Sələfilik

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Sələfiyyə səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Keçid et: naviqasiya, axtar

Sələfilik (və ya "sələfiyyə") — Quran və səhih Sünnənin ardınca gedən və bu iki mənbəni saleh sələflərin başa düşdüyü kimi anlayan ortodoksal sünni etiqadi yoldur. Sələfilər ortodoks anlayışı altında, ilk öncə, ekstremizm, ifrat və nöqsanlardan uzaq ilkin İslam dininə ardıcıl və sarsılmaz tərəfdarlığı nəzərdə tuturlar. Saleh sələflər dedikdə isə, ilk növbədə, Muhəmməd Peyğəmbərin (Allahın ona salavat və salamı olsun) səhabələri, həmçinin onlardan sonrakı iki nəsil başa düşülür.

Ümumiyyətlə əhli-sünnət, Allahın zatı, sifətləri, aləmlərin yaradılışı, qədər, peyğəmbərlik, möcüzə və kəramət, şəfaət, həşr və axirət kimi İslam əqidəsinin təməl mövzularında ümumi fikirdə olmaqla yanaşı, bu mövzuların təfərrüatına vararkən onların izah ve şərhində fərqli görüşlərə də sahib olmuşdur. Bu fərqlilik baxımından sələfilik maturidilikəşariliklə birlikdə Əhli-Sünnətin üç fikir istiqamətindən biri kimi tanınır. Sələfiliyə "əhli-sünnəti-xassa" da deyilir. İlkin dönəmlərdə "əhli-hədis" kimi də tanınmışdır.

Lüğətdə "sələf" sözü "əvvəlki nəsil", "sələfi" isə həmin nəslə tabe olan, onları təqib edən mənasında işlədirilir. İslam dini qaynaqlarında Sələf İslam Şəriətinin ilk dönəmlərinə mənsub elm adamları və imamları anlamında, "sələfi" termini isə iman əsasları ilə əlaqəli mövzularda ilkin və orijinal bilikləri izləyərək, Quran ayələri və hədislərdəki ifadələrin zahiri ilə kifayətlənib, bunları olduğu kimi qəbul edən təşbeh (oxşatma, bənzətmə) və təcsimə (cisimləşdirmə, cism nisbət etmə) düşməyən, yəni Allahı yaratdıqlarına bənzətməyən və Onu cism kimi düşünməyə yönəlməyən, bu ifadələri başqa anlama yozmayan (təvil) Əhli-Sünnət topluluğunu bildirmək üçün işlədilir. Allahın zati, əməli və xəbəri sifətlərinin hamısını təvilsiz (yəni başqa mənaya yozmadan), necə gəlmişdirsə, o cür qəbul etdikləri üçün, sələfilərə "sifətiyyə" də deyilmişdir. "Əhli-sünnəti xassa" adı ilə qəsd edilən zümrə olan sələfilər son peyğəmbər və onun səhabələrinin inancda təqib etdikləri yolu olduğu kimi izləyən camaatdır.

Sələfilər dörd sünni hüquq məktəbinin (məzhəblərin) əsasını qoyan Əbu Hənifə, əş-Şafii, Malik və Əhməd ibn Hənbəl kimi məşhur alimləri mömin əcdadları hesab edir. Onlar İslam fiqhini bu məzhəblər vasitəsi ilə öyrənməyi məqbul sayır və məzhəbi inkar etməyin səhv olduğunu hesab edirlər.

Sələfilər İslam adına Peyğəmbər və səhabələrdən sonra gətirilən hər hansı yeniliyi bidət hesab edərək, qəbul etmirlər.

Mötəbər sünni alimlərinin əksəriyyəti sələfi əqidəsində olmuşlar. Ən məşhur alimlərindən: Əbu Hənifə, Məlik, Əş-Şafii, İbn Hənbəl, İmam əl-Buxari, Muslim, Tirmizi, Əbu Davud, ibn Məcə, Nəsai, İbn Teymiyyə, İbn Qayyim, Zəhəbi, İbn Kəsir, ət-Tabəri, İbn Cevzi və sair.

Sələfilər İmam Nəvəvi, İbn Həcər, Kurtubi və sair kimi xələf alimlərinin görüşlərini qəbul edirlər.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

İlmihal I, Türkiye Diyanet İşleri Başkanlığı-2015, 630 səhifə.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]