Məhəmməd

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Rəsulullah səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Jump to navigation Jump to search
İslam
Məhəmməd ibn Abdullah
ərəb. :محمد بن عبدالله‎‎
Muhammad2.png
"Məhəmməd" sözünün ərəbcə yazılışı
peyğəmbər
Doğulub 570(570-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00) (yaxud 571-ci il)
Məkkə
Vəfatı8 iyun 632(632-06-08)
Mədinə
Yad edilir İslam
Baş məbədi Peyğəmbər məscidi, Mədinə
Təqvimlərdə Mövlud bayramı – doğum günü
Rəmzləri Qırmızı Qızılgül

Məhəmməd (ərəb. مُحمّد‎‎ [mʊˈħæmmæd]; d. b.e 570 – ö. 8 iyun b.e 632) — İslamın qurucusu və ərəb tacir. İslam təliminə əsasən əvvəl Adəm, İbrahim, Musa, İsa və digər peyğəmbərlərin təbliğ etdiyi monoteist təlimləri təsdiq və təqdim etmək üçün göndərilmiş bir peyğəmbər idi. Məhəmməd islamın bütün əsas qollarında Allahın sonuncu elçisi olaraq qəbul edilr baxmayaraq ki, bəzi müasir məzhəblər bu inancı qəbul etmir. Məhəmməd Ərəbistanı Quran və İslam dininin əsasını meydana gətirən doktrinalar və tətbiqlər vasitəsi ilə vahid müsəlman dövləti olaraq birləşdirdi. Ona islamda, Allahın elçisi, Allahın rəsulu, Allahın peyğəmbəri, İslamın axrıncı peyğəmbəri, Məhəmməd peyğəmbər və digər adlarla istinad edilir.

Məhəmməd təqribi olaraq 570-ci ildə (Fil ili) Ərəbistanın Məkkə şəhərində doğuldu. O altı yaşında yetim qaldı.Məhəmməd babası Əbdülmütəllibin himayəsi altında böyüdü babasının ölümündən sonra isə Əbu Talibin himayəsinə keçdi. Sonraki illər o bir neçə gecə ibadət üçün vaxtaşırı Hira adlanan bir mağaraya çəkilirdi. 40 yaşı olduqda, Məhəmməd Cəbrail tərəfindən ziyarət edildiyini və Tanrıdan ilk vəhyni aldığını bildirdi. Üç ildən sonra, 610-cu ildə, Məhəmməd aldığını iddia etdiyi bu vəhyləri təbliğ etməyə başladı. O elən etdi ki, "Tanrı birdir", Tanrıya təslimiyyət (islam) doğru həyat yoludur və digər İslam peyğmbərləri kimi o da Tanrının elçisidir.

Başlanğıcda Məhəmmədin ardıcılları az idi və onlar Məkkəli politeistlərin düşmənçiliyinə məruz qaldılar. O və bəzi ardıcılları 622-ci ildə Məkkədən Mədinəyə (əvvəl Yəsrib olaraq adlandırılırdı) miqrasiya etmədən əvvəl, Məhəmməd 615-ci ildə bəzi ardıcıllarını təqibdən qorumaq üçün Aksum Krallığına göndərdi. Bu hadisə, hicrət, hicri təqvimi olaraq da bilinən islami təqvimin başlanğıcına işarət edir. Məhəmməd Mədinədə qəbilələri Mədinə Konstitusiyası altında birləşdirdi. Səkkiz il Məkkəli qəbilələrlə aralıqlı olaraq dəvam edən müharibələrdən sonra Məhəmməd 10 000 müsəlman əskər yığıb Məkkə şəhərinə hücum yerişi etdi. Fəth böyük ölçüdə müharibəsiz keçdi və Məhəmməd şəhəri az qırğınla zəbt etdi. Məhəmməd vida həccindən qayıtdıqda bir neçə ay sonra 632-ci ildə xəstələndi və vəfat etdi. Ölümünə qədər Ərəbistan yarımdasının əksəriyyəti islam dinini mənimsədi.

