Türki dili

Vikipediya saytından
Naviqasiyaya keç Axtarışa keç
Türki dili
Ölkələr
Regionlar Mərkəzi Asiya, Volqaboyu, Xəzərönü, Qafqaz, Krım, Kiçik Asiya
Təsnifatı
Nostratik dillər
Altay dilləri
Türki dili
Yazı ərəb əlifbası

Türki (تورکی / ترکی ) — XI əsrdən XX əsrin əvvəllərinə qədər yazılmış, ağır iranlaşmış Osmanlı dilinin istifadə olunduğu Osmanlı imperiyası hüdudlarından kənarda türk müsəlman xalqları[1] tərəfindən istifadə edilən türk ədəbi dili. .

Qaraxanlı-uyğur dilinin yerli dillərlə qarşılıqlı əlaqəsinin nəticəsi olan qarluq (qarluq-xarəzm) əsasında yaranmışdır (-d- dilinin tədricən -j- dili ilə əvəzlənməsi).[2]

Bir neçə regional variantın mövcudluğuna baxmayaraq, onların ümumiliyi var idi:

  • türk dillərinin bir-birinə yaxınlığı və islamı qəbul edən müxtəlif türk əraziləri arasında aktiv mədəni və dil əlaqələri;
  • fars dilinin hərflərindən – ərəb yazısına aid olan, saitlərin qrafikada tam əks olunmadığı və buna görə də müxtəlif regionlarda eyni sözün yerli tələffüz ənənəsinə uyğun olaraq dəyişkən oxunuşu olan fars yazısından istifadə;
  • ərəb-fars leksik alınmalarının bolluğu.[3]

Regional variantları

[redaktə | mənbəni redaktə et]

Onun təsiri altında olan türki dili və türki dilinin areallarının regional variantları:

  1. Тюркские языки. Языки мира (статьи «Чагатайский язык» и «Тюрки язык»)
  2. Э. Р. Тенишев. Язык межнационального общения золотоордынской эпохи Arxivləşdirilib 2014-04-27 at the Wayback Machine
  3. М. З. Закиев Татары: проблемы истории и языка — Казань, 1995 г.
  4. 1 2 Э. Н. Наджип, Г. Ф. Благова. Тюрки язык. Языки мира: Тюркские языки. М., 1996 г. стр 127.
  5. Н.И. Егоров. "Тюрки язык". Электронная Чувашская энциклопедия. 2020-06-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11.01.2020.
  6. Şablon:BRE

Əlavə ədəbiyyat

[redaktə | mənbəni redaktə et]
  • Казембек А. К. «Общая грамматика турецко-татарского языка…, обогащенное многими новыми филологическими исследованиями автора», 2 издание, испр. и доп., 1846.
  • Баскакова Н. А. О периодизации истории литературного языка тюрки: Лингвогеография, диалектология и история языка. Кишинев, 1973;
  • Тенишев Э. Р. Языки древне-среднетюркских памятников в функциональном аспекте // Вопросы языкознания, 1979, № 2;
  • Наджип Э. Н. Исследования по истории тюркских языков XI—XIV вв. М., 1989.
  • [slovar.cc/rus/bse/527542.html Современный толковый словарь. 2003]
  • Егоров Н. И. Тюрки язык // Чувашская энциклопедия.
  • Лингвистический энциклопедический словарь. 2009
  • Энциклопедия Башкирии. Ст. Тюрки.