvələr köçəri həyat sürən tərəkəmələr getdikcə oturaq həyata keçirlər. Rayon mərkəzlərində digər əhaliylə qaynayıb qarışsalar da, kəndlərdə yaşayan tərəkəmələr millət birliyini qoruyub saxlamışlar.

Dil və mənşə[redaktə | əsas redaktə]

Tərəkəmələr, Azərbaycan türklərinə bağlı bir tayfadır. Azərbaycan dilində, özünə məxsus qərb ləhcəsində danışırlar. Ana dillərindən başqa, rus, anadolu türk, gürcü dilləri kimi yaşadıqları ölkənin dillərini də danışırlar. Tarixən İslamı qəbul etmiş və bu dinə sitayiş edirlər.

Azərbaycan Respublikasının iqtisadi həyatında əsaslı rol oynayaraq, kənd təsərüfatı məhsulun əsas hissəsini istehsal edirlər. Həmçinin tərəkəmə millətindən bir çox alimlər, professorlar çıxmış, elmə töhfələr vermişlər.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Азербайджанцы. Большая Советская Энциклопедия (цитаты)
  2. Азербайджанцы : БСЭ / Яндекс. Словари.
  3. Значение слова «Карапапахи» в Большой Советской Энциклопедии
  4. Российский Этнографический музей : Толковый словарь: Карапапахи
  5. Теорию происхождения карапапахов от огузов обосновали турецкий историк Фахреттин Кырзыоглу и ранее другой известный историк Заки Валиди Тоган
  6. Алиев Камиль Кумыкские общины за рубежом: история и современность / Kumukia. Кумысский мир. История, культура, география. Размещено: 2005-09-09. Опубликовано: журнал "Возрождение", Махачкала. 1999, № 5. С. 35—42.
  7. Межнациональные отношения в Турции : Обзор генерального консульства России в Трабзоне (2002) / Абхазия — страна души. По материалам журнала «Полпред», 2002.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Qarapapaqlar ilə əlaqəli mediafayllar var.