Məhəmmədin ölümünə qədər aldığını bildirdiyi quran ayətlərini meydana gətirən vəhylər (hər biri ayət olaraq adlandırılır, mənası "allahın işarəsi" deməkdir) müsəlmanlar tərəfindən tanrının sözü olaraq adlandırılır və dinin əsası olaraq qəbul edilir. Qurandan başqa, Məhəmmədin Hədis və siyərdəki (bioqrafiya) təlimləri və tətbiqləri (sünnə) İslam hüququnun mənbələri olaraq dəstəklənir və istifadə edilir (bax. Şəriət).

Qurandaki adları və titulları[redaktə | əsas redaktə]

İslam xəttatlığında sülus xətti ilə Məhəmməd adının yazılışı

Məhəmməd adı quranda dörd dəfə keçir və "tərifə layiq" mənasına gəlir. Həmçinin quranda Məhəmmədə ikinci şəxsdə müxtəlif adlarla müraciyyət edilir: elçi, peyğəmbər, allahın qulu, xəbərçi (bəşir), şahid, müjdəçi (mübəşşir), xəbərdarlıq edən (Nazir), xatırladan (müdhəkkir), tanrıya dəvət edən, Nur və işıq verən lampa.

Biyografik məlumatların mənbələri[redaktə | əsas redaktə]

Quran[redaktə | əsas redaktə]

Kufi xətti ilə yazılmış Quran (Abbasilər dövrü, 8-ci 9-cu əsrlər)

Quran islamın mərkəzi dini mətnidir. Müsəlmanlar, onun baş mələk Cəbrayıl tərəfindən Məhəmmədə çatdırılan Tanrının sözlərini təmsil etdiyinə inanırlar. Ancaq, Quran Məhəmmədin xronoloji bioqrafiyası üçün az dərəcədə əhəmiyyat kəsb edir: Quranın çox ayələri əhəmiyyətli tarixi kontekst təmin etmir.

Erkən bioqrafiyalar[redaktə | əsas redaktə]

Məhəmmədin həyatı ilə əlaqədər əhəmiyyətli mənbələr, müsəlman erasının 2-ci və 3-cü əsr yazarlarının tarixi əsərlərində tapıla bilər (b.e-nın 8-ci 9-cu əsrləri). Bunlar Məhəmmədin həyatı haqqında əlavə məlumatlar ehtiva edən Məhəmmədin ənənəvi müsəlman bioqrafiyalarıdır. Ən erkən siyər (Məhəmmədin bioqrafiyası və sözləri), İbn İşaq tərəfindən təqribi olaraq 767-ci ildə yazılmış Tanrının elçisinin həyatı adlı əsərdirsərin itirilməsinə baxmayaraq, o İbn Hişam tərəfindən böyük ölçüdə və ya az ölçüdə Əl-Təbəri üçün istifadə edildi. Halbuki, İbn Hişam Məhəmmədin bioqrafiyasının müqəddiməsində, İşaqın yazdığı bioqrafiyadan bəzi insanları narahat edəcək olan bölmüləri çıxartdığını etiraf etdi. Digər erkən tarixi mənbələr Əl-Vaqidi tərəfindən yazılmış Məhəmmədin səfərbərliklərinin tarixi və onun katibi İbn Səd Əl-Bağdadinin əsərləridir.

Bu mənbələrin doğruluğu qeyri-müəyyən olsa da bir çox elm adamları onları həqiqi hesab edir. Son tədqiqatlar, elm adamlarını legal məsələlərə toxunan ənənələr ilə tamami ilə tarixi hadisələr arasında fərqləndirmələr aparmağa istiqamətləndirmişdir. Legal qrupda ənənələr ixtira edilmiş ola bilərdi, tarixi hadisələr isə müstəsna hallarda başqa yalnız "tendensiya formalaşmasına" məruz qalmış ola bilərdi.

Hədis[redaktə | əsas redaktə]

Əsas məqalə: Hədis

Digər mühüm mənbələr, hədis kolleksiyaları, Məhəmmədin verbal və fiziki təlimləri və ənənələridir. Hədislər Məhəmmədin ölümündən sonra da bir neçə nəsil Məhəmməd Əl-Buxari, Müslüm İbn Həccac, Əl-Tirmizi, Əl-Nəsai, Əbu Davud, İbn Macə, Malik İbn Ənəs və Əl Daraqtuni kimi ardıcılları tərəfindən tərtib edildi.

