Qeyrət Partiyası (1905)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Qeyrət partiyası səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Jump to navigation Jump to search

"Qeyrət" partiyasıGəncədə (Yelizavetpolda) formalaşan ilk milli siyasi qurum.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

1905-ci ilin yayında Gəncədə "Qeyrət" adlı qrup yaradıldı. [1] O, Şuşada da müəyyən nüfuza malik idi. [2] Aşkar olunmuş sənədlərə əsasən bu nəticəyə gəlmək olar ki, məhz bu qrup 1905-ci ilin yayında Gəncədə (Yelizavetpolda) formalaşan ilk milli siyasi qurum olan "Qeyrət" partiyasının əsasını qoymuşdu. Bu partiyada müxtəlif təbəqələr təmsil olunmuşdu, lakin onun rəhbərləri yuxarı təbəqənin nümayəndələri idi. Onların sırasında Gəncənin tanınmış hüquqşünasları və ictimai xadimləri Ələkbər bəy Rəfibəyli və Adil bəy Xasməmmədov [3], bəzi mənbələrə görə, türk ədəmi mərkəziyyət partiyasının başçısı Nəsib bəy Yusifbəyli də var idi. [4].

"Qeyrət" partiyasının qırmızı möhürü və proqramı mövcud idi. Proqramda gürcü sosial-federalistlərin proqramının təsiri özünü büruzə verirdi. Əsas məqsədlərdən biri Qafqazın Rusiya ilə federativ münasibətlər qurmaq və bu federasiya çərçivəsində müsəlman əhaliyə muxtariyyət vermək idi. [5]

"Qeyrət"in üzvləri H.Fəttahov, M.H.İsmayılzadə, M.Həlilov və b. əhali arasında federalizm ideyalarını yaymaqla yanaşı, sosial-demokrat və digər partiya nümayəndələri ilə birgə bir çox mitinqlərdə millətlərarası savaşa son qoymaq çağırışı ilə iştirak edirdilər. "Qeyrət" partiyası 1908-ci ilə qədər fəaliyyət göstərdi, lakin bəzi sənədlərə görə, 1912-ci ildə Balkan müharibələri başladığı dövrdə federalistlər fəallaşmaqda idilər.

Siyasi səhnədə isə "Qeyrət" yenidən 1917-ci ilin Fevral inqilabından sonra yeni liderlər, yeni "Türk ədəmi-mərkəziyyət partiyası" adı və yeni proqramı ilə parlaq fəaliyyətə başladı.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərb. MDTA, f. 7, siy. 1, iş 620, v. 162; f. 12, siy. 13, iş 250, v. 44-45; С а м е д о в В . Ю. Распространение марксизма-ленинизма в Азербайджане. Ч.II Баку, 1966, стр. 58.
  2. Azərb. MDTA, f. 62, siy. V, iş 59
  3. Azərb. MDTA, f. 83, siy. 1, iş 201, v. 21; iş 253, v. 2.
  4. Yenə orada, f. 821, siy. 133, iş 461, v. 61-6 arxası.
  5. . Б а г и р о в а И. С. Политические партии и организации. Азербайджана в начале XX века. Баку, 1997,

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]