Stepan Şaumyan

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
STEPAN ŞAUMYAN
Stepan Georgiyeviç Şaumyan
Stepan Shaumyan.jpg
Doğum tarixi: 13 oktyabr 1878(1878-10-13)
Doğum yeri: Tiflis
Vəfatı: 20 sentyabr 1918 (39 yaşında)

Stepan Georgiyeviç Şaumyan (13 oktyabr 187820 sentyabr 1918) XX əsrin əvvəlində Qafqazda fəaliyyət göstərmiş erməni əsilli inqilabçı və siyasi xadim, 1900-cü ildən kommunist partiyasının üzvü, 31 mart 1918-ci il Bakı qırğınlarında azərbaycanlıların kütləvi şəkildə öldürülməsinə rəhbərlik etmiş şəxs. Məzarı SSRİ dövründə Hindistan ərazisində tapılmışdır.[Mənbə göstərin]

Həyatı[redaktə]

Stepan Şaumyan 1878-ci il oktyabr ayının 13-də Tiflisdə işlər müdiri köməkçisinin ailəsində anadan olmuşdur. 1898-ci ildə Tiflis real məktəbini bitirmişdir. 1899-cu ildə indiki Ermənistan ərazisində ilk marksist dərnəyini təşkil etmiş, 1902-ci ildə orada sosial-demokrat birliyini yaratmışdır. 1902-ci ilin sonunda Almaniyaya mühacirət etmişdir. Berlində Fridrix-Vilhelm Universitetinin fəlsəfə fakültəsini bitirmişdir (1905). Karl Marks, Fridrix EngelsLeninin əsərlərini erməni dilinə tərcümə etmişdir.

Təhsilini başa vurduqdan sonra Gürcüstana qayıtmışdır. Orada müəllim işləmiş və bolşevik təşkilatının rəhbərlərindən biri olmuşdur. 1914-ci ildə Bakıya gəlmiş, bolşevik təşkilatının Bakı Komitəsinin yaradılmasında iştirak etmiş və rəhbərlərindən biri olmuşdur.

Stepan Şaumyan SSRİ-nın poçt markasında

1914-cü ildə Bakıda böyük iğtişaşlar təşkil etmiş, ancaq çar ordusu tərəfindən bu iğtişaşların qarşısı alınmışdır. Bundan sonra Şaumyan həbs edilmiş və 3 il həbsxanada yatmışdır.

Onun geniş fəaliyyətinə baxmayaraq siyasi baxışları ziddiyətli və kortəbii olmuşdur.

Onun baxışlarının səthi olması haqqında Lenin ona yazırdı:

Rusiya marksistinə eyib deyilmi ki, o bir erməni tövləçisi ilə eyni fikrə malik olsun?... erməni korluğuna görə Siz Piruşkeviç və onun milliyətçiliyinin əlaltısına çevrilirsiniz![1]

Şaumyan 1917-ci il fevral inqilabından sonra Bakı Sovetinin sədri olmuşdur. 1917-ci ilin oktyabrında Qafqaz bolşevik təşkilatının I qurultayına rəhbərlik etmiş, dekabr ayında V.İ.Lenin tərəfindən Qafqaz üzrə fövqəladə komissar təyin olunmuşdur. 1918-ci ildə Şaumyanın rəhbərliyi ilə Bakı soyqırımı baş vermişdir. Bu zaman minlərlə azərbaycanlı erməni-rus birləşmələri tərəfindən qəddarcasına qətlə yetirilmişdir. Soyqırımın təşkilatçısı və rəhəri olan Şaumyan başlanğıc üçün qırmızı ordu dəstəsinə açılan provokativ atəşi əsas götürümüşdür.

Bunu sonralar Şaumyanın özü də təsdiq etmişdir:

"Bizim ordumuza açılan ilk atəşdən istifadə edərək biz bütün cəbhə boyu hücuma keçdik... Bizim 6 minə yaxın silahlı dəstəmiz vardı. Daşnaqsütunların da bizim tabeçiliyimizə verilmiş 3-4 minə yaxın milli ordusu vardı. Döyüş soyqırım formasını almışdı, ancaq bundan qaçmaq mümkün deyildi. Biz buna bilərəkdən getdik. Bakını ələ almasaydıq, o Azərbaycanın paytaxtı elan ediləcəkdi" [2].

Stepan Şaumyanın 20 sentyabrda 26 Bakı komissarlarından biri kimi Türkmənistanda güllələndiyi iddia olunur. Lakin bəzi mənbələrə görə Stepan Şaumyan Hindistana qaçaraq ömrünün sonuna kimi orada yaşamışdır.


Azərbaycan tarixində qanlı izlər buraxmış Stepan Şaumyanın adı sovet dönəmində Azərbaycanda şəhərə (Stepanakert), rayonlara, istehsalat birliklərinə və küçələrə verilmişdir. Bu adlar Azərbaycanda sonradan dəyişdirilmişdir.

Stepan Şaumyan tapılmadı[redaktə]

Stepan Şaumyanın Bakının "Sahil" parkındakı məzarlıq-abidə kompleksində basdırıldığı güman edilsə də, 2009-cu ilin yanvar ayının 24-29-da orada aparılan abadlıq və məzarlığın başqa yerə köçürülməsi zamanı anatomik tədqiqatlarda nə onun, nə orada dəfn olunduqları və SSRİ vaxtı qəhrəman kimi qələmə verilən Tatevos Əmiryan və Avakyanın cəsədlərinin qalıqları aşkar edilmədi.Məzarlıq-abidə kompleksinin 1921-ci ildə Azərbaycan Kommunist partiyasının erməni əsilli birinci katibi Anostas Mikoyanın təşəbbüsü ilə yaradıldığı nəzərə alınsa bunun növbəti erməni yalanı olduğunu güman etmək olar[3].

İstinadlar[redaktə]

  1. В.И.Ленин. Полное Собрание Сочинений, том 48, стр.302
  2. Шаумян С.Г. Избранные произведения. — М., 1978, т.2, с.246
  3. http://www.day.az/news/society/146513.html

Həmçinin bax[redaktə]

Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının bayrağı 26 Bakı komissarı Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının gerbi

Baqdasar AvakyanMəşədi ƏzizbəyovTatevos ƏmirovArsen ƏmiryanMeer BasinEyjen BerqAnatoli BoqdanovSolomon BoqdanovArmenak BoryanMir Həsən Vəzirovİvan QabışevProkofiy CaparidzeYakov ZevinMark KoqanovQriqori KorqanovAram Kostandyanİvan Malıqinİrakliy Metaksaİsay Mişneİvan NokolayşviliSuren OsepyanQriqori PetrovVladimir PoluxinFyodr Solntsevİvan FioletovStepan Şaumyan