Bəzi qərb elm adamları hədis kolleksiyalarını dəqiq tarixi mənbə kimi görürlər. Madelunq kimi tədqiqatçılar sonraki dövrlərdə tərtib olunan hədisləri yararsız saymasa da, onları tarix kontekstində, hadisələrə və şəxslərə olan uyğunluğu əsasında tənqid edir. Digər tərəfdən müsəlman alimləri adətən bioqrafiq ədəbiyyat əvəzinə hədis ədəbiyyatına daha çox diqqət ayırırlar ona görə ki, hədislər təsdiqlənə bilən transmissiya silsiləsini saxlayır; bioqrafik ədəbiyyat üçün belə bir silsilənin olmaması onların nəzərində daha az təsdiqlənə bilən edir.

İslam öncəsi Ərəbistan[redaktə | əsas redaktə]

Əsas məqalə: Cahiliyyət dövrü
Məhəmmədin yaşamındaki başlıca qəbilələr və yaşayış yerləri

Ərəbistan yarımadası əvvələr vulkanik torpaqla böyük ölçüdə quraq olduğundan, yaxın vahələr və ya su mənbələrindən başqa kənd təsərrüfatını çətinləşdirirdi. MəkkəMədinə ən önə çıxan şəxərlərdən idi. Mədinə böyük dərəcədə inkişaf edən aqronomik məskunlaşma məntəqəsi, Məkkə isə bir çox ətraf qəbilələr üçün mühüm maliyyə mərkəzi idi. Yerli qəbilələri, çətin mühit və yaşam tərzinə qarşı qoruyan, səhra şəraitində həyatda qalmaq üçün icmal yaşam çox mühüm idi. İttifaqa və ya qohumluğa əsaslanan qəbilə üzüvlülüyü mühüm sosial bağlılıq mənbəyi idi. Yerli ərəblər köçəri və ya oturaq idilər. Köçəri qruplar su və sürüləri üçün otlaq axtararaq dəvamlı olaraq səyahət edir, oturaq qrup isə məskunlaşıb ticarət və təsərrüfatla məşğul olurdular. Köçərilərin həyatda qalması həmçinin kərvanlara və vahələrə edilən basqınlara əsaslanırdı; onlar bunu cinayət hesab etmirdilər.

İslam öncəsi Ərəbistanda tanrı və tanrıçalar individual qəbilələrin qoruyucusu hesab edilirdi, onların ruhları müqəddəs ağaclar, daşlar, bulaqlar və quyularla əlaqələndirilirdi. Bir illik ziyarət yeri olması ilə birlikdə Məkədəki Kəbə türbəsində qəbilə başçılarının 360 ədəd bütü yerləşirdi. Üç tanrıça Tanrının qızları olaraq təqdis edilirdi: Əl-Lat, MənatƏl-Uzza. Ərəbistanda xristianlar və yəhudilər də daxil olmaqla monoteist icma var idi. "Qatı monoteistik inanclarını bəyan edən" Həniflər, İslam öncəsi yerli ərəblər idilər. Onlar İslam öncəsi Ərəbistanda yəhudilər və xristianların arasında qeydə alınır baxmayaraq ki, tarixililikləri tədqiqatçılar arasında mübahisəlidir. Müsəlman ənənəsinə görə Məhəmmədin özü Hənif olub, İbrahimin oğlu İsmayılın kökündəndir.

VI əsrin ikinci yarısı Ərəbistanda siyasi iğtişaşlar dövrü idi və rabitə yolları artıq təhlükəsiz deyildi. Dini bölünmələr krizin mühüm səbəblərindən biri idi. Yəhudilik Yəməndə dominant din oldu, xristiyanlıq isə İran körfəzi bölgəsində kök salmağa başladı. Qədim dünyanın daha geniş meyllərinə uyğun olaraq, bölgə politeistik təriqətlərin tətbiq edilməsində azalmaya və daha mənəvi bir din formasına olan marağın artmasına şahid oldu. Çoxu xarici bir inancı mənimsəməkdə istəksiz ikən, bu inanclar intellektual və mənəvi istinad nöqtələri təmin edirdi.

