Mingəçevir su anbarı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Mingəçevir su anbarı
kosmosdan görünüşü 40.9° şm. e. 46.75° ş. u. / 40.9° şm. e. 46.75° ş. u. / 40.9; 46.75Koordinatlar: 40.9° şm. e. 46.75° ş. u. / 40.9° şm. e. 46.75° ş. u. / 40.9; 46.75
kosmosdan görünüşü
40.9° şm. e. 46.75° ş. u. / 40.9° şm. e. 46.75° ş. u. / 40.9; 46.75Koordinatlar: 40.9° şm. e. 46.75° ş. u. / 40.9° şm. e. 46.75° ş. u. / 40.9; 46.75
Ölkə Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Yerləşməsi Mərkəzi Aran
Rayon Yevlax
Şəhər Mingəçevir
Dəniz səviyyəsi 71.000 m
Uzunluğu 70.000 m
Eni 18.000 m
Sahəsi 605 mln m²
Həcmi 15730 mln. m³
Orta dərinliyi 27 m
Tökülən çaylar Kür, Alazan
Axan çaylar Kür
Su sistemi Kür → Xəzər dənizi
Bəndi Mingəçevir SES
Mingəçevir su anbarı (Qafqaz)
Blue pog.svg
Mingəçevir su anbarı (Azərbaycan)
Azərbaycan fiziki xəritəsində Mingəçevir su anbarı (göy rəngli çevrə daxilində)
Commons-logo.svg Mingəçevir su anbarı Commonsda

Mingəçevir su anbarıKür çayının Bozdağdan keçdiyi yerdə yaradılmış su anbarı. Mingəçevir su anbarının və Su Elektrik Stansiyasının (SES) tikintisi 1953-cü ildə tamamlanıb. Su anbarının normal dolma səviyyəsində (83 m) ümumi su tutumu 15730 mln. m3, faydalı həcmi isə 8210 mln. m3-dir. Su anbarının çay boyu uzunluğu 70 km, eni 3 km-dən (bənddə) 18 km-ə qədər (Alazan çayı tökülən yerdə) dəyişir. Maksimal dərinliyi 75 m, orta dərinliyi 26 m, sahil xəttinin uzunluğu 247 km, su güzgüsünün sahəsi isə 605 km2-dir. Mingəçevir su anbarı bəndinin üstdən uzunluğu 1550 m, eni 16 m, hündürlüyü 80 m-dir (Avropadakı suvarma vasitəsiylə quraşdırılan ən hündür bəndlərdən biridir).

Mingəçevir su anbarı

Kür çayından ayrıca olaraq hövzə iki kanalı su ilə təchiz edir:

  1. 172 km uzunluğundakı Yuxarı Qarabağ kanalı
  2. 123 km uzunluğundakı Yuxarı Şirvan kanalı

Bu kanallar Mil, Muğan, Şirvan düzlərindəki min hektara yaxın ərazinin suvarılmasında istifadə edilir.

Su anbarından həmçinin balıqçılıq, su təchizatı və rekreasiya məqsədi üçün də istifadə olunur. Mingəçevir su anbarının bəndində ümumi gücü 371 min kvt olan 6 hidroaqreqatdan ibarət su-elektrik stansiyası (SES) tikilmişdir. Mingəçevir su anbarı istismara verildikdən sonra yalnız 1959, 1963, 1968, 1973, 1975, 1976, 1978 və 1988-ci illərdə tam həcmdə doldurulmuşdur.

Su anbarının ixtiofaunası[redaktə | əsas redaktə]

50-60-cı illərdə Mingəçevir su anbarının ixtiofaunasının tərkibində təkcə bu çaya xas olan balıqlarla yanaşı Xəzər balıqlarına da rast gəlinirdi. Bu illərdə nərə cinsli balıqlara, Kür külməsinə, Qafqaz enlibaşına, Xəzər şirbitinə, adi qijovçuya, Kür çilpaqçasına, Adi qambuziyaya və s. tək-tək rast gəlinsə də Xəzər qızılbalığına, İlan balığına, Xəzər həşəminə, çay balıqları olan xramulya,zərdəpər, şirbit, şəmayı,poru kimi balıqlarla eyni səviyyədə rast gəlinirdi. Bu illərdə su anbarında 32 növ balıq və bir hibrid (çapaq x külmə hibridi) qeydə alınmışdı.Son illərdə apardığımız tədqiqatlar göstərmişdir ki, sıradan çıxan növlərin əvəzinə su anbarında yeni növlər görünməyə başlamışdır. Onlar su anbarına keçən əsrin 70-ci illərdində buraxılmış ağamur, qalınalın, qarasol və karp balıqları və ilk dəfə bizim tərəfimizdən qeyd olunmuş qumluq xulu və iriboğaz xuldur. Daban balığı isə özbaşına gələn balıqdır.Mingəçevir su anbarının ixtiofaunasında ilk illərində yuxarıda qeyd olunduğu kimi balıqlar və başqa hidrobiontlar bioloji göstəricilərə görə su anbarında hələ möhkəmlənməmələri ilə xarakterizə olunurdusa, su anbarı təşəkkül tapandan sonra burada yaşayan orqanizmlərin tərkibində və ehtiyatında da sabitləşmə müşahidə olunur.Son illərdə yığılan materiallar və aparılan müşahidələr Mingəçevir su anbarının indiki dövründə yaşayan balıqların ekologiyası, ehtiyatı, ovlanma dinamikası və s. haqqında olan məlumatlara kifayət qədər əlavələr etməyə imkan verir. Hazırda Mingəçevir su anbarının balıq faunası 35 növdən ibarətdir. Onların 23 növü vətəgə əhəmiyyətli, 12 növü isə vətəgə əhəmiyyəti olmayanlardır.Hazırda su anbarında əsasən 10-12 növ balıq (çapaq, külmə, çəki, şəmayi, naxa, sıf, həşəm, daban balığı, qalınalın) ovlanır. Ovda nadir hallarda qızıl balığa, ağ amura, poru və şirbitə də rast gəlinir.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  1. Kür silsilə su anbarlarının biologiyası.Bakı,Elm,2010,


Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]