ABŞ siyasi sistemi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Merge-arrows.svg Bu məqalə Amerika Birləşmiş Ştatlarının Dövlət və Siyasi Sistemi məqaləsinə çox yaxındır və hər ikisinin eyni başlıq altında birləşdirilməsi mümkündür.

Ağ evin loqosu - ABŞ siyasi sisteminin simvolu

Amerika Birləşmiş Ştatları federal konstitusiyalı respublikadır. Amerikada siyasət prezident respublikası çərçivəsində həyata keçirilir. Prezidentin dövlətin, hökumətin, qanunverici və seçki sisteminin başçısıdır. Hakimiyyət federal hökumət və ştat hökumətləri arasında bölünmüşdür. Ali məhkəmə isə onlar arasındakı tarazlığı saxlıyır. İcraedici hakimiyyətə prezident rəhbərlik edir. Qanunverici hakimiyyət isə senata və nümayəndələr palatasına məxsusdur. Məhkəmə hakimiyyəti isə hüquq orqanları və ya məhkəmə tərəfindən həyata keçirilir. Ali məhkəmə və federal məhkəmələrdən ibarət olan məhkəmənin funksiyası ABŞ konstitusiyası ilə yanaşı federal qanunnizamnamələri şərh etməkdir. Buraya icraedici və qanunverici hakimiyyət arasındakı münaqişələrin həll edilməsi daxildir.

Digər siyasi sistemlərdən fərqləri[redaktə | əsas redaktə]

ABŞ federal hökumət sistemi konstitusiya ilə yaradılmışdır. Amerika vətəndaş müharibəsindən bəri Amerika siyasi sistemində iki partiya üstünlük təşki etmişdir. Bunlar Demokrat PartiyasıRespublikaçılar partiyası olmuşdur. Digər partiyalar da həmişə mövcud olub. Dünyanın inkişaf etmiş demokratik sistemlərindən bir olan Amerikada 3-cü partiyalar az siyasi təsirə malikdirlər.

ABŞ siyasi sistemi və inkişaf etmiş demokratik sistemlər arasındakı əsas fərqlər senatın yüksək qanunverici orqan kimi səlahiyyəti, Ali məhkəmənin geniş hakimiyyəti, Qanunvericilik və İcra Hakimiyyəti arasında səlahiyyət bölgüsü və iki əsas partiyanın dominantlığıdır. Konstitusiya ilə yaradılan federal qurum Amerika hökumət sisteminin üstün cəhətidir. Ancaq paytaxtdan kənarda olan hər bir şəxs ən azı 3 idarəetmə orqanına tabedir. Federal hökumət, ştat hökuməti və yerli hökumət. Sonra isə buraya dairələr, bələdiyyələr və xüsusi rayonlar daxildir.

Ştat hökuməti[redaktə | əsas redaktə]

Ştat hökumətlərinin qanun vermək səlahiyyətləri vardır və bütün məslələlər milli hökumətin tabeliyində deyil. Buraya təhsil, ailə hüququ, müqavilə hüququ və cinayətlərin əksəriyyəti daxildir. Yalnız konstitusiya ilə müəyyənləşmiş səlahiyyətlərə malik olan milli hökumətdən fərqli olaraq, ştat hökuməti dövlət yaxud milli konstitusiyanın məhdudiyyətləri olmadan fəaliyyət göstərməyə imkan verən məxsusi səlahiyyətə malikdir. Milli hökumət kimi ştat hökumətinin də üç qolu var; İcra, qanunvericilik və məhkəmə. Ştat İcra başçısı adətən, dörd il müddətinə ümumxalq tərəfindən seçilən şəxsdir.Buna baxmayaraq, bəzi ştatlarda bu müddət iki ildir. Bütün ştatlar ikipalatalı qanunverici sistemə malikdir. Yuxarı palata senat, aşağı palata isə nümayəndələr palatası, məclis və s. adlanır. Əksər ştatlarda senatorlar dörd il və aşağı palatanın üzvüləri isə iki il xidmət xidmət edirlər. Müxtəlif ştatların konstitusiyaları bəzi detallarına görə fərqlənsələr də, federal konstitusiya nümunəsi əsasında qurulublar.

Yerli hökumət orqanları[redaktə | əsas redaktə]

3034 dairə, 9498 bələdiyyə, 6500 qəsəbə, 13500 məktəb dairəsi və 35000 digər xüsusi dairələr də daxil olmaqla 87000 yerli hökumət orqanı vardır. Yerli hökumət orqanları polis və yanğından mühafizə, sanitar qaydalar, səhiyyə, təhsil, ictimai nəqliyyat və mənzil təmin etməklə birbaşa xalqın ehtiyaclarını qarşılayırlar. Bəzən iki və ya daha artıq qəsəbə və bir neçə kənddən ibarət olan dairə ərazi bölgüsü olur. Nyu-York şəhəri çox böyük olduğuna görə hər biri müəyyən hüquqlara malik olan 5 rayona bölünür.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

ABŞ prezidenti

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]