Məhəmmədin həyatının ilk illərində, aid olduğu Qureyş qəbiləsi qərbi Ərəbistanda dominant qüvvə oldu. Onlar qərbi Ərəbistandaki bir çox qəbilənin üzvlərini Kəbəyə bağlayan və Məkkə məbədinin prestijini artıran hums təriqəti asssiasiyasını qurdular. Anarxiyanın təsirləri ilə mübarizə aparmaq üçün Qüreyş, bütün zorbalıqların qadağan olduğu müqəddəs aylar təsisatını qurdu və beləliklə, təhlükəsiz həc ziyarətləri və yarmarkalara qatılmaq mümükün oldu. Beləliklə, hums birliyi əsasən dini olsa da, şəhər üçün də əhəmiyyətli iqtisadi nəticələr meydana gətirdi.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Uşaqlıq dövrü və erkən həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax: Mövlud bayramı
Məhəmmədin həyatının xronologiyası
Məhəmmədin hayatında mühüm olan tarixlər və yerlər
c. 569 Atası Abdullahın ölümü
c. 570 Mümkün olan doğum tarixi: 12 or 17 Rabiüləvvəl: Məkkə Ərəbistan
c. 577 Anası Aminənin ölümü
c. 583 Babası onu Suriyaya göndərir
c. 595 Xədicə ilə tanış olub evlənməsi
597 Qızı Zeynəbin doğumu sonrakilər: Rüqəyya, Ümmü Gülsüm, Fatimə
610 Məkkə yaxınlığında Cəbəl ən Nur dağındaki (İşıq dağı) Hira mağarasında Qurani vəhyin başlanması
610 Məhəmməd 40 yaşında ikən mələk Cəbrayılın dağda ona görünüb onu "Allahın peyğəmbəri" adlandırdığı deyilir
610 Məkkədə ardıcılların gizlicə toplamağa başlanılması
c. 613 İslamın məsajını Məkkədə hər kəsə açıq şəkildə yaymağa başlanması
c. 614 Müsəlmanlara ağır təqiblərin başlanması
c. 615 Bir qrup Müsəlmanın Aksum Krallığına miqrasiya etməsi
616 Bəni Haşim klanına boykotun başlanması
619 Kədər ili: Xədicə (arvadı) və Abu Talibin (əmisi) ölümü
619 Bəni Haşim klanına olan boykot sona yetir
c. 620 İsra və Mirac (Tanrı ilə görüşmək üçün cənnətə qalxdığı bildirilir)
622 Hicrət, Mədinəyə (Yəsrib) miqrasiya
623 Bədr döyüşü
625 Uhud döyüşü
627 Xəndək döyüşü
628 Məkkənin Qureyş qəbiləsi və Mədinədəki müsəlman icma Hudeybiyyə Müqaviləsi adlanan 10 illik barışıq imzaladılar
629 Məkkənin fəthi
632 Vida həcci, Qədir-xum hadisəsi və vəfatı

Abu Qasim Məhəmməd ibn Abd əl-Mütəllib ibn Haşim təqribən 570-ci ildə Məkkədə doğuldu. Onun doğum gününün Rəbiüləvvəl ayında olduğuna inanılır. Məhəmməd Qureyş qəbiləsinin bir parçası olan Bəni Haşim klanına mənsubdu və onun yaşamının ilk illərində daha az firavan görünən, ancaq Məkkənin qabaqcıl ailələlərindən idi. Ənənə Məhəmmədin doğum ilini, həmin il ordusunu fillərlə artıran Yəmən kralı Abraha tərəfindən Məkkənin uğursuz məhvindən sonra adlandırılan Fil ili olaraq qəbul edir. Alternativ olaraq bəzi 20-ci əsr tədqiqatçıları, 568 və ya 569 kimi fərqli illəri təklif etdilər.

605-ci ildə Məhəmmədin Qara Daşı yenidən yerləşdirməsindəki rolunun təsviri. Fəzlullah Rəşidəddin, Cəmi ət-Təvarix təqr. 1315 (Elxanilər dövrü)

Məhəmmədin atası Abdullah o doğulandan təxminən altı ay sonra vəfat etdi. İslam ənənəsinə görə Məhəmməd doğumundan dərhal sonra səhradaki bir bədəvi ailəsinə göndərildi, çünki səhra yaşamı körpələr üçün daha sağlam hesab edilirdi; bəzi qərb tədqiqatçıları isə bu ənənənin tarixliliyini rədd edirlər. Məhəmməd iki yaşına qədər analığı Həlimə bint Abi Züheyb və onun əri ilə birlikdə qaldı. Altı yaşında isə Məhəmmədin bioloji anası Aminə xəstələnib vəfat etdi. Sonraki iki il ərzində, Məhəmməd səkkiz yaşına qədər Bəni Haşim klanından babası Əbdülmütəllibin ölümünə qədər onun himayəsi altında qaldı. Daha sonra Bəni Haşimin yeni başçısı olan əmisi Əbu Talibin himayəsi altına girdi.

Yeniyetməliyi dövründə Məhəmməd, ticarətdə təcrübə qazanmaq üçün əmisi ilə birlikdə Suriyaya ticari səyahətlərə qatılırdı. İslam ənənəsinə görə Məhəmməd Suriyaya gedən karvanları müşayiət edərkən doqquz və ya on iki yaşında idi və onun gələcəkdə peyğəmbər olacağını qabaqcadan gördüyünü söyləyən Bahira adında xristiyan keşiş və ya rahiblə tanış olmuşdu.

Məhəmmədin gənçliyi haqqında daha az şey məlumdur. Mövcud məlumatlar fraqmentləşməkdə və tarixin əfsanədən ayrılmasını çətinləşdirməkdədir. Onun tacir olduğu və "Hind okeanıAralıq dənizi arasındaki ticarətdə" iştirak etdiyi bilinir. Düz xarakterinə görə ona "etibarlı" mənasına gələn əl-Əmin (ərəb: الامين) və "doğurçu" mənasına gələn əl-Sadiq ləqəbini verdilər və qərəzsiz arbitr olaraq axtarılırdı. Nüfuzu səbəbi ilə 595-ci ildə 40 yaşlı Xədicə adlı dul bir qadından evlənmə təklifi aldı və Məhəmməd təklifi qəbul etdi. İbn İşaq tərəfindən toplanan hekayətə görə sonraki illər, Məhəmmədin 605-ci ildə Kəbə divarındaki Qara Daşın yerləşdirilməsində iştirak etməsi haqqında yaxşı bilinən bir əhvalatla əlqəli idi. Müqəddəs obyekt olan Qara Daş Kəbənin bərpası zamanı çıxardılmışdı. Məkkə başçıları hansı klanın Qara Daşı yerinə geri qoyması barədə qərar qəbul edə bilmədilər. Ən nəhayətdə razılıq əldə etdilər ki, hər kim Bəni Şəybə qapısından məscidə daxil olsa onu bu məsələdə hakim təyin etsinlər və o, nə hökm etsə ona əməl etsinlər; beləliklə həmin adam 35 yaşı olan Məhəmməd oldu. Bu hadisə Cəbrayılın ona ilk vəhyi gətirməsindən beş il əvvəl olmuşdu. Məhəmməd bir parça istədi və daşı ortasına qoydu. Klan başçıları kənarlarından tutdular və birlikdə Qara Daşı yerinə apardılar sonra isə Məhəmməd daşı yerləşdirərək hərkəsin şərəfini tətmin etdi.

Quranın başlanğıcı[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax: Vəhy
Müsəlman inancına görə, Məhəmməd ilk vəhyini aldığı Cəbəl əl-Nur dağındakı Hira mağarası

Məhəmməd hər il bir neçə həftə Məkkə yaxınlığında Cəbəl ən Nur dağındaki Hira mağarasında dua etməyə başladı. İslam ənənəsinə görə bu mağaraya olan ziyarətlərinin birində, 610-cu ildə mələk Cəbrayıl ona görünmüş və ondan ayətləri əzbərdən deməyi əmr etmişdi hansı ki, sonradan Qurana daxil ediləcəkdi. Quranın ilk sözlərinin Ələq surasinin ilk ayətləri olduğu barədə fikir birliyi vardır. Məhəmməd ilk vəhylərini qəbul etdərkən dərin şəkildə ovqatı təlx olmuşdu. Məhəmməd evə qayıtdıqdan sonra o Xədicə və Varaka ibn Nöhfəl tərəfindən təsəlli edilmiş və toxtatılmışdı. O həmçinin başqalarının onu dəli adlandırıb iddialarını rədd edəcəyindən qorxdu. Şiyə ənənəsinə əsasən Məhəmməd mələyin görünməsinə təəccüblənməmiş və ya qorxmamış; daha doğrusu sanki mələyi gələcəyini gözləyirmişcəsinə onu salamlamışdı. İlk vəhydən sonra Məhəmmədin özünü depresiyada hiss etdiyi və özünü dualara, spiritual məşğələlərə buraxdığı üç illik bir fasilə (fətrə dövrü olaraq da bilinir) başlamışdır. Vəhyə dəvam edildiyində Məhəmmədə təskinlik verildi və təbliğə başlanması əmr edildi: Rəbbin nə səni tərk etmişdi, nə də (sənə) acığı tutmuşdu.

Məhəmməd Cəbrayıldan ilk vəhyni alır. Fəzlullah Rəşidəddinin əlyazmasından, Cəmi ət-Təvarix, 1307, (Elxanilər dövrü)

Səhih Buxari Məhmmədin vəhylərin gəlməsini "bəzən bir zınqırovun çalması" kimi olduğunu təsvir etdiyini rəvayət edir. Ayşə rəvayət edirdi "soyuq bir gündə Məhəmmədin vəyh aldığını gördüm, onun soyuq tər alnından axırdı". Alford T. Velçə görə, bu təsvirlər sonradan müsəlmanlar tərəfindən saxtalığı ağlabatan olmadığı üçün həqiqi hesab edilə bilər. Məhəmməd öz fikirlərini bu mesajdan fərqləndirə biləcəyinə əmin idi. Qurana əsasən, Məhəmmədin əsas vəzifələrindən biri, inanmayanları esxatoloji cəzalarından xəbərdar etməkdir. Bəzən Quran qiyamət gününə açıq şəkildə istinadlar eləmir, ancaq nəsli kəsilmiş qövmlərdən misallar verərək Məhəmədin müasirlərini bənzər fəlakətlərdən xəbardar edir. Məhəmməd təkcə Tanrının vəhyni rədd edənləri xəbərdar etmir, eyni zamanda pisliyi tərk edənlər, ilahi sözləri dinləyən və Tanrıya xidmət edənlərə müjdələr verirdi. Məhəmmədin missiyası həmçinin monoteizmin təbliğ etməkdən ibarət idi: Quran Məhəmmədə Rəbbinin adını elan və tərif etməsini, bütlərə sitayiş etməməsini və ya digər Tanrıları onunla əlaqələndirməməsini əmr edir.

Yaradan Rəbbinin adı ilə oxu!—O, insanı qan laxtasından yaratdı. Oxu! Sənin Rəbbin (müqayisəsiz) səxavətə malikdir. —O, qələmlə (yazmağı) öyrətdi.—İnsana bilmədiklərini öyrətdi.
— Quran (96:1–5)

Erkən Quran ayətlərinin əsas mövzuları insanın yaradıcısı qarşısında olan məsuliyyətini əhatə edirdi: ölülərin dirilməsi, Tanrının axrıncı hökmü dəvamında cəhənnəmdə işgəncə və cənnətdəki zövqlərin qabarıq təsviri və hayatın hər aspektində Tanrının işarələri. Həmin vaxtlar inananlardan tələb olunan dini vəzifələr çox az idi: Tanrıya inanmaq, günahların bağışlanmasını istəmək, tez-tez dua etmək, ehtiyac içində olanlara yardım etmək, fırıldaqçılığı və sərvət sevgisini rədd etmək (Məkkənin ticari həyatında əhəmiyyətli olduğu hesab edilir), ismətli olmaq və qız uşaqlarına qarşı cinayət törətməmək.

Müxalifət[redaktə | əsas redaktə]

Nəcm surəsindən son ayə: "Siz Allaha səcdə qılın və (Ona) ibadət edin!". Məhəmmədin monoteizm mesajı ənənəvi qaydaya meydan oxudu.

Müsəlman ənənəsinə görə Məhəmmədin arvadı Xədicə onun peyğəmbər olduğuna inanan ilk şəxs idi. Sonraki inanalar, Məhəmmədin on yaşındaki əmisi oğlu Əli ibn Əbu Talib, yaxın dostu Əbu Bəkr və oğulluğa götürdüyü Zeyd oldu. 613-cü ildə Məhəmməd xalqa təbliğə başladı. Çox Məkkəlilər tərəfindən lağa qoyulub, əhəmiyyət verilməməsinə rəğmən Məhəmmədin bir neçə ardıcılı oldu.Ərkən olaraq islamı qəbul edən üç əsas qrup var idi: gənc qardaşlar və böyük tüccarların oğulları; qəbilələrində birinci dərəcədən düşən və ya birinci dərəcəni almaqda uğursuz olan insanlar və zəif, əsasən müdafiəsiz əcnəbilər.

İbn Sədə görə, müxalifət, Məhəmmədin büt ibadətlərini və Məkkəli ataların tətbiq etdiyi politeizmi qınayan ayətləri çatdırdığında başladı. Ancaq Qurani kərimin təsvirinə görə müxalifət, Məhəmmədin xalqa dini təbliğ etdiyinə başladı. Ardıcılları artdıqca, Məhəmməd, Məkkə dini həyatının fokus nöqtəsi olan və sərvəti Kəbəyə əsaslanan bölgənin lokal qəbilələri üçün təhdid meydana gətirdi və onlar Məhəmmədi devirməklə təhdid etdilər. Məhəmmədin Məkkənin ənənəvi dini qınaması xüsusi ilə Kəbənin qoruyucuları olan özünün də üzvü olduğu Qureyş qəbiləsi üçün "incidici" idi. Güclü tüccarlar Məhəmmədi yola gətirməyə çalışırdılar ki, təbliğlərini buraxsın; ona tacirlərin daxili dairəsinə qəbul edilmək, həmçinin sərfəli nikah təklif etdilər. O bu təkliflərin ikisini də qəbul etmədi.

Məgər ona iki gözü Biz verməmişikmi? Bir dillə iki dodaq (verməmişikmi)? Ona iki yoxuşlu yola yönəltmədikmi? O isə sərt yoxuşu aşmağa can atmadı. Sən nə bilirsən ki, sərt yoxuş nədir? O,bir kölə azad etməkdir və ya aclıq günündə (möhtaca) yemək verməkdir qohumluq əlaqəsi çatan bir yetimə, yaxud (aclıqdan) yerə uzanmış kasıba! Sonra isə o, iman gətirən, bir-birinə səbr və mərhəmət tövsiyə edənlərdən olmaqdır.
— Quran (90:8–17)

Ənənə, Məhəmməd və ardıcılarına edilən zülmmü və pis rəftarı böyük ölçüdə qeydə alırdı. Tanınmış Məkkəli lider olan Əbu Cəhlin qulu Süməyyə bint Bübət islamın ilk şəhidi olaraq məşhurdur; inancından imtina etməyi qəbul etmədiyinə görə sahibi tərəfindən bir nizə ilə öldürüldü. Başqa bir müsəlman qul olan Bilal, inancına görə Üməyyə ibn Xələf tərəfindən sinəsinin üzərinə ağır daş qoyularaq işgəncəyə məruz qaldı. 615-ci ildə Məhəmmədin ardıcıllarından bəziləri Aksum krallığına köç etdilər və xristiyan Efiyopiyalı imparator Əşəmə ibn Əbcərin qoruması altında kiçik bir koloniya qurdular. İbn Səd iki ayrıca miqrasiyadan bəhs edir. Ona görə, müsəlmanların çoxu Hicrətdən əvvəl Məkkəyə qayıtmış, ikinci qrup isə Mədinədə onlara qatılmışdı. Ancaq, İbn HişamTəbəri Efiyopiyaya olan yalnızca bir miqrasiya haqqında danışır. Onların açıqlamalar görə, Məkkə zülmü Məhəmmədin ardıcılları üçün Həbəşistandaki xristiyanlar arasında sığıncaq istəməyini irəli sürmə qərarında böyük rol oynadı. Əl-Təbəridə qorunan məşhur Ürvə ibn əl-Zübeyrin məktubuna görə, İslamın güclənməsi, Ömər və Həmzə kimi üst dərəcəli və güclü Məkkəlilərin islamı qəbul etməsi ilə müsəlmanların əksəriyyəti vətənlərinə geri qayıtmışdı.

Ancaq müsəlmanların Həbəşistandan Məkkəyə qayıtma səbəbləri ilə əlaqəli başqa bir əhvalat mövcuddur. Başlanğıcda Əl-Vaqidi tərəfindən bəhs edildikdən sonra İbn Səd və Təbəridə yenidən ələ alınan (ancaq İbn Hişam və İbn İşaq tərəfindən deyil) bu əhvalata görə, naəlaclıqdan qəbiləsi ilə birlikdə qalmağa yer ümid edən Məhəmməd, Tanrının qızları olduğu düşünülən Məkkəli üç ilahənin varlığını qəbul edən bir ayət elən etdi. Sonraki gün Məhəmməd ayətin şeytanın özü tərəfindən fısıldadıldığını iddia edərək Cəbraylılın əmri ilə ayətləri geri çəkdi və bunun əvəzinə Tanrının həmin ilahələri lağa qoyması məzmununda olan ayət təklif edildi. Bu epizod "Şeytan ayətləri" əhvalatı olaraq bilinir. Əhvalata görə, bu, Məhəmməd ilə Məkkəlilər arasında ümumi bir uzlaşmağa yol açmış və Həbəşistandaki müsəlmanlar evlərinə qayıtmağa başlamışdı. Onlar qayıtdıqlarında Cəbrayıl Məhəmmədi məlumatlandırmışdı ki, iki ayət vəhyin parçası deyilmiş və şeytan tərəfindən yerləşdirilmişdi. O vaxtlar görkəmli alimlər bu ayətlərin tarixi gerçəkliyinə və müxtəlif əsaslarla əhvalatın öznə qarşı çıxdılar. Malik ibn Anas, əl-Şəfi, Əhməd ibn Hanbal, əl-Nəsani, əl-Buxari, Əbu Davud, əl-Navavi və digər başqaları əl-Vəqini yalançı və saxtakar olaraq tənqid etdi. Daha sonra, hadisə bəzi qruplar arasında qəbul edildi baxmayaraq ki, onuncu əsrin sonuna doğru etirazlar dəvam etdi. Etirazlar bu ayətlərin rədd edilməsinə qədər dəvam etdi və əhvalatın özü nəticədə məqbul tək ortodoks müsəlman mövqeyinə çevrildi.

İki mühüm Qureyş klanı olan Maxzum və Bəni Abd-Şəmsin liderləri 617-ci ildə ticari rəqibi Bəni Haşim klanına Məhəmmədin mühafizəsini buraxmaları üçün boykot tətbiq etdilər. Boykot üç il davam etdi, amma nəticədə müvəffəqiyyətsiz olduğu üçün çökdü. Bu müddət ərzində Məhəmməd təkcə ərəblər arasında bütün düşmanlıqların qadağan edildiyi müqəddəs həc aylarında təbliğlər edə bildi.

İsra və Merac[redaktə | əsas redaktə]

İslam ənənəsi ərz edir ki, Məhəmməd 620-ci ildə mələk Cəbrayıl ilə möcüəvi bir gecəlik səyahət olan İsra və Meracı yaşadı. Səyahətin başlanğıcında (İsra) Məkkədən "ən uzaq məscidə" qənədli at üzərində getdiyi rəvayət edilir. Sonra isə, Merac ərzində, Məhəmmədin cənnəti və cəhənnəmi gəzdiyi və İbrahim, Musaİsa kimi əvvəlki peyğəmbərlərlə danışdığı deyilir. Məhəmmədin ilk bioqrafiyasının müəllifi İbn İşaq bu hadisəni spiritual təcrübə olaraq təqdim edir; Əl-Təbəri və İbn Qatir kimi tarixçilər isə onu fiziki səyahət olaraq təqdim